ROwkpgAKr4P4h
Zdjęcie przedstawia pustą, główną salę obrad Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej.

Kto w naszym imieniu sprawuje władzę ustawodawczą?

Źródło: Pixabay, domena publiczna.
Twoje cele
  • Zdefiniujesz funkcje legislatywy w państwie demokratycznym.

  • Scharakteryzujesz kompetencje władzy ustawodawczej w ramach poszczególnych funkcji.

  • Wskażesz przykłady państw demokratycznych i przeanalizujesz, jak funkcjonuje w nich władza ustawodawcza.

1
Ćwiczenie 1

Zapoznaj się z fotografią i wykonaj polecenie.

R12dvfPAnPRmP
Źródło: Archiwum Kroniki Sejmowej, domena publiczna.
RTK5LLOVGVN9O
Wyjaśnij, czyjej władzy jest symbolem i do czego służy przedmiot z fotografii. (Uzupełnij).
Ćwiczenie 1
Rl61kqC8xxlkG
(Uzupełnij).
bg‑gray2

Władza ustawodawcza stanowi fundament funkcjonowania państwa, ponieważ w jej ramach kształtowane są normy prawne regulujące życie społeczne, polityczne i gospodarcze. W państwie demokratycznym jej wykonywanie zostało powierzone przedstawicielom narodu, co stanowi wyraz realizacji zasady suwerenności oraz reprezentacji politycznej. Posłowie i senatorowie wykonują mandat wolny, co oznacza, że reprezentują cały naród, a nie tylko swoich wyborców. Konstytucja RP precyzyjnie określa strukturę organów władzy ustawodawczej, ich kompetencje oraz miejsce w systemie podziału i równowagi władz.

Polska ma jedną z najstarszych tradycji parlamentarnych na świecie. Już w XV wieku szlachta polska posiadała prawo wybierania przedstawicieli na sejm i tym samym decydowania o najważniejszych sprawach państwa.

Jak konstytucja rozdziela władzę w państwie?

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku

Art. 10.

  1. Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej.

  2. Władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, władzę wykonawczą Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, a władzę sądowniczą sądy i trybunały.

CART1 Źródło: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku.
bg‑gray2

Władzę ustawodawczą w Polsce sprawuje parament, który ma charakter dwuizbowy i składa się z Sejmu RP i Senatu RP. Sejm liczy 460 posłów, natomiast senat 100 senatorów. Posłowie wybierani są w wyborach proporcjonalnych, a senatorowie w większościowych. Kadencja obu izb trwa 4 lata i jest wspólna, co oznacza, że sejm i senat rozpoczynają i kończą swoją działalność w tym samym czasie. Wybory do obu izb odbywają się jednocześnie.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku

Art. 99.

  1. Wybrany do Sejmu RP może być obywatel polski mający prawo wybierania, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 21 lat.

  2. Wybrany do Senatu RP może być obywatel polski mający prawo wybierania, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 30 lat.

  3. Wybraną do Sejmu RP lub do Senatu RP nie może być osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego.

CART1 Źródło: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku.
bg‑gray2

Przepis ten dotyczy biernego prawa wyborczego, czyli prawa do kandydowaniaubiegania się o mandat posła lub senatora. Nie ma ono charakteru absolutnego - ustawodawca wprowadza określone wymagania, które mają zapewnić odpowiedni poziom reprezentacji politycznej. W praktyce oznacza to, że funkcję przedstawiciela narodu mogą pełnić wyłącznie osoby spełniające określone kryteria dojrzałości oraz niebudzące wątpliwości pod względem prawnym, co wzmacnia zaufanie obywateli do parlamentu. 

Dla porównania, czynne prawo wyborcze, czyli prawo do udziału w głosowaniu, przysługuje obywatelom po ukończeniu 18. roku życia.

Ćwiczenie 2
R15UdY3woecaF1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
R1TN1R2PXG3RA
Ćwiczenie 3

Jak wybieramy naszych przedstawicieli?

R1QDL43OX1JNB
Slajd przedstawia pojęcia wraz z wyjaśnieniem: Powszechność wyboru - Oznacza, że prawo wyborcze przysługuje wszystkim pełnoprawnym obywatelom kraju, bez względu na pochodzenie, majątek, płeć itp., którzy osiągnęli wiek uprawniający ich do czynnego i biernego udziału w wyborach., Równość wyborów - Każdy może głosować tylko raz i oddać tylko jeden głos, a każdy głos ma jednakowe znaczenie. Obecnie we wszystkich wyborach powszechnych w Polsce obowiązuje zasada, że obywatel dysponuje jednym głosem., Bezpośredniość wyborów - Polega na tym, że oddaje się głos na osobę, która ma być wybrana, a nie na przedstawicieli, którzy później dokonają ostatecznego wyboru, Proporcjonalność wyborów - Dotyczy wyłącznie elekcji do ciał kolegialnych, wyborca głosuje przede wszystkim na partie polityczne, a poszczególne miejsca w izbie są rozdzielane proporcjonalnie do poparcia udzielonego każdej z tych partii przez wyborców, Głosowanie tajne - Zapewnia się gwarancję, że decyzja wyborcy nie będzie ustalona i ujawniona.
bg‑gray2

W wyborach do Sejmu RP stosuje się proporcjonalny system wyborczy, używany w okręgach wielomandatowych w głosowaniu na listy wyborcze. Mandaty są dzielone proporcjonalnie do liczby głosów oddanych na listy kandydatów. Kształt reprezentacji politycznej w parlamencie jest uzależniony nie tylko od systemu wyborczego, lecz także od progów wyborczych. W podziale mandatów biorą udział tylko te partie polityczne i komitety wyborcze, które przekroczyły próg wyborczy – 5% w skali kraju dla partii politycznych8% dla koalicji wyborczych. Progi wyborcze wprowadzono by przeciwdziałać rozdrobnieniu parlamentarnemu.

Wybory do Senatu RP są powszechne, bezpośrednie i odbywają się w głosowaniu tajnym przy zastosowaniu ordynacji większościowej. Senatorem zostaje ten kandydat, który w jednomandatowym okręgu wyborczym uzyska najlepszy wynik.

Polecenie 1

Wyjaśnij różnice w sposobie wyboru posłów i senatorów w Polsce oraz określ przyczyny tego zróżnicowania.

RLR3CHHNMO5JC
Polecenie 2

Oceń, czy parlament w Polsce odzwierciedla wolę obywateli. Odpowiedź uzasadnij. 

RLR3CHHNMO5JC
RtdIan4SaSsvW
Widok na salę obrad. Zastanów się, gdzie znajduje się miejsce marszałka Sejmu RP.
Źródło: Kancelaria Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, licencja: CC BY-SA 3.0.

Jak działa władza ustawodawcza w praktyce?

Zapoznaj się z wirtualnym spacerem po Sejmie RP i zwróć uwagę, w jaki sposób organizacja jego przestrzeni oraz przebieg obrad ukazują praktyczne sprawowanie władzy ustawodawczej przez przedstawicieli narodu.

ROQ8V873E1XNK
Wycieczka wirtualna po Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej. W Polsce przedrozbiorowej miejscem obrad Sejmu były siedziby królewskie. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku zaczęto szukać nowego, samodzielnego gmachu dla odradzającego się polskiego sejmu. Brano pod uwagę kilka siedzib, jednak ostatecznie postanowiono zaadoptować budynek dawnej średniej szkoły żeńskiej Instytutu Aleksandryjsko‑Maryjskiego przy ul. Wiejskiej w Warszawie. Ta antypolska szkoła została kilka lat wcześniej ewakuowana do Rosji. Rozpoczęto przebudowę budynku i już 10 lutego 1919 roku odbyło się w nim pierwsze posiedzenie Sejmu II Rzeczypospolitej, kilka dni później uchwalano Małą Konstytucję, a Józefowi Piłsudskiemu przyznano tytuł Naczelnika Państwa. W 1925 roku rozpoczęła się rozbudowa budynku sejmu według projektu Kazimierza Skórewicza. Dobudowano amfiteatralną Salę Posiedzeń oraz Dom Poselski. Wojna poważnie uszkodziła sejmowe zabudowania, nieznacznie ucierpiał jedynie Dom Poselski. Do końca 1947 roku wyburzono XIX‑wieczne budynki i odbudowano Salę Posiedzeń. Zaprojektowanie nowego kompleksu sejmowego powierzono znanemu architektowi, Bohdanowi Pniewskiemu. W latach 1949‑1952 powstały nawiązujące do architektury renesansu budynki obłożone białym piaskowcem. Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej Zwiedzanie budynku Sejmu powinno rozpoczynać oddanie hołdu żołnierzom Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego. Usytuowanie pomnika w pobliżu parlamentu podkreśla ciągłość państwa polskiego, którego najważniejsze instytucje, pomimo okupacji, ani na jeden dzień nie przerwały swojej działalności. Abstrakcyjna forma pomnika – wysoki na 32 metry obelisk – nie narzuca jednej interpretacji. Każdy może pokusić się o własną. Dumnie wygląda na nim kotwica, znak Polski Walczącej, który w czasie okupacji i powstania dodawał otuchy, był świadectwem Polski, która się nie poddała. Obok, na wykonanych ze strzegomskiego marmuru tablicach umieszczono nazwy wszystkich instytucji i przywódców Polski Podziemnej. Laski marszałkowskie Tuż przy wejściu do Sejmu znajduje się gablota z dawnymi laskami marszałkowskimi. Miały one od zawsze dwojakie przeznaczenie: z jednej strony symboliczne – jako znak władzy i godności marszałka, z drugiej strony praktyczne – uderzając laską w podłogę, marszałek starał się uspokoić zbyt rozdyskutowanych posłów. „Dzień cały nieszczęśliwy był, bo trzy laski marszałkowskie złamały się, gdy nimi bił o ziemię, aby się uciszyli” – opisywał pisarz i publicysta Stanisław Konarski w dziele „O skutecznym rad sposobie”. Nic więc dziwnego, że tak niewiele lasek zachowało się do naszych czasów. Dziś trzykrotne uderzenie laską marszałkowską w podłogę otwiera i zamyka obrady Sejmu i Senatu. Obok gabloty znajduje się tablica upamiętniająca wizytę papieża Jana Pawła II w polskim parlamencie 11 czerwca 1999 roku. Sala Kolumnowa - wejście Ta olbrzymia, prostokątna sala o powierzchni 600mIndeks górny 22 nazwę zawdzięcza dwóm rzędom kolumn. Zachwyca niezwykłą posadzką zdobioną rozetami z wielobarwnych marmurów i ich odbiciem w postaci stiukowych ozdób na suficie. Charakterystycznym elementem wnętrza są kryształowe kandelabry. Po przywróceniu senatu w 1989 roku przez dwa lata Sala Kolumnowa była miejscem obrad izby wyższej parlamentu. Tablice pamiątkowe Z drugiej strony hallu (na pierwszym piętrze) znajdują się tablice ku czci poległych w czasie II wojny światowej parlamentarzystów: „Sejm Rzeczypospolitej oddaje głęboki hołd swoim poprzednikom, posłom II Rzeczypospolitej, którzy oddali życie za Polskę”. Na sąsiedniej ścianie znajduje się tablica upamiętniająca marszałka Sejmu, Macieja Płażyńskiego i 18 parlamentarzystów, zginęli tragicznie w katastrofie smoleńskiej. Sala Posiedzeń - transmisje tv Z prawej strony sejmowego balkonu (stojąc przodem do mównicy) ulokowali się operatorzy telewizyjni. To z tego miejsca najczęściej filmowane są debaty poselskie. Wyjście najbliższymi drzwiami przenosi nas w strefę niemal całkowicie opanowaną przez dziennikarzy. Tu na kanapie czekają oni na wypowiedzi posłów, konferencje prasowe, przygotowują relacje. To najlepszy punkt obserwacyjny, pozwala dostrzec, czy korytarzem sejmowym lub głównym wejściem wchodzi poseł, którego wypowiedź w tym dniu byłaby interesująca. Do budynku Senatu można przejść okazałym korytarzem. Po obu jego stronach usytuowane są sale, w których obradują komisje sejmowe. Noszą one imiona marszałków Sejmu: Wojciecha Trąmpczyńskiego, Ignacego Daszyńskiego, Macieja Rataja. W górnym hallu, przy barierce, organizowane są konferencje prasowe, najczęściej ad hoc, w celu skomentowania wydarzenia, odniesienia się do zarzutów. Posłowie mają wówczas za plecami wspaniałą panoramę. Widać przestrzeń podzieloną smukłymi kolumnami, charakterystyczną marmurową posadzkę, okazałe schody z ozdobną balustradą zakończoną mosiężną poręczą w kształcie węża. Sala Posiedzeń Sala Posiedzeń powstawała przez niemal trzy lata, od maja 1925 r. do marca 1928 r. Projektant Kazimierz Skórewicz doglądał wykonania wszystkich szczegółów wystroju. Kształt sali, zdobiące ją marmury, imponujące kolumny podtrzymujące sklepienie i wspaniały sufit ze świetlikiem najlepiej podziwiać właśnie z wysokości pierwszego piętra, czyli z balkonu dla gości i dziennikarzy. Warto powędrować na miejsce przeznaczone dla prezydenta RP (usytuowane z lewej strony, jeśli stoimy przodem do mównicy). Tu zasiada pierwsza osoba w państwie, kiedy przysłuchuje się ważnym debatom lub słucha przemówień zaproszonych gości, na przykład w 1994 roku Billa Clintona, prezydenta Stanów Zjednoczonych, a w czerwcu 1999 roku - papieża Jana Pawła II. Sala Posiedzeń - wejście dla rządu Przedstawiciele rządu mogą obserwować obrady Sejmu z niewielkiego podwyższenia. Ich ławy znajdują się blisko mównicy z lewej strony (jeśli stoimy do niej przodem), tak aby mogli szybko się na niej znaleźć oraz odpowiedzieć na pytania i interpelacje posłów. Sala Posiedzeń - fotel Marszałka Marszałek kieruje pracami Sejmu, stoi na straży jego godności i praw. Miejsce, które zajmuje w Sali Posiedzeń, odzwierciedla jego wyjątkową pozycję, a przy tym umożliwia ogarnięcie wzrokiem całej sali, będąc jednocześnie widocznym dla wszystkich posłów. Sala Posiedzeń - ławy sejmowe Fotele, stoły, mównicę i balustradę wykonano z drewna dębowego według projektów Stefana Sienickiego, płaskorzeźby na mównicy zaprojektował Aleksander Żurakowski. Z bliska łatwo dostrzec, jak rzetelnie i pieczołowicie zostały wykonane wszystkie meble Sali Posiedzeń. Stanowiska dziennikarzy W górnym hallu, przy barierce, organizowane są konferencje prasowe, najczęściej ad hoc, w celu skomentowania wydarzenia, odniesienia się do zarzutów. Posłowie mają wówczas za plecami wspaniałą panoramę. Widać przestrzeń podzieloną smukłymi kolumnami, charakterystyczną marmurową posadzkę, okazałe schody z ozdobną balustradą, zakończoną mosiężną poręczą w kształcie węża. Sejm Dzieci i Młodzieży Od ponad dwudziestu lat, raz do roku, 1 czerwca w Dzień Dziecka, władzę w Sejmie przejmuje młode pokolenie. Sejm Dzieci i Młodzieży także składa się z 460 posłów (16 województw otrzymuje liczbę mandatów proporcjonalną do liczby uczniów w gimnazjach i liceach). Obrady odbywają się w Sali Posiedzeń, jednak wcześniej, zgodnie z obowiązującymi procedurami, młodzi „parlamentarzyści” przygotowują w komisjach sejmowych projekt uchwały.
Sejm – panorama
Źródło: PANORAMIX, licencja: CC BY 3.0.

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

W Polsce przedrozbiorowej miejscem obrad Sejmu były siedziby królewskie. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku zaczęto szukać nowego, samodzielnego gmachu dla odradzającego się polskiego sejmu. Brano pod uwagę kilka siedzib, jednak ostatecznie postanowiono zaadoptować budynek dawnej średniej szkoły żeńskiej Instytutu Aleksandryjsko‑Maryjskiego przy ul. Wiejskiej w Warszawie. Ta antypolska szkoła została kilka lat wcześniej ewakuowana do Rosji.

Rozpoczęto przebudowę budynku i już 10 lutego 1919 roku odbyło się w nim pierwsze posiedzenie Sejmu II Rzeczypospolitej, kilka dni później uchwalano Małą Konstytucję, a Józefowi Piłsudskiemu przyznano tytuł Naczelnika Państwa.

W 1925 roku rozpoczęła się rozbudowa budynku sejmu według projektu Kazimierza Skórewicza. Dobudowano amfiteatralną Salę Posiedzeń oraz Dom Poselski.

Wojna poważnie uszkodziła sejmowe zabudowania, nieznacznie ucierpiał jedynie Dom Poselski. Do końca 1947 roku wyburzono XIX‑wieczne budynki i odbudowano Salę Posiedzeń.

Zaprojektowanie nowego kompleksu sejmowego powierzono znanemu architektowi, Bohdanowi Pniewskiemu. W latach 1949‑1952 powstały nawiązujące do architektury renesansu budynki obłożone białym piaskowcem.

Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej

Zwiedzanie budynku Sejmu powinno rozpoczynać oddanie hołdu żołnierzom Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego. Usytuowanie pomnika w pobliżu parlamentu podkreśla ciągłość państwa polskiego, którego najważniejsze instytucje, pomimo okupacji, ani na jeden dzień nie przerwały swojej działalności. Abstrakcyjna forma pomnika – wysoki na 32 metry obelisk – nie narzuca jednej interpretacji. Każdy może pokusić się o własną. Dumnie wygląda na nim kotwica, znak Polski Walczącej, który w czasie okupacji i powstania dodawał otuchy, był świadectwem Polski, która się nie poddała. Obok, na wykonanych ze strzegomskiego marmuru tablicach umieszczono nazwy wszystkich instytucji i przywódców Polski Podziemnej.

Laski marszałkowskie

Tuż przy wejściu do Sejmu znajduje się gablota z dawnymi laskami marszałkowskimi. Miały one od zawsze dwojakie przeznaczenie: z jednej strony symboliczne – jako znak władzy i godności marszałka, z drugiej strony praktyczne – uderzając laską w podłogę, marszałek starał się uspokoić zbyt rozdyskutowanych posłów. „Dzień cały nieszczęśliwy był, bo trzy laski marszałkowskie złamały się, gdy nimi bił o ziemię, aby się uciszyli” – opisywał pisarz i publicysta Stanisław Konarski w dziele „O skutecznym rad sposobie”. Nic więc dziwnego, że tak niewiele lasek zachowało się do naszych czasów. Dziś trzykrotne uderzenie laską marszałkowską w podłogę otwiera i zamyka obrady Sejmu i Senatu. Obok gabloty znajduje się tablica upamiętniająca wizytę papieża Jana Pawła II w polskim parlamencie 11 czerwca 1999 roku.

Sala Kolumnowa - wejście

Ta olbrzymia, prostokątna sala o powierzchni 600mIndeks górny 2 nazwę zawdzięcza dwóm rzędom kolumn. Zachwyca niezwykłą posadzką zdobioną rozetami z wielobarwnych marmurów i ich odbiciem w postaci stiukowych ozdób na suficie. Charakterystycznym elementem wnętrza są kryształowe kandelabry. Po przywróceniu senatu w 1989 roku przez dwa lata Sala Kolumnowa była miejscem obrad izby wyższej parlamentu.

Tablice pamiątkowe

Z drugiej strony hallu (na pierwszym piętrze) znajdują się tablice ku czci poległych w czasie II wojny światowej parlamentarzystów: „Sejm Rzeczypospolitej oddaje głęboki hołd swoim poprzednikom, posłom II Rzeczypospolitej, którzy oddali życie za Polskę”. Na sąsiedniej ścianie znajduje się tablica upamiętniająca marszałka Sejmu, Macieja Płażyńskiego i 18 parlamentarzystów, zginęli tragicznie w katastrofie smoleńskiej.

Sala Posiedzeń - transmisje tv

Z prawej strony sejmowego balkonu (stojąc przodem do mównicy) ulokowali się operatorzy telewizyjni. To z tego miejsca najczęściej filmowane są debaty poselskie. Wyjście najbliższymi drzwiami przenosi nas w strefę niemal całkowicie opanowaną przez dziennikarzy. Tu na kanapie czekają oni na wypowiedzi posłów, konferencje prasowe, przygotowują relacje. To najlepszy punkt obserwacyjny, pozwala dostrzec, czy korytarzem sejmowym lub głównym wejściem wchodzi poseł, którego wypowiedź w tym dniu byłaby interesująca. Do budynku Senatu można przejść okazałym korytarzem. Po obu jego stronach usytuowane są sale, w których obradują komisje sejmowe. Noszą one imiona marszałków Sejmu: Wojciecha Trąmpczyńskiego, Ignacego Daszyńskiego, Macieja Rataja. W górnym hallu, przy barierce, organizowane są konferencje prasowe, najczęściej ad hoc, w celu skomentowania wydarzenia, odniesienia się do zarzutów. Posłowie mają wówczas za plecami wspaniałą panoramę. Widać przestrzeń podzieloną smukłymi kolumnami, charakterystyczną marmurową posadzkę, okazałe schody z ozdobną balustradą zakończoną mosiężną poręczą w kształcie węża.

Sala Posiedzeń

Sala Posiedzeń powstawała przez niemal trzy lata, od maja 1925 r. do marca 1928 r. Projektant Kazimierz Skórewicz doglądał wykonania wszystkich szczegółów wystroju. Kształt sali, zdobiące ją marmury, imponujące kolumny podtrzymujące sklepienie i wspaniały sufit ze świetlikiem najlepiej podziwiać właśnie z wysokości pierwszego piętra, czyli z balkonu dla gości i dziennikarzy. Warto powędrować na miejsce przeznaczone dla prezydenta RP (usytuowane z lewej strony, jeśli stoimy przodem do mównicy). Tu zasiada pierwsza osoba w państwie, kiedy przysłuchuje się ważnym debatom lub słucha przemówień zaproszonych gości, na przykład w 1994 roku Billa Clintona, prezydenta Stanów Zjednoczonych, a w czerwcu 1999 roku - papieża Jana Pawła II.

Sala Posiedzeń - wejście dla rządu

Przedstawiciele rządu mogą obserwować obrady Sejmu z niewielkiego podwyższenia. Ich ławy znajdują się blisko mównicy z lewej strony (jeśli stoimy do niej przodem), tak aby mogli szybko się na niej znaleźć oraz odpowiedzieć na pytania i interpelacje posłów.

Sala Posiedzeń - fotel Marszałka

Marszałek kieruje pracami Sejmu, stoi na straży jego godności i praw. Miejsce, które zajmuje w Sali Posiedzeń, odzwierciedla jego wyjątkową pozycję, a przy tym umożliwia ogarnięcie wzrokiem całej sali, będąc jednocześnie widocznym dla wszystkich posłów.

Sala Posiedzeń - ławy sejmowe

Fotele, stoły, mównicę i balustradę wykonano z drewna dębowego według projektów Stefana Sienickiego, płaskorzeźby na mównicy zaprojektował Aleksander Żurakowski. Z bliska łatwo dostrzec, jak rzetelnie i pieczołowicie zostały wykonane wszystkie meble Sali Posiedzeń.

Stanowiska dziennikarzy

W górnym hallu, przy barierce, organizowane są konferencje prasowe, najczęściej ad hoc, w celu skomentowania wydarzenia, odniesienia się do zarzutów. Posłowie mają wówczas za plecami wspaniałą panoramę. Widać przestrzeń podzieloną smukłymi kolumnami, charakterystyczną marmurową posadzkę, okazałe schody z ozdobną balustradą, zakończoną mosiężną poręczą w kształcie węża.

Sejm Dzieci i Młodzieży

Od ponad dwudziestu lat, raz do roku, 1 czerwca w Dzień Dziecka, władzę w Sejmie przejmuje młode pokolenie. Sejm Dzieci i Młodzieży także składa się z 460 posłów (16 województw otrzymuje liczbę mandatów proporcjonalną do liczby uczniów w gimnazjach i liceach). Obrady odbywają się w Sali Posiedzeń, jednak wcześniej, zgodnie z obowiązującymi procedurami, młodzi „parlamentarzyści” przygotowują w komisjach sejmowych projekt uchwały.

Polecenie 3

Oceń, w jaki sposób organizacja Sejmu RP odzwierciedla reprezentacyjny charakter władzy ustawodawczej.

RLR3CHHNMO5JC

Jak funkcjonuje parlament jako reprezentacja obywateli?

R1NHNLBKZTHXG
Ilustracja interaktywna prezentuje zdjęcie sali obrad polskiego Sejmu. Sala jest wypełniona stojącymi posłami i posłankami. Opis: 1. Skład parlamentu Ustala się go w drodze głosowania powszechnego. Wyłanianie jego przedstawicieli oparte jest zasadniczo na jednym z dwóch typów mechanizmu wyborczego: większościowym (według zasady „Zwycięzca bierze wszystko”) lub proporcjonalnym (drużyny kandydatów dzielą się mandatami proporcjonalnie do liczby oddanych na nie głosów). 2. Kadencyjność Wybór składu izb ustala się na określony czas, np. cztery lata; do izby drugiej (refleksji) przeprowadza się niekiedy okresowe wybory części składu przy zachowaniu mandatu przez pozostałych przedstawicieli. 3. Sesyjność lub permanencja obrad Zasada sesyjności polega na ograniczeniu czasu obrad do okresu zwanego sesją. Sesje zwołuje i zamyka organ zewnętrzny wobec parlamentu (zwykle głowa państwa). Posiedzenia w ramach sesji zwołuje kierownictwo izby. Z kolei zasada permanencji polega na pozostawieniu w rękach kierownictwa izby decyzji o zwołaniu obrad. 4. Szczególny status prawno‑polityczny przedstawicieli Współczesne demokracje powszechnie przyjmują zasadę wolnego mandatu. Oznacza to, że każdy poseł traktowany jest jako przedstawiciel ogółu społeczeństwa i z tego powodu nie może być ograniczany instrukcjami. Przeciwieństwem mandatu wolnego jest mandat imperatywny, związany z uznawaniem deputowanego wyłącznie za reprezentanta wyborców danego okręgu, którego działanie w parlamencie wyznaczają instrukcje wyborców (mandat ten występował np. w I RP). Przed naciskami ze strony władzy wykonawczej chroni go natomiast immunitet formalny i/lub materialny. 5. Jawność Posiedzenia plenarne izby odbywają się publicznie. Sprawozdania z posiedzeń nie podlegają cenzurze. W uzasadnionych przypadkach dopuszczalne jest utajnienie obrad, co wymaga osobnej uchwały izby. 6. Autonomia wewnętrzna W granicach określonych przez konstytucję izby samodzielnie (w drodze własnych uchwał) określają szczegółowe regulaminy obrad (system wewnętrznych organów izby, porządek debat, zasady wnoszenia i rozpatrywania wniosków, przeprowadzania głosowań). 7. Zasada debaty Zasada ta związana jest ze szczególną naturą podejmowania rozstrzygnięć w sferze polityki. Treścią decyzji politycznej jest bowiem nie tylko techniczna strona rozpatrywanego zagadnienia (np. wyznaczenie wysokości stopy procentowej kredytów pozwalającej spodziewać się najefektywniejszego obniżenia inflacji lub ustalenia struktury podatków sprzyjającej optymalizacji rozwoju gospodarczego), lecz bardzo często również aspekt aksjologiczny, który obejmuje sztukę wyboru wartości sterujących życiem społecznym. Przykładem tego problemu może być dokonanie wyboru między dwoma technicznie poprawnymi i efektywnymi systemami podatkowymi, z których jeden będzie miał charakter linearny (każdy płaci ten sam procent od całego dochodu), a drugi – progresywny (podatnik płaci wyższy procent od kolejnych części dochodu przewyższających umownie ustalone progi). Wybór systemu ma konsekwencje społeczne: pierwszy pozwala na lepsze prognozy dla gospodarki, ale jest korzystniejszy dla zamożniejszych; drugi z kolei umożliwia aktywniejszą politykę socjalną i jest korzystniejszy dla uboższych, ale może spowolnić tempo inwestycji. 8. Zasada rozstrzygania większością głosów Każdemu głosowaniu przypisane są dwa parametry: a) zasada quorum (kworum) – określenie większości niezbędnej do podjęcia decyzji, jakiej oczekuje wnioskodawca; jest to więc minimalna liczba uprawnionych, jaka musi wziąć udział w głosowaniu, aby decyzja była prawomocna; b) zasada większości – zróżnicowane pod względem wymaganego stopnia przewagi głosów.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
1
Polecenie 4

Zapoznaj się z wykresem i wykonaj ćwiczenie.

R2OxdkHMBK1NO
Wykres kolumnowy. Jak pracowity jest sejm?. Lista elementów: 1. zestaw danych: kadencja: sejm kontraktowy długość kadencji: 874liczba dni obrad: 20.132. zestaw danych: kadencja: I (1991–1993)długość kadencji: 664liczba dni obrad: 22.283. zestaw danych: kadencja: II (1993–1997)długość kadencji: 1491liczba dni obrad: 19.914. zestaw danych: kadencja: III (1997–2001)długość kadencji: 1459liczba dni obrad: 21.595. zestaw danych: kadencja: IV (2001–2005)długość kadencji: 1461liczba dni obrad: 22.866. zestaw danych: kadencja: V (2005–2007)długość kadencji: 747liczba dni obrad: 19.417. zestaw danych: kadencja: VI (2007–2011)długość kadencji: 1464liczba dni obrad: 19.88. zestaw danych: kadencja: VII (2011–2015)długość kadencji: 1465liczba dni obrad: 19.189. zestaw danych: kadencja: VIII (2015–2019)długość kadencji: 912liczba dni obrad: 18.64
Oprac. na podst. Bartosz Chyż, Poseł nie pracuje. Sejm obecnej kadencji jest najbardziej leniwy po 1989 r., 12.05.2018, biqdata.wyborcza.pl [dostęp: 27.05.2020].
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
RLR3CHHNMO5JC

Podsumowanie

bg‑gray2

Wpływ obywatela na władzę nie kończy się na oddaniu głosu w wyborach - to punkt wyjścia do procesu agregacji interesów społecznych, czyli łączenia i uzgadniania różnych, często sprzecznych oczekiwań obywateli na poziomie państwa. To właśnie parlament staje się miejscem, w którym ścierają się różne wizje i potrzeby, a ich rezultatem są obowiązujące przepisy prawa. Władza ustawodawcza nie polega jedynie na tworzeniu ustaw, lecz na reprezentowaniu społeczeństwa i przekształcaniu jego woli w konkretne decyzje państwowe.

1
Ćwiczenie 4

Zapoznaj się z materiałem źródłowym i wykonaj polecenie.

1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Art. 102.

Nie można być równocześnie posłem i senatorem.

Art. 103

1. Mandatu posła nie można łączyć z funkcją Prezesa Narodowego Banku Polskiego, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka i ich zastępców, członka Rady Polityki Pieniężnej, członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, ambasadora oraz z zatrudnieniem w Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej lub z zatrudnieniem w administracji rządowej. Zakaz ten nie dotyczy członków Rady Ministrów i sekretarzy stanu w administracji rządowej.

2. Sędzia, prokurator, urzędnik służby cywilnej, żołnierz pozostający w czynnej służbie wojskowej, funkcjonariusz policji oraz funkcjonariusz służb ochrony państwa nie mogą sprawować mandatu poselskiego.

3. Inne przypadki zakazu łączenia mandatu poselskiego z funkcjami publicznymi oraz zakazu jego sprawowania może określić ustawa.

CART2 Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: sejm.gov.pl [dostęp 21.05.2020].
R1YxKoCBtkbLp
Wskaż zasadę, która wprowadza zakazy wynikające z treści art. 102 i 103 Konstytucji RP. Wyjaśnij cel wprowadzenia tej zasady. (Uzupełnij).
RtNtBo9Q2GNS1
Wybory parlamentarne
Źródło: Lukasz2, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 5

Przeanalizuj skład posłów lub senatorów wybranych w twoim okręgu wyborczym i oceń, na ile reprezentują oni różnorodność społeczeństwa. 

R1RaVXJ8yCuuK
(Uzupełnij).

Słownik

władza ustawodawcza, legislatywa, władza prawodawcza
władza ustawodawcza, legislatywa, władza prawodawcza

element teorii podziału władz Johna Locke'a, a następnie Monteskiusza; dla których domeną władzy ustawodawczej jest stanowienie powszechnie obowiązującego prawa

mandat przedstawicielski
mandat przedstawicielski

upoważnienie udzielone osobie sprawującej funkcję z wyboru (np. posła, senatora, radnego), obejmujące prawo do ich reprezentowania, przedstawiania opinii i poglądów oraz podejmowania decyzji w drodze głosowania

kolegialność
kolegialność

zasada organizacyjna w procesie podejmowania decyzji przez ciała zbiorowe w organizacjach społecznych lub organach państwa

zapytanie poselskie
zapytanie poselskie

jedna z form polskiej kontroli parlamentarnej; polega na skierowaniu pisemnego zapytania przez posła lub grupę posłów na Sejm RP do Rady Ministrów lub konkretnego ministra, do prezesa NIK lub do prezesa NBP; istnieje ustawowy obowiązek udzielenia na nie odpowiedzi pisemnej w terminie 21 dni