Dlaczego w Polsce stosuje się zasadę podziału i równowagi władz?
Dlaczego w Polsce stosuje się zasadę podziału i równowagi władz?
Przedstawisz przyczyny uchwalenia Małej konstytucji z 1992 r.
Wyjaśnisz zmiany w systemie politycznym, które wprowadziła ta kontytucja.
Przeanalizujesz regulacje Małej konstytucji w kontekście konfliktów politycznych w Polsce z początku lat 90.
Dlaczego władza musi być podzielona?
Idea podziału władzy powstała jako odpowiedź na pytanie, jak ograniczyć władzę, aby nie zagrażała wolności obywateli. Jej podstawy formułowali niezależnie od siebie John Locke (1632–1704) i Charles Louis Montesquieu (1689–1755), którego koncepcja uznawana jest dziś za klasyczną. Z normatywnego punktu widzenia trzy władze mają taką samą legitymizację do rządzenia, pochodzą bowiem od suwerena. Praktyka realizacji podziału władz wskazuje na kompetencje, które wynikają z władzy:
Zapoznaj się z fragmentem dzieła Monteskiusza O duchu praw i zwróć uwagę, w jaki sposób autor uzasadnia konieczność podziału władzy jako warunku zachowania wolności politycznej obywateli.
Monteskiusz
O duchu praw
O celu rozmaitych ustrojów państwowych
Mimo iż wszystkie państwa mają w ogólności ten sam cel, a mianowicie – samozachowanie, każde państwo posiada prócz tego i swój cel osobliwy. Wzrost był celem Rzymu; wojna celem Sparty [...]; przedmiotem praw w Polsce jest niezawiłość każdego obywatela, i co z tego wynika, ucisk wszystkich.
Istnieje również w świecie naród, który za bezpośredni cel swego ustroju ma wolność polityczną. Zbadamy zasady, na których ją opiera. Jeżeli są dobre, wolność ukaże się w nich jak w zwierciadle. Aby odkryć wolność polityczną w ustroju państwa, nie trzeba tyle mozołu. Jeżeli ją można ujrzeć tam, gdzie jest, jeżeli się ją znalazło, po co jej szukać?
O ustroju Anglii
W każdym państwie istnieją trzy rodzaje władzy: władza prawodawcza, władza wykonawcza rzeczy należących do prawa narodów i władza wykonawcza rzeczy należących do prawa cywilnego.
Mocą pierwszej władca albo prawodawca stanowi prawa na jakiś czas albo na zawsze i poprawia albo usuwa te, które istnieją. Mocą drugiej wydaje wojnę lub zawiera pokój, wysyła lub przyjmuje poselstwa, umacnia bezpieczeństwo, uprzedza najazdy. Mocą trzeciej karze zbrodnie lub sądzi spory poddanych. Tę ostatnią władzę można nazwać władzą sądową, drugą zaś po prostu władzą wykonawczą państwa.
Wolność polityczna obywatela jest to ów spokój ducha pochodzący z przeświadczenia o własnym bezpieczeństwie. Aby istniała ta wolność, trzeba rządu, przy którym by żaden obywatel nie potrzebował się lękać drugiego obywatela.
Kiedy w jednej i tej samej osobie lub w jednym i tym samym ciele władza prawodawcza zespolona jest z wykonawczą, nie ma wolności; ponieważ można się lękać, aby ten sam monarcha albo ten sam senat nie stanowił tyrańskich praw, które będzie tyrańsko wykonywał.
Nie ma również wolności, jeśli władza sądowa nie jest oddzielona od prawodawczej i wykonawczej. Gdyby była połączona z władzą prawodawczą, władza nad życiem i wolnością obywateli byłaby dowolną; sędzia bowiem byłby prawodawcą. Gdyby była połączona z władzą wykonawczą, sędzia mógłby mieć siłę ciemiężyciela.
Wszystko byłoby stracone, gdyby jeden i ten sam człowiek lub jedno i to samo ciało możnych albo szlachty, albo ludu sprawowało owe trzy władze; tworzenie praw, wykonywanie publicznych postanowień oraz sądzenie zbrodni lub sporów między jednostkami.
W większości królestw Europy rząd jest umiarkowany, ponieważ władca, który ma dwie pierwsze władze, zostawia poddanym wykonywanie trzeciej. U Turków, gdzie te trzy władze skupiają, się na głowie sułtana, panuje straszliwy despotyzm.
Władza sądowa nie powinna być powierzona stałemu senatorowi, ale wykonywana przez osoby powołane z ludu, w pewnych okresach roku, w sposób przepisany prawem, aby tworzyć trybunał trwający tylko póty, póki tego konieczność wymaga.
Zinterpretuj argumentację Monteskiusza dotyczącą konieczności podziału władzy. Wyjaśnij, jakie zagrożenia dla wolności obywateli wynikają z połączenia różnych władz.
Jak zasada podziału władzy wpisuje się w system zasad konstytucyjnych RP?
Jak idea trójpodziału władzy realizowana jest w Konstytycji RP?
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.
Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej.
Władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, władzę wykonawczą Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, a władzę sądowniczą sądy i trybunały.
Źródło: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku.
Schemat zestawia koncepcję podziału władzy sformułowaną przez Monteskiusza z jej współczesnym ujęciem w konstytucji, pokazując, jak klasyczna idea została urzeczywistniona w praktyce ustrojowej.
Trzy władze - jeden system państwa
Władza publiczna (polityczna) wyróżnia się spośród innych rodzajów władzy monopolem na stanowienie i egzekwowanie prawa oraz stosowaniem przymusu, dlatego wymaga szczególnych mechanizmów ograniczających. Kluczowe znaczenie ma nie tylko sam podział władz, lecz także ich równowaga, wzajemna kontrola oraz przenikanie się kompetencji, które zapobiegają koncentracji władzy i zapewniają, że żadna z władz nie może trwale dominować nad pozostałymi.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R3D6FK2EGCHSA
Film nawiązujący do treści materiału Rodzaje władzy.
Podsumowanie
Wprowadzenie zasady podziału i równowagi władz w Polsce służy zapewnieniu takiej organizacji państwa, w której żadna z władz nie może działać w sposób niekontrolowany ani trwale dominować nad pozostałymi. Mechanizm ten, oparty na wzajemnym hamowaniu i współdziałaniu organów, stanowi istotne zabezpieczenie przed nadużyciem władzy. Zasada ta pozostaje w ścisłym związku z ideą demokratycznego państwa prawnego, ponieważ umożliwia rzeczywiste ograniczenie władzy publicznej oraz wzmacnia ochronę praw i wolności jednostki. Dzięki niej funkcjonowanie państwa opiera się nie tylko na podziale kompetencji, lecz także na równowadze i kontroli, które warunkują stabilność ustroju i bezpieczeństwo obywateli.
Wyjaśnij, na czym polega i czemu służy zasada podziału władz w Polsce.
Słownik
demokracja jest ustrojem, w którym władza należy do obywateli; obywatele ją sprawują przez swoich przedstawicieli, którzy są przez nich wybierani bezpośrednio lub pośrednio
w państwie demokratycznym istnieje podział władzy na władzę ustawodawczą (sprawowaną przez parlament), władzę wykonawczą (sprawowaną przez rząd i prezydenta) i władzę sądowniczą (sprawowaną przez sądy i trybunały)
ustrój państwa demokratycznego opiera się na konstytucji, czyli konstytucja jest najważniejszym aktem prawnym i wszystkie prawa niższej rangi muszą być z nią zgodne