Czym zajmuje się Prezydent RP?
Kategoryzować wiedzę o kompetencjach Prezydenta RP.
Przedstawiać zakres uprawnień Prezydenta RP w różnych obszarach jego działalności.
Analizować pozycję ustrojową Prezydenta RP.
Zidentyfikuj na osi czasu osobę aktualnie pełniącą funkcję Prezydenta RP, a następnie rozstrzygnij, czy organ, który reprezentuje, posiada najszerszy zakres kompetencji w państwie. Uzasadnij odpowiedź.
Od 31 grudnia 1989 r. do 22 grudnia 1990 r. jako Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej (w związku z przywróceniem tradycyjnej nazwy państwa).
Wybrany przez Zgromadzenie Narodowe. 22.12.1990 - 22.12.1995 Zdjęcie przedstawia przemawiającego Lecha Wałęsę. Lech Wałęsa Wybrany w wyborach powszechnych. 23.12.1995 - 23.12.2005 Zdjęcie przedstawia przemawiającego Aleksandra Kwaśniewskiego. Aleksander Kwaśniewski Wybrany w wyborach powszechnych na dwie kadencje. 23.12.2005 - 10.4.2010 Zdjęcie przedstawia siedzącego przy stole Lecha Kaczyńskiego. Lech Kaczyński Wybrany w wyborach powszechnych. 6.8.2010 - 6.8.2015 Zdjęcie przedstawia stojącego na tle flag Polski i Unii Europejskiej Bronisława Komorowskiego. Bronisław Komorowski Wybrany w wyborach powszechnych. 6.8.2015 Zdjęcie przedstawia Andrzeja Dudę. Andrzej Duda Obecny Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Wybrany w wyborach powszechnych na dwie kadencje.
Na czym polega dualizm władzy wykonawczej w państwie?
Z funkcjami Prezydenta RP wiążą się jego konkretne kompetencje określone w konstytucji i ustawach. Dotyczą one władzy ustawodawczej, wykonawczej, sądowniczej, a także realizowania tzw. klasycznych funkcji głowy państwa.
Przepisy polskiej Konstytucji przewidują model dualistycznej egzekutywy i prezydentury arbitrażowej. Oznacza to, że władza wykonawcza w RP podzielona jest między Prezydenta RP i Radę Ministrów. Sprawowanie władzy spoczywa w rękach rządu (art. 146 Konstytucji RP), a rola głowy państwa polega przede wszystkim na stabilizowaniu systemu rządów, czuwaniu nad harmonijnym zarządzaniem państwem i pomocy w znajdowaniu rozwiązań w sytuacjach kryzysowych.
W jakich konkretnie obszarach działa Prezydent RP?
Zapoznaj się z mapą myśli przedstawiająca „koszyki” kompetencji Prezydenta RP, zwracając uwagę na oznaczenia: S - oznacza kompetencje wykonywane samodzielnie; natomiast W - oznacza kompetencje wymagające współdziałania z innymi organami władzy.
Na czym polega relacja prezydent - rząd?
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RXBQ0sZm9b4wK
Animacja przedstawia relacje między Prezydentem RP a Radą Ministrów.
Relacja między Prezydentem RP a Radą Ministrów opiera się na art. 146 Konstytucji RP, zgodnie z którym to rząd prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną państwa. Premier, wywodzący się z większości parlamentarnej, odpowiada za jej bieżące kształtowanie, natomiast prezydent uosabia ciągłość władzy państwowej. W praktyce przekłada się to na współzależność kompetencji obu organów, wymagającą ich współdziałania przy wykonywaniu władzy wykonawczej.
Czym są prerogatywy Prezydenta RP?
Co do zasady akty urzędowe Prezydenta RP wymagają dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), który oznacza przyjęcie odpowiedzialności za dany akt. Następnie konstytucja przewiduje wyjątki od tej zasady - są nimi prerogatywy, czyli kompetencje wykonywane przez prezydenta samodzielnie, bez kontrasygnaty.
Rozdział V
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Art. 144.
1. Prezydent Rzeczypospolitej, korzystając ze swoich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, wydaje akty urzędowe.
2. Akty urzędowe Prezydenta Rzeczypospolitej wymagają dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, który przez podpisanie aktu ponosi odpowiedzialność przed Sejmem.
3. Przepis ust. 2 nie dotyczy:
1) zarządzania wyborów do Sejmu i Senatu,
2) zwoływania pierwszego posiedzenia nowo wybranych Sejmu i Senatu,
3) skracania kadencji Sejmu w przypadkach określonych w Konstytucji,
4) inicjatywy ustawodawczej,
5) zarządzania referendum ogólnokrajowego,
6) podpisywania albo odmowy podpisania ustawy,
7) zarządzania ogłoszenia ustawy oraz umowy międzynarodowej w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej,
8) zwracania się z orędziem do Sejmu, do Senatu lub do Zgromadzenia Narodowego,
9) wniosku do Trybunału Konstytucyjnego,
10) wniosku o przeprowadzenie kontroli przez Najwyższą Izbę Kontroli,
11) desygnowania i powoływania Prezesa Rady Ministrów,
12) przyjmowania dymisji Rady Ministrów i powierzania jej tymczasowego pełnienia obowiązków,
13) wniosku do Sejmu o pociągnięcie do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu członka Rady Ministrów,
14) odwoływania ministra, któremu Sejm wyraził wotum nieufności,
15) zwoływania Rady Gabinetowej,
16) nadawania orderów i odznaczeń,
17) powoływania sędziów,
18) stosowania prawa łaski,
19) nadawania obywatelstwa polskiego i wyrażania zgody na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego,
20) powoływania Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego,
21) powoływania Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego,
22) powoływania Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego,
23) powoływania prezesów Sądu Najwyższego oraz wiceprezesów Naczelnego Sądu Administracyjnego,
24) wniosku do Sejmu o powołanie Prezesa Narodowego Banku Polskiego,
25) powoływania członków Rady Polityki Pieniężnej,
26) powoływania i odwoływania członków Rady Bezpieczeństwa Narodowego,
27) powoływania członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,
28) nadawania statutu Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej oraz powoływania i odwoływania Szefa Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej,
29) wydawania zarządzeń na zasadach określonych w art. 93,
30) zrzeczenia się urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej.
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj ćwiczenie.
Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.Art. 144
1. Prezydent Rzeczypospolitej, korzystając ze swoich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, wydaje akty urzędowe.
2. Akty urzędowe Prezydenta Rzeczypospolitej wymagają dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, który przez podpisanie aktu ponosi odpowiedzialność przed Sejmem.
Źródło: Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: sejm.gov.pl [dostęp 22.01.2020].
Prezydent RP - najwyższy przedstawiciel Rzeczypospolitej Polskiej
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RQSgbZreOL0D4
Nagranie filmowe przedstawiające kompetencje Prezydenta RP w polityce zagranicznej.
Za co Prezydent ponosi odpowiedzialność?
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RRMX7fD29ml19
Animacja pod tytułem Odpowiedzialność konstytucyjna Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
Zapoznaj się z materiałem źródłowym i wykonaj zadanie.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.Art. 145
1. Prezydent Rzeczypospolitej za naruszenie Konstytucji, ustawy lub za popełnienie przestępstwa może być pociągnięty do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu.
2. Postawienie Prezydenta Rzeczypospolitej w stan oskarżenia może nastąpić uchwałą Zgromadzenia Narodowego podjętą większością co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby członków Zgromadzenia Narodowego na wniosek co najmniej 140 członków Zgromadzenia Narodowego.
Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: sejm.gov.pl [dostęp 25.05.2020].
Sprawdź swoją wiedzę o uprawnieniach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, biorąc udział w grze
Gratulacje!
Twój wynik: 80%
Ćwiczenie 1 z 5 o poziomie trudności: łatwy
Ćwiczenie 2 z 5 o poziomie trudności: łatwy
Ćwiczenie 3 z 5 o poziomie trudności: łatwy
Ćwiczenie 4 z 5 o poziomie trudności: łatwy
Ćwiczenie 5 z 5 o poziomie trudności: łatwy
Ułóż pytanie quizowe dotyczące uprawnień Prezydenta RP i daj je do rozwiązania innym uczniom.
Podsumowanie
Prezydent RP pełni szczególną rolę w systemie ustrojowym - łączy silny mandat wynikający z wyborów powszechnych z kompetencjami pozwalającymi realnie oddziaływać na funkcjonowanie państwa. Do najważniejszych należą m.in. prawo weta ustawodawczego, udział w powoływaniu organów państwowych oraz inicjatywa ustawodawcza. Uzupełnieniem tej roli są tzw. kompetencje klasyczne, takie jak: stosowanie prawa łaski, nadawanie obywatelstwa oraz orderów i odznaczeń. Jest to urząd wymagający zdolności koncyliacyjnych - prezydent występuje jako reprezentant całego narodu, a nie określonej większości parlamentarnej. W praktyce znaczenie tej roli ujawnia się szczególnie w zależności od konfiguracji, zwłaszcza relacji między prezydentem a rządem - czy wywodzą się z tego samego obozu, czy funkcjonują w warunkach koabitacji.
Zrozumienie tych zależności ma znaczenie praktyczne - pozwala wyborcy świadomie ocenić, jakie skutki może przynieść określony układ polityczny i jaką rolę będzie w nim odgrywała głowa państwa.
Zapoznaj się z materiałami źródłowymi i wykonaj polecenie.
Źródło I
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.Art. 139. Prezydent Rzeczypospolitej stosuje prawo łaski. Prawa łaski nie stosuje się do osób skazanych przez Trybunał Stanu.
Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: sejm.gov.pl [dostęp 25.02.2020].
Źródło II
Komentarz do Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.Prawo łaski jest uprawnieniem głowy państwa. Łaska polega na złagodzeniu lub darowaniu kary prawomocnie orzeczonej przez sąd za przestępstwo lub wykroczenie indywidualnie danej osobie. Z prośbą o ułaskawienie może wystąpić za pośrednictwem właściwego sądu osoba skazana lub inne osoby, o których mówi art. 560 § l kodeksu postępowania karnego. Korzystając lub odmawiając skorzystania z prawa łaski, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie uczestniczy w wymiarze sprawiedliwości; ułaskawiając, okazuje skazanemu miłosierdzie.
Źródło: Piotr Winczorek, Komentarz do Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., Warszawa 2008, s. 184.
Słownik
podział władzy wykonawczej między dwa, względnie niezależne organy (np. głowa państwa i rząd); alternatywnym rozwiązaniem jest tzw. monizm egzekutywy/egzekutywa zamknięta, w którym rolę premiera przejmuje głowa państwa
rozwiązanie ustrojowe polegające na powierzeniu głowie państwa funkcji rozjemcy i mediatora pomiędzy pozostałymi instytucjami w tym ustroju, roli osoby, która wspiera pozostałe władze w sytuacjach kryzysowych
dodatkowe podpisanie aktu prawnego przez drugą osobę
przywilej, uprawnienie wynikające z zajmowanego stanowiska