Czego uczy nas bajka Ignacego Krasickiego pt. Kruk i lis?
Scenariusz lekcji realizowanej z wykorzystaniem modułowego e‑podręcznika opracowany w ramach projektu „Pilotażowe wdrożenie modułowych e‑podręczników oraz opracowanie założeń do zaawansowanych technologicznie e‑materiałów wspierających nowoczesne metody nauczania i uczenia się”
Informacje ogólne
Imię i nazwisko autora: Justyna Dudzik
Etap edukacyjny i klasa: szkoła podstawowa - klasa V
Przedmiot: język polski
Czas potrzebny na realizację lekcji: 90 min.
Tematy modułów z e‑podręcznika, w oparciu o które prowadzona jest lekcja:
Lekcja dotyczy bajki Ignacego Krasickiego „Kruk i lis” i jest zaplanowana w kontekście rozwoju czterech kluczowych kompetencji: językowej, cyfrowej, przyrodniczej oraz informacyjnej.
Cel lekcji to nie tylko zrozumienie moralnego przekazu — „Bywa często zwiedzionym, kto lubi być chwalonym” — ale także ćwiczenie umiejętności językowych (tłumaczenie słów kruk i lis na język angielski), pracy z technologią (układanie tangramu na tablicy multimedialnej i korzystanie z modułowego
e‑podręcznika) oraz zdobywanie wiedzy o krukach jako ptakach (ciekawostki biologiczne). Jako metodę krytycznego myślenia zastosujemy rutynę
„5 × Dlaczego?”, aby uczniowie potrafili analizować przyczyny i skutki działań bohaterów.
Efekty lekcji: uczniowie wyjaśnią znaczenie morału bajki, poprawnie przetłumaczą kluczowe wyrażenia na angielski, wykonają tangram digitalnie, poznają fakty o krukach oraz samodzielnie odpowiedzą na pięć kolejnych pytań „dlaczego”, rozwijając rozumienie i tworzenie informacji zgodnie z rutyną myślenia krytycznego.
Cele lekcji oraz realizowane punkty podstawy programowej
Cel ogólny lekcji:
Interpretacja bajki pt. Kruk i lis I. Krasickiego.
Cele operacyjne w sferze kognitywnej zgodnie z taksonomią Blooma:
Z zakresu pamiętania informacji (przywoływanie istotnych informacji)
Uczeń definiuje pojęcie “bajka”.
Z zakresu rozumienia informacji (wyjaśnienie istotnych informacji)
Uczeń rozumie morał bajki, wyjaśnia motywy postępowania bohaterów.
Z zakresu zastosowania informacji (rozwiązywanie problemów o zamkniętej strukturze, o jednoznacznym rozwiązaniu)
Uczeń interpretuje poznany utwór w kontekście społecznym.
Z zakresu analizowania, oceniania i tworzenia informacji (rozwiązywanie problemów o otwartej strukturze, tworzenie własnych rozwiązań zadanych problemów, ocena dotycząca wartości idei lub materiałów) Uczeń:
rozróżnia cechy charakteru kruka i lisa,
wskazuje kontrast między naiwnym a przebiegłym postępowaniem,
analizuje zachowanie bohaterów.
Sposób realizacji zaplanowanych celów przez nauczyciela:
Praca na lekcji zgodna z prezentacją multimedialną opisującą szkielet zajęć, indywidualna praca uczniów z modułowym e‑podręcznikiem.
Przygotowanie do lekcji
Przygotowanie nauczyciela
Lekcja wymaga dostępu do rzutnika lub ekranu multimedialnego i internetu.
Należy zapoznać się z poniższą prezentacją, która będzie wykorzystywana w trakcie lekcji.
Co zrobić, aby lekcja była dostępna dla wszystkich uczniów?
Uczniom o specjalnych potrzebach edukacyjnych może sprawić problem przełożenie języka literackiego na potoczny i zrozumienie motta utworu. W takim przypadku polecenie 2 z modułowego e‑podręcznika („Streść bajkę własnymi słowami“) można wykonać w parach.
Przebieg lekcji
Przedstawiony w punktach przebieg lekcji, uwzględniający podział na działania wykonywane przez nauczyciela i uczniów.
Faza wprowadzająca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
5 min. | Nauczyciel wyświetla prezentację i wprowadza uczniów w temat. (1.– 5. slajdy prezentacji). | Wybrani przez nauczyciela uczniowie rozwiązują tangram na tablicy multimedialnej. | Zadanie jest sposobem na wprowadzenie w tok lekcji ćwiczeń rozwijających kompetencje cyfrowe i językowe. |
Faza realizacyjna
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
10 min. | Nauczyciel wydaje uczniom polecenie samodzielnej pracy z modułowym e‑podręcznikiem. | Uczniowie zapoznają się z tekstem bajki i wykonują – polecenie 2 (streszczenie tekstu). | Zadanie rozwija kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji. |
5 min. | Wyjaśnienie sposobu pracy z rutyną „5 x Dlaczego?” (slajd 6.) | Uczniowie zapisują w zeszytach zaprezentowany schemat. W czasie rozmowy odpowiadają na postawione pytania, ustalają i zapisują odpowiedzi. | Propozycja zadania opiera się na rutynie myślenia krytycznego, która pozwala na pełne zrozumienie tematu, dzięki dostrzeganiu związków przyczynowo- skutkowych. Nauczyciel wychodzi od podanej na slajdzie 6. treści (lis zdobył ser), następnie zadaje pytanie: “Dlaczego?”, a po uzyskaniu odpowiedzi stawia kolejne pytanie, aż uczniowie dojdą do właściwej przyczyny zdarzenia (wszyscy lubią być chwaleni i przez to popełniają błędy). |
5 min. | Nauczyciel wydaje uczniom polecenie wykonania kolejnych ćwiczeń z modułowego e‑podręcznika. (slajd 7.) | Praca indywidualna z modułowym e‑podręcznikiem (ćwiczenie 4). | |
5 min. | Nauczyciel prezentuje kolejne slajdy prezentacji, zwracając uwagę na fakt, że wygłaszane przez lisa komplementy wynikają z prawdziwych cech kruka. (slajdy 8.–10.) | Udział uczniów w dyskusji. | Dzięki zaprezentowanym informacjom, rozwijane są kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, jednocześnie wprowadzane są informacje na temat manipulacji (lis wykazał się sprytem, bo pierwsze komplementy były prawdziwe). |
7 min. | Nauczyciel zleca uczniom wykonanie kolejnych zadań w modułowym e‑podręczniku, kontroluje pracę i na bieżąco wyjaśnia wątpliwości. | Praca indywidualna z modułowym e‑podręcznikiem | Ćwiczenia mają charakter zamknięty – uczniowie samodzielnie sprawdzają poprawność wykonanych zadań. |
3 min. | Nauczyciel wyświetla slajdy 11. i 12., objaśniając uczniom znaczenie postaci kruka i lisa w kulturze. | Wprowadzone informacje rozwijają kompetencje w zakresie ekspresji kulturalnej. |
Faza podsumowująca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
5 min. | Nauczyciel podsumowuje lekcję, wyświetlając definicję bajki jako gatunku literackiego. (slajd 13.) | Uczniowie zapisują definicję bajki w zeszycie, uzasadniają, że poznany utwór jest bajką. | Uczniowie nie powinni bezrefleksyjnie przepisać definicji. Nauczyciel musi tak pokierować rozmowę, by uczniowie wskazali w tekście cechy gatunkowe bajki. |
Po lekcji
Propozycja działań dla uczniów, które mają na celu integrację i utrwalenie zdobytej wiedzy
Zadanie kreatywne: Wyobraź sobie, że sytuacja opisana w bajce dzieje się współcześnie, a lis i kruk są znajomymi na jednym z portali społecznościowych. Lis ma interes do kruka. Wymyśl pochlebstwa, jakie mógłby sformułować lis.
Propozycja ewaluacji lekcji i stopnia realizacji zaplanowanych celów edukacyjnych
Do ewaluacji lekcji można użyć metody świateł (uczniowie mogą używać karteczek w kolorach lub rysować kółka w zeszycie).
Zielone – wszystko zrozumiałem, lekcja była jasna.
Żółte – mam jeszcze pewne wątpliwości.
Czerwone – było trudno, potrzebuję pomocy.
Bibliografia i załączniki
Linki do wykorzystanych stron z modułowego e‑podręcznika:
Źródła literaturowe
Rutyny myślenia krytycznego, cz. 1. Praca zbiorowa pod red. Macieja Winiarka, Gdańsk 2022.