Grafika przedstawia fioletowo‑białe nagłówki z oficjalnego arkusza egzaminacyjnego. Na górze znajduje się poziomy pasek – po lewej stronie w białej ramce widnieje czarny napis „Egzamin maturalny”, a po prawej stronie na fioletowym tle zapisano białym, pochyłym drukiem tekst „Formuła 2023”. Poniżej umieszczono duży, fioletowy blok, wewnątrz którego znajduje się wielki, biały napis „BIOLOGIA”, a pod nim, w dolnej białej ramce, fioletowy napis „Poziom rozszerzony”.
Grafika przedstawia fioletowo‑białe nagłówki z oficjalnego arkusza egzaminacyjnego. Na górze znajduje się poziomy pasek – po lewej stronie w białej ramce widnieje czarny napis „Egzamin maturalny”, a po prawej stronie na fioletowym tle zapisano białym, pochyłym drukiem tekst „Formuła 2023”. Poniżej umieszczono duży, fioletowy blok, wewnątrz którego znajduje się wielki, biały napis „BIOLOGIA”, a pod nim, w dolnej białej ramce, fioletowy napis „Poziom rozszerzony”.
Poćwicz przed maturą
Oficjalny nagłówek egzaminu maturalnego CKE
Źródło: Oficjalny nagłówek egzaminu maturalnego CKE, dostępny w internecie: https://arkusze.pl/maturalne/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf.
Wirusy i prokariota
Ćwiczenie 1
Linezolid należy do stosunkowo nowej grupy syntetycznych środków przeciwbakteryjnych. Wykazano, że jest on szczególnie skuteczny w walce z bakteriami Gram‑dodatnimi oraz mało skuteczny wobec bakterii Gram‑ujemnych. Zróżnicowana efektywność działania tego środka wynika m.in. z różnic w budowie ściany komórkowej obu grup bakterii. Linezolid łączy się z podjednostką 50S rybosomu, przez co staje się niemożliwe jej połączenie się z podjednostką 30S.
Na podstawie: P. Graham, Chemia medyczna, Warszawa 2019.
a) Wykaż, że działanie linezolidu – polegające na uniemożliwieniu połączenia się podjednostek rybosomu – wpływa negatywnie na funkcjonowanie bakterii.
R16R83AC3EGPH
b) Opisz różnicę w budowie bakterii Gram‑dodatnich i Gram‑ujemnych. W odpowiedzi odnieś się do budowy struktur otaczających komórkę u obu grup bakterii.
R1NKBSUEDFVQ9
Źródło: CKE, maj 2026 r. (Formuła 2023), zadanie 4.
CKE, Zasady oceniania rozwiązań zadań. Egzamin maturalny. Biologia. Poziom rozszerzony, 26 czerwca 2026, zadanie 4.
Odpowiedzi
a) Przykładowe rozwiązania:
Linezolid sprawia, że nie ma funkcjonalnych rybosomów, a więc nie może zachodzić synteza białek.
Linezolid uniemożliwia powstanie rybosomów, dzięki którym zachodzi synteza białek.
W komórce, na którą działa linezolid, nie powstają rybosomy, a więc nie mogą być wytwarzane białka.
Działanie linezolidu polega na uniemożliwieniu połączenia się podjednostek rybosomów, a przez to niemożliwa staje się synteza białek.
Linezolid łączy się z dużą podjednostką rybosomu, przez co nie może ona się połączyć z małą podjednostką, a bez tego nie może zachodzić proces translacji.
Linezolid ogranicza syntezę białek.
b) Przykładowe rozwiązania:
Różnica dotyczy grubości ściany komórkowej – bakterie Gram (+) mają grubszą ścianę.
W ścianie komórkowej bakterii Gram (+) występuje więcej warstw mureiny.
Bakterie Gram (+) mają ścianę komórkową zbudowaną z wielu warstw mureiny, a bakterie Gram (−) – z jednej warstwy.
Bakterie Gram‑dodatnie mają ścianę komórkową zbudowaną z 20–30 warstw mureiny, a bakterie Gram‑ujemne – z jednej warstwy.
Tylko bakterie Gram (−) mają błonę zewnętrzną.
Tylko w ścianie komórkowej bakterii Gram (+) obecne są kwasy tejchojowe / tejchuronowe / lipotejchojowe.
Tylko bakterie Gram (−) zawierają lipopolisacharyd – w błonie zewnętrznej.
Uwaga: Uznaje się odpowiedzi odnoszące się do połączenia ściany komórkowej bakterii Gram (−) wiązaniami (jonowymi i kowalencyjnymi) z dwuwarstwową błoną zewnętrzną.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do właściwości otoczki komórkowej, np. jedynie do wyniku barwienia Grama.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do cech fizjologicznych bakterii, np. „Bakterie Gram‑ujemne są bardziej oporne na linezolid niż bakterie Gram‑dodatnie”.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do obecności dwóch błon komórkowych u bakterii Gram‑ujemnych.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do otoczki bakteryjnej (śluzowej).