R1GGP5PDFRDBG
Zdjęcie przedstawia duży, trzypiętrowy i dwuskrzydłowy budynek z wysuniętą fasadą i szerokimi drzwiami wejściowymi. Budynek stoi przy ulicy.

Jakie kompetencje ma Rada Ministrów?

Źródło: Adrian Grycuk, licencja: CC BY-SA 3.0.
Nauczysz się
  • Charakteryzować rolę i znaczenie Rady Ministrów w polskim systemie politycznym.

  • Analizować procedurę powoływania rządu i mechanizmów zapewniającym jego stabilność.

  • Omawiać zasady odpowiedzialności Rady Ministrów i jej członków wobec sejmu oraz Trybunału Stanu.

Polecenie 1

Przeanalizuj oś czasu i wskaż działania premierów, które kojarzysz z konkretnymi wydarzeniami lub zmianami w państwie. Oceń, które z nich popierasz, a które budzą twoje wątpliwości. Uzasadnij swoje stanowisko.

RbaVpLJXJqqjR
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
R5A2H2CF13777
24.8.1989 - 4.1.1991 Zdjęcie przedstawia premiera Tadeusza Mazowieckiego. Tadeusz Mazowiecki
(Komitet Obywatelski „Solidarność”) – gruba kreska;
– „wasz prezydent, nasz premier”;
– kuroniówka;
– plan Balcerowicza. 4.1.1991 - 6.12.1991 Zdjęcie przedstawia premiera Jana Krzysztofa Bieleckiego. Jan Krzysztof Bielecki
(Kongres Liberalno‑Demokratyczny) – prywatyzacja;
– trudne początki kapitalizmu;
– odrzucona dymisja. 6.12.1991 - 5.6.1992 Zdjęcie przedstawia premiera Jana Olszewskiego. Jan Olszewski
(Porozumienie Centrum) – lustracja;
– „nocna zmiana”. 5.6.1992 - 10.7.1992 Zdjęcie przedstawia premiera Waldemara Pawlaka. Waldemar Pawlak
(Polskie Stronnictwo Ludowe) Po raz pierwszy na premiera Waldemar Pawlak został nominowany tej samej nocy, której Jan Olszewski utracił poparcie sejmu. Jego misja utworzenia rządu zakończyła się niepowodzeniem. 10.7.1992 - 26.10.1993 Zdjęcie przedstawia premier Hannę Suchocką. Hanna Suchocka
(Unia Demokratyczna) – zaostrzenie ustawy antyaborcyjnej;
– wprowadzenie podatku VAT;
– konkordat;
– zdymisjonowana jednym głosem. 26.10.1993 - 7.3.1995 Zdjęcie przedstawia premiera Waldemara Pawlaka. Waldemar Pawlak
(Polskie Stronnictwo Ludowe) – denominacja złotego;
– spory koalicyjne, impas. 5.3.1995 - 7.2.1996 Zdjęcie przedstawia premiera Józefa Oleksego. Józef Oleksy
(Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej) – umorzenie sprawy tzw. pożyczki moskiewskiej;
– oskarżenia o szpiegostwo. 7.2.1996 - 31.10.1997 Zdjęcie przedstawia premiera Włodzimierza Cimoszewicza. Włodzimierz Cimoszewicz
(Sojusz Lewicy Demokratycznej) – reforma centrum;
– powódź tysiąclecia. 31.10.1997 - 19.10.2001 Zdjęcie przedstawia premiera Jerzego Buzka. Jerzy Buzek
(Akcja Wyborcza Solidarność) – cztery reformy: służby zdrowia, oświaty, administracji publicznej i ubezpieczeń społecznych;
– dziura budżetowa („dziura Bauca”);
– wejście do NATO, zablokowanie negocjacji z UE (kwestia okresu ochronnego na sprzedaż polskiej ziemi cudzoziemcom). 19.10.2001 - 2.5.2004 Zdjęcie przedstawia premiera Leszka Millera. Leszek Miller
(Sojusz Lewicy Demokratycznej) – rząd koalicyjny i jego rozpad (finansowanie budowy autostrad z winiet i ustawa o biopaliwach);
– likwidacja kas chorych;
– utworzenie Narodowego Funduszu Zdrowia;
– „podatek Belki”;
– zakończenie negocjacji z Unią Europejską;
– afery: Rywina, ds. Orlenu i prywatyzacji PZU. 2.5.2004 - 31.10.2005 Zdjęcie przedstawia premiera Marka Belkę. Marek Belka
(Sojusz Lewicy Demokratycznej) – mniejszościowy rząd fachowców. 31.10.2005 - 14.7.2006 Zdjęcie przedstawia premiera Kazimierza Marcinkiewicza. Kazimierz Marcinkiewicz
(Prawo i Sprawiedliwość) – ogromna popularność;
– udane negocjacje ws. budżetu UE. 14.7.2007 - 16.11.2007 Zdjęcie przedstawia premiera Jarosława Kaczyńskiego. Jarosław Kaczyński
(Prawo i Sprawiedliwość) – „walka z układem”;
– likwidacja WSI, lustracja;
– dobra sytuacja gospodarcza. 16.11.2007 - 22.9.2014 Zdjęcie przedstawia premiera Donalda Tuska. Donald Tusk
(Platforma Obywatelska) – zmagania z konsekwencjami światowego kryzysu finansowego;
– dynamiczny wzrost gospodarczy;
– rozwój infrastruktury państwowej przy wykorzystaniu funduszy europejskich;
– roczne urlopy rodzicielskie, Karta Dużej Rodziny;
– wydłużenie wieku emerytalnego, reforma OFE;
– obowiązek szkolny dla sześciolatków. 22.9.2014 - 16.11.2015 Zdjęcie przedstawia premier Ewę Kopacz. Ewa Kopacz
(Platforma Obywatelska) – zmiany w zakresie ochrony zdrowia: in vitro, pakiety onkologiczne, ograniczenie sprzedaży niezdrowej żywności w sklepikach szkolnych oraz zwiększenie dostępności do znieczulenia przy porodzie;
– zwiększenie nakładów na obronność i edukację. 16.11.2015 - 11.12.2017 Zdjęcie przedstawia premier Beatę Szydło. Beata Szydło
(Prawo i Sprawiedliwość) – „Rodzina 500+”;
– reforma edukacji;
– kryzys migracyjny. 11.12.2017 Zdjęcie przedstawia premiera Mateusza Morawieckiego. Mateusz Morawiecki
(Prawo i Sprawiedliwość) – kontynuacja programu „Mieszkanie plus”;
– rozszerzenie programu „500+” na pierwsze dziecko;
– „Piątka Morawieckiego”;
– kolejne „tarcze” podczas pandemii koronawirusa
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Kto faktycznie prowadzi politykę państwa?

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.

Art. 147.

  1. Rada Ministrów składa się z Prezesa Rady Ministrów i ministrów.

  2. W skład Rady Ministrów mogą być powoływani wiceprezesi Rady Ministrów.

  3. Prezes i wiceprezes Rady Ministrów mogą pełnić także funkcję ministra.

  4. W skład Rady Ministrów mogą być ponadto powoływani przewodniczący określonych w ustawach komitetów.

Art. 149.

  1. Ministrowie kierują określonymi działami administracji rządowej lub wypełniają zadania wyznaczone im przez Prezesa Rady Ministrów. Zakres działania ministra kierującego działem administracji rządowej określają ustawy.

CART1 Źródło: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku.
bg‑gray2

Rada Ministrów odpowiada za prowadzenie polityki wewnętrznejzagranicznej państwa oraz za kierowanie administracją rządową, wykonując wszystkie zadania publiczne, które nie zostały zastrzeżone dla innych organów władzy.

RFNTOUGJZMX96
Kompetencje Rady Ministrów
Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 2

Wyjaśnij, co oznacza domniemanie kompetencji na rzecz Rady Ministrów i oceń, jakie skutki wywołuje ono w praktyce funkcjonowania państwa.

RbaVpLJXJqqjR
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).

Mapa myśli porządkuje kompetencje Rady Ministrów, ukazując kluczowe obszary, w których rząd prowadzi politykę państwa i wykonuje zadania publiczne.

RNXHDHPESP132
Mapa myśli - Kompetenecje Rady Ministrów. Kategorie: tworzenie i wykonywanie prawa, bezpieczeństwo państwa, finanse i majątek publiczny, stosunki zagraniczne, koordynowanie i kontrola pracy organów administracji rządowej. Do tworzenia i wykonywanie prawa zalicza się: inicjatywa ustawodawcza, projekt budżetu, rozporządzenia do ustaw, np. rozporządzenie ministra zdrowia z dnia ... w sprawie ... Bezpieczeństwo państwa ma podkategorie: opracowywanie projektów strategii bezpieczeństwa narodowego, planowanie i realizacja przygotowań obronnych państwa zapewniających jego funkcjonowanie w razie zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa i w czasie wojny, w tym planowanie przedsięwzięć gospodarczo‑obronnych oraz zadań wykonywanych na rzecz Sił Zbrojnych i wojsk sojuszniczych, przygotowywanie systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym, w tym obroną państwa, i organów władzy publicznej do funkcjonowania na stanowiskach kierowania, utrzymywanie stałej gotowości obronnej państwa, wnioskowanie do Prezydenta RP o jej podwyższanie w razie zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa i w czasie wojny oraz o jej obniżanie stosownie do zmniejszania stopnia zagrożenia, określanie zasad wykorzystania służby zdrowia i infrastruktury technicznej państwa na potrzeby obronne, w tym sposobu zabezpieczania przestrzeni powietrznej i wód terytorialnych w razie zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa i w czasie wojny, zapewnianie funkcjonowania systemu szkolenia obronnego w państwie, prowadzenie kontroli stanu przygotowań obronnych w państwie. Kategoria finanse i majątek publiczny ma podkategorie: opracowywanie, wykonywanie i kontrolowanie realizacji budżetu państwa, zajmowanie się systemem finansowania samorządu terytorialnego, sfery budżetowej i bezpieczeństwa państwa, zarządzanie długiem publicznym. Kategoria stosunki zagraniczne mają podkategorie: reprezentowanie i ochrona interesów Rzeczypospolitej Polskiej za granicą, w tym także przed sądami i trybunałami międzynarodowymi, z wyłączeniem organów sądowych Unii Europejskiej i Trybunału Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), koordynowanie polityki zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej, w tym działalności organów administracji rządowej oraz podległych im jednostek, utrzymywanie stosunków Rzeczypospolitej Polskiej z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi, reprezentowanie i ochrona interesów polskich obywateli oraz polskich osób prawnych za granicą, a także współpraca z Polakami zamieszkałymi za granicą, w tym wspieranie polskich instytucji kulturalnych i oświatowych za granicą, inicjowanie i koordynowanie działań dotyczących zatrudnienia obywateli polskich w Europejskiej Służbie Działań Zewnętrznych, sprawy z zakresu dyplomacji publicznej i kulturalnej, a także wspierania działań promujących polską gospodarkę, kulturę, język, turystykę, technikę i naukę realizowanych w ramach innych działań. Kategoria koordynowanie i kontrola pracy organów administracji rządowej ma podkategorie: określenie standardów kontroli w administracji rządowej, które udostępnia się w Biuletynie Informacji Publicznej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, zlecenie kierownikowi jednostki kontrolującej przeprowadzenie kontroli wskazanych podmiotów lub obszarów działalności i żądania przedstawiania informacji o wynikach kontroli.
Kompetencje Rady Ministrów – ujęcie syntetyczne.
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.
R169S91JUOKMB
Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
R1HD3N6PJLN3L
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
11
Ćwiczenie 3
RAW01dvvda2rZ
Wymień, kto może wejść w skład Rady Ministrów. (Uzupełnij).

Jak powstaje rząd?

Przedstawione procedury odzwierciedlają zasadę racjonalizacji parlamentarnego systemu rządów, ograniczając możliwość powstania długotrwałego impasu politycznego.

R1X7FUQ2KZ9KF
Prezentacja.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 3

Rozstrzygnij, czy poniższa sytuacja prowadzi do odwołania Prezesa Rady Ministrów. Uzasadnij swoją odpowiedź. 

Po serii kontrowersji związanych z polityką gospodarczą rządu część posłów koalicji przechodzi do opozycji. W sejmie pojawia się większość gotowa poprzeć odwołanie premiera, ale nie ma zgody co do jego następcy. Media ogłaszają „pewny upadek polskiego rządu”.

2
Ćwiczenie 4
R9grUGcdvblwP
Zaznacz kompetencje władzy wykonawczej, które są wyłącznymi kompetencjami Prezesa Rady Ministrów. Możliwe odpowiedzi: 1. występowanie z wnioskami do Trybunału Konstytucyjnego, 2. wnioskowanie do Prezydenta RP o zarządzenie powszechnej mobilizacji, 3. wnioskowanie do Prezydenta RP o mianowanie Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych, 4. ochrona interesów Skarbu Państwa, 5. wnioskowanie do Prezydenta RP o wprowadzenie stanu wojennego, 6. wnioskowanie do Prezydenta RP o wydanie rozporządzeń z mocą ustawy

Odpowiedzialność Rady Ministrów

bg‑gray2

Rada Ministrów ponosi polityczną odpowiedzialność przed sejmem, który może wyrazić wobec niej konstruktywne wotum nieufności. Poszczególni ministrowie podlegają indywidualnej odpowiedzialności politycznej. Członkowie Rady Ministrów ponoszą także odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu za naruszenie konstytucji lub ustaw.

3
Ćwiczenie 5

Przeanalizuj materiał źródłowy i wykonaj polecenie.

1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Art. 157

1. Członkowie Rady Ministrów ponoszą przed Sejmem solidarną odpowiedzialność za działalność Rady Ministrów.

2. Członkowie Rady Ministrów ponoszą przed Sejmem również odpowiedzialność indywidualną za sprawy należące do ich kompetencji lub powierzone im przez Prezesa Rady Ministrów.

CART2 Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: prawo.sejm.gov.pl [dostęp 5.05.2020].
RuVTtZio9izeP
Zaznacz, jaki rodzaj odpowiedzialności został opisany w podanym fragmencie konstytucji. Możliwe odpowiedzi: 1. odpowiedzialność polityczna, 2. odpowiedzialność karna, 3. odpowiedzialność cywilna, 4. odpowiedzialność konstytucyjna
Ćwiczenie 6
RBzEEY3vaDZkg
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Ćwiczenie 6
R1GNRw8g2UjWM
(Uzupełnij).

Podsumowanie

bg‑gray2

Rada Ministrów jest organem, w którym koncentruje się faktyczne wykonywanie władzy w państwie, ponieważ to ona podejmuje decyzje o charakterze operacyjnym i odpowiada za ich realizację. Jej działalność pozostaje w relacji z prezydentem RP, który jako głowa państwa nie kieruje rządem, lecz oddziałuje na jego funkcjonowanie poprzez określone kompetencje ustrojowe. W efekcie model ten opiera się na współistnieniu i współdziałaniu dwóch elementów władzy wykonawczej, przy zachowaniu dominującej roli rządu w prowadzeniu polityki państwa.

RXSMAQ2IJ8X9n21
2
Ćwiczenie 7
RVRVPpxz7YQ8D
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 7
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Źródło: J.M.K. Kokot, d-art.ppstatic.pl, infosicienko.pl, kasinaski.pl, r-scale-20.dcs.redcdn.pl, wyborcza.pl, tylko do użytku edukacyjnego.
Polecenie 4
R7AKwLy8xmgYh
Imię i nazwisko: (Uzupełnij) Lata rządów: (Uzupełnij) Orientacja polityczna: (Uzupełnij) Dokonania: (Uzupełnij) Porażki: (Uzupełnij) Ciekawostki biograficzne: (Uzupełnij).

Słownik

odpowiedzialność konstytucyjna
odpowiedzialność konstytucyjna

odpowiedzialność najwyższych urzędników państwowych za naruszenie konstytucji lub ustaw oraz za popełnienie przestępstwa w związku z zajmowanym stanowiskiem

odpowiedzialność polityczna
odpowiedzialność polityczna

zwana również parlamentarną; ponoszą ją poszczególni członkowie gabinetu lub cały gabinet przed parlamentem w związku ze sprawowaniem swoich funkcji

minister bez teki
minister bez teki

członek rządu w randze ministra, który nie kieruje żadnym ministerstwem

wotum nieufności
wotum nieufności

podjęta w specjalnym głosowaniu uchwała parlamentu wyrażająca brak zaufania do działalności ministra albo rządu; prowadzi do ich dymisji