Kto w naszym imieniu sprawuje władzę ustawodawczą?
Zdefiniujesz funkcje legislatywy w państwie demokratycznym.
Scharakteryzujesz kompetencje władzy ustawodawczej w ramach poszczególnych funkcji.
Wskażesz przykłady państw demokratycznych i przeanalizujesz, jak funkcjonuje w nich władza ustawodawcza.
Zapoznaj się z fotografią i wykonaj polecenie.

Władza ustawodawcza stanowi fundament funkcjonowania państwa, ponieważ w jej ramach kształtowane są normy prawne regulujące życie społeczne, polityczne i gospodarcze. W państwie demokratycznym jej wykonywanie zostało powierzone przedstawicielom narodu, co stanowi wyraz realizacji zasady suwerenności oraz reprezentacji politycznej. Posłowie i senatorowie wykonują mandat wolny, co oznacza, że reprezentują cały naród, a nie tylko swoich wyborców. Konstytucja RP precyzyjnie określa strukturę organów władzy ustawodawczej, ich kompetencje oraz miejsce w systemie podziału i równowagi władz.
Polska ma jedną z najstarszych tradycji parlamentarnych na świecie. Już w XV wieku szlachta polska posiadała prawo wybierania przedstawicieli na sejm i tym samym decydowania o najważniejszych sprawach państwa.
Jak konstytucja rozdziela władzę w państwie?
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 rokuArt. 10.
Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej.
Władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, władzę wykonawczą Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, a władzę sądowniczą sądy i trybunały.
Źródło: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku.
Władzę ustawodawczą w Polsce sprawuje parament, który ma charakter dwuizbowy i składa się z Sejmu RP i Senatu RP. Sejm liczy 460 posłów, natomiast senat 100 senatorów. Posłowie wybierani są w wyborach proporcjonalnych, a senatorowie w większościowych. Kadencja obu izb trwa 4 lata i jest wspólna, co oznacza, że sejm i senat rozpoczynają i kończą swoją działalność w tym samym czasie. Wybory do obu izb odbywają się jednocześnie.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 rokuArt. 99.
Wybrany do Sejmu RP może być obywatel polski mający prawo wybierania, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 21 lat.
Wybrany do Senatu RP może być obywatel polski mający prawo wybierania, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 30 lat.
Wybraną do Sejmu RP lub do Senatu RP nie może być osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego.
Źródło: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku.
Przepis ten dotyczy biernego prawa wyborczego, czyli prawa do kandydowania i ubiegania się o mandat posła lub senatora. Nie ma ono charakteru absolutnego - ustawodawca wprowadza określone wymagania, które mają zapewnić odpowiedni poziom reprezentacji politycznej. W praktyce oznacza to, że funkcję przedstawiciela narodu mogą pełnić wyłącznie osoby spełniające określone kryteria dojrzałości oraz niebudzące wątpliwości pod względem prawnym, co wzmacnia zaufanie obywateli do parlamentu.
Dla porównania, czynne prawo wyborcze, czyli prawo do udziału w głosowaniu, przysługuje obywatelom po ukończeniu 18. roku życia.
Jak wybieramy naszych przedstawicieli?
W wyborach do Sejmu RP stosuje się proporcjonalny system wyborczy, używany w okręgach wielomandatowych w głosowaniu na listy wyborcze. Mandaty są dzielone proporcjonalnie do liczby głosów oddanych na listy kandydatów. Kształt reprezentacji politycznej w parlamencie jest uzależniony nie tylko od systemu wyborczego, lecz także od progów wyborczych. W podziale mandatów biorą udział tylko te partie polityczne i komitety wyborcze, które przekroczyły próg wyborczy – 5% w skali kraju dla partii politycznych i 8% dla koalicji wyborczych. Progi wyborcze wprowadzono by przeciwdziałać rozdrobnieniu parlamentarnemu.
Wybory do Senatu RP są powszechne, bezpośrednie i odbywają się w głosowaniu tajnym przy zastosowaniu ordynacji większościowej. Senatorem zostaje ten kandydat, który w jednomandatowym okręgu wyborczym uzyska najlepszy wynik.
Wyjaśnij różnice w sposobie wyboru posłów i senatorów w Polsce oraz określ przyczyny tego zróżnicowania.
Oceń, czy parlament w Polsce odzwierciedla wolę obywateli. Odpowiedź uzasadnij.

Jak działa władza ustawodawcza w praktyce?
Zapoznaj się z wirtualnym spacerem po Sejmie RP i zwróć uwagę, w jaki sposób organizacja jego przestrzeni oraz przebieg obrad ukazują praktyczne sprawowanie władzy ustawodawczej przez przedstawicieli narodu.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D3SU942TZ
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
W Polsce przedrozbiorowej miejscem obrad Sejmu były siedziby królewskie. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku zaczęto szukać nowego, samodzielnego gmachu dla odradzającego się polskiego sejmu. Brano pod uwagę kilka siedzib, jednak ostatecznie postanowiono zaadoptować budynek dawnej średniej szkoły żeńskiej Instytutu Aleksandryjsko‑Maryjskiego przy ul. Wiejskiej w Warszawie. Ta antypolska szkoła została kilka lat wcześniej ewakuowana do Rosji.
Rozpoczęto przebudowę budynku i już 10 lutego 1919 roku odbyło się w nim pierwsze posiedzenie Sejmu II Rzeczypospolitej, kilka dni później uchwalano Małą Konstytucję, a Józefowi Piłsudskiemu przyznano tytuł Naczelnika Państwa.
W 1925 roku rozpoczęła się rozbudowa budynku sejmu według projektu Kazimierza Skórewicza. Dobudowano amfiteatralną Salę Posiedzeń oraz Dom Poselski.
Wojna poważnie uszkodziła sejmowe zabudowania, nieznacznie ucierpiał jedynie Dom Poselski. Do końca 1947 roku wyburzono XIX‑wieczne budynki i odbudowano Salę Posiedzeń.
Zaprojektowanie nowego kompleksu sejmowego powierzono znanemu architektowi, Bohdanowi Pniewskiemu. W latach 1949‑1952 powstały nawiązujące do architektury renesansu budynki obłożone białym piaskowcem.
Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej
Zwiedzanie budynku Sejmu powinno rozpoczynać oddanie hołdu żołnierzom Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego. Usytuowanie pomnika w pobliżu parlamentu podkreśla ciągłość państwa polskiego, którego najważniejsze instytucje, pomimo okupacji, ani na jeden dzień nie przerwały swojej działalności. Abstrakcyjna forma pomnika – wysoki na 32 metry obelisk – nie narzuca jednej interpretacji. Każdy może pokusić się o własną. Dumnie wygląda na nim kotwica, znak Polski Walczącej, który w czasie okupacji i powstania dodawał otuchy, był świadectwem Polski, która się nie poddała. Obok, na wykonanych ze strzegomskiego marmuru tablicach umieszczono nazwy wszystkich instytucji i przywódców Polski Podziemnej.
Laski marszałkowskie
Tuż przy wejściu do Sejmu znajduje się gablota z dawnymi laskami marszałkowskimi. Miały one od zawsze dwojakie przeznaczenie: z jednej strony symboliczne – jako znak władzy i godności marszałka, z drugiej strony praktyczne – uderzając laską w podłogę, marszałek starał się uspokoić zbyt rozdyskutowanych posłów. „Dzień cały nieszczęśliwy był, bo trzy laski marszałkowskie złamały się, gdy nimi bił o ziemię, aby się uciszyli” – opisywał pisarz i publicysta Stanisław Konarski w dziele „O skutecznym rad sposobie”. Nic więc dziwnego, że tak niewiele lasek zachowało się do naszych czasów. Dziś trzykrotne uderzenie laską marszałkowską w podłogę otwiera i zamyka obrady Sejmu i Senatu. Obok gabloty znajduje się tablica upamiętniająca wizytę papieża Jana Pawła II w polskim parlamencie 11 czerwca 1999 roku.
Sala Kolumnowa - wejście
Ta olbrzymia, prostokątna sala o powierzchni 600mIndeks górny 22 nazwę zawdzięcza dwóm rzędom kolumn. Zachwyca niezwykłą posadzką zdobioną rozetami z wielobarwnych marmurów i ich odbiciem w postaci stiukowych ozdób na suficie. Charakterystycznym elementem wnętrza są kryształowe kandelabry. Po przywróceniu senatu w 1989 roku przez dwa lata Sala Kolumnowa była miejscem obrad izby wyższej parlamentu.
Tablice pamiątkowe
Z drugiej strony hallu (na pierwszym piętrze) znajdują się tablice ku czci poległych w czasie II wojny światowej parlamentarzystów: „Sejm Rzeczypospolitej oddaje głęboki hołd swoim poprzednikom, posłom II Rzeczypospolitej, którzy oddali życie za Polskę”. Na sąsiedniej ścianie znajduje się tablica upamiętniająca marszałka Sejmu, Macieja Płażyńskiego i 18 parlamentarzystów, zginęli tragicznie w katastrofie smoleńskiej.
Sala Posiedzeń - transmisje tv
Z prawej strony sejmowego balkonu (stojąc przodem do mównicy) ulokowali się operatorzy telewizyjni. To z tego miejsca najczęściej filmowane są debaty poselskie. Wyjście najbliższymi drzwiami przenosi nas w strefę niemal całkowicie opanowaną przez dziennikarzy. Tu na kanapie czekają oni na wypowiedzi posłów, konferencje prasowe, przygotowują relacje. To najlepszy punkt obserwacyjny, pozwala dostrzec, czy korytarzem sejmowym lub głównym wejściem wchodzi poseł, którego wypowiedź w tym dniu byłaby interesująca. Do budynku Senatu można przejść okazałym korytarzem. Po obu jego stronach usytuowane są sale, w których obradują komisje sejmowe. Noszą one imiona marszałków Sejmu: Wojciecha Trąmpczyńskiego, Ignacego Daszyńskiego, Macieja Rataja. W górnym hallu, przy barierce, organizowane są konferencje prasowe, najczęściej ad hoc, w celu skomentowania wydarzenia, odniesienia się do zarzutów. Posłowie mają wówczas za plecami wspaniałą panoramę. Widać przestrzeń podzieloną smukłymi kolumnami, charakterystyczną marmurową posadzkę, okazałe schody z ozdobną balustradą zakończoną mosiężną poręczą w kształcie węża.
Sala Posiedzeń
Sala Posiedzeń powstawała przez niemal trzy lata, od maja 1925 r. do marca 1928 r. Projektant Kazimierz Skórewicz doglądał wykonania wszystkich szczegółów wystroju. Kształt sali, zdobiące ją marmury, imponujące kolumny podtrzymujące sklepienie i wspaniały sufit ze świetlikiem najlepiej podziwiać właśnie z wysokości pierwszego piętra, czyli z balkonu dla gości i dziennikarzy. Warto powędrować na miejsce przeznaczone dla prezydenta RP (usytuowane z lewej strony, jeśli stoimy przodem do mównicy). Tu zasiada pierwsza osoba w państwie, kiedy przysłuchuje się ważnym debatom lub słucha przemówień zaproszonych gości, na przykład w 1994 roku Billa Clintona, prezydenta Stanów Zjednoczonych, a w czerwcu 1999 roku - papieża Jana Pawła II.
Sala Posiedzeń - wejście dla rządu
Przedstawiciele rządu mogą obserwować obrady Sejmu z niewielkiego podwyższenia. Ich ławy znajdują się blisko mównicy z lewej strony (jeśli stoimy do niej przodem), tak aby mogli szybko się na niej znaleźć oraz odpowiedzieć na pytania i interpelacje posłów.
Sala Posiedzeń - fotel Marszałka
Marszałek kieruje pracami Sejmu, stoi na straży jego godności i praw. Miejsce, które zajmuje w Sali Posiedzeń, odzwierciedla jego wyjątkową pozycję, a przy tym umożliwia ogarnięcie wzrokiem całej sali, będąc jednocześnie widocznym dla wszystkich posłów.
Sala Posiedzeń - ławy sejmowe
Fotele, stoły, mównicę i balustradę wykonano z drewna dębowego według projektów Stefana Sienickiego, płaskorzeźby na mównicy zaprojektował Aleksander Żurakowski. Z bliska łatwo dostrzec, jak rzetelnie i pieczołowicie zostały wykonane wszystkie meble Sali Posiedzeń.
Stanowiska dziennikarzy
W górnym hallu, przy barierce, organizowane są konferencje prasowe, najczęściej ad hoc, w celu skomentowania wydarzenia, odniesienia się do zarzutów. Posłowie mają wówczas za plecami wspaniałą panoramę. Widać przestrzeń podzieloną smukłymi kolumnami, charakterystyczną marmurową posadzkę, okazałe schody z ozdobną balustradą, zakończoną mosiężną poręczą w kształcie węża.
Sejm Dzieci i Młodzieży
Od ponad dwudziestu lat, raz do roku, 1 czerwca w Dzień Dziecka, władzę w Sejmie przejmuje młode pokolenie. Sejm Dzieci i Młodzieży także składa się z 460 posłów (16 województw otrzymuje liczbę mandatów proporcjonalną do liczby uczniów w gimnazjach i liceach). Obrady odbywają się w Sali Posiedzeń, jednak wcześniej, zgodnie z obowiązującymi procedurami, młodzi „parlamentarzyści” przygotowują w komisjach sejmowych projekt uchwały.
Oceń, w jaki sposób organizacja Sejmu RP odzwierciedla reprezentacyjny charakter władzy ustawodawczej.
Jak funkcjonuje parlament jako reprezentacja obywateli?
Zapoznaj się z wykresem i wykonaj ćwiczenie.
Podsumowanie
Wpływ obywatela na władzę nie kończy się na oddaniu głosu w wyborach - to punkt wyjścia do procesu agregacji interesów społecznych, czyli łączenia i uzgadniania różnych, często sprzecznych oczekiwań obywateli na poziomie państwa. To właśnie parlament staje się miejscem, w którym ścierają się różne wizje i potrzeby, a ich rezultatem są obowiązujące przepisy prawa. Władza ustawodawcza nie polega jedynie na tworzeniu ustaw, lecz na reprezentowaniu społeczeństwa i przekształcaniu jego woli w konkretne decyzje państwowe.
Zapoznaj się z materiałem źródłowym i wykonaj polecenie.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.Art. 102.
Nie można być równocześnie posłem i senatorem.
Art. 103
1. Mandatu posła nie można łączyć z funkcją Prezesa Narodowego Banku Polskiego, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka i ich zastępców, członka Rady Polityki Pieniężnej, członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, ambasadora oraz z zatrudnieniem w Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej lub z zatrudnieniem w administracji rządowej. Zakaz ten nie dotyczy członków Rady Ministrów i sekretarzy stanu w administracji rządowej.
2. Sędzia, prokurator, urzędnik służby cywilnej, żołnierz pozostający w czynnej służbie wojskowej, funkcjonariusz policji oraz funkcjonariusz służb ochrony państwa nie mogą sprawować mandatu poselskiego.
3. Inne przypadki zakazu łączenia mandatu poselskiego z funkcjami publicznymi oraz zakazu jego sprawowania może określić ustawa.
Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: sejm.gov.pl [dostęp 21.05.2020].

Przeanalizuj skład posłów lub senatorów wybranych w twoim okręgu wyborczym i oceń, na ile reprezentują oni różnorodność społeczeństwa.
Słownik
element teorii podziału władz Johna Locke'a, a następnie Monteskiusza; dla których domeną władzy ustawodawczej jest stanowienie powszechnie obowiązującego prawa
upoważnienie udzielone osobie sprawującej funkcję z wyboru (np. posła, senatora, radnego), obejmujące prawo do ich reprezentowania, przedstawiania opinii i poglądów oraz podejmowania decyzji w drodze głosowania
zasada organizacyjna w procesie podejmowania decyzji przez ciała zbiorowe w organizacjach społecznych lub organach państwa
jedna z form polskiej kontroli parlamentarnej; polega na skierowaniu pisemnego zapytania przez posła lub grupę posłów na Sejm RP do Rady Ministrów lub konkretnego ministra, do prezesa NIK lub do prezesa NBP; istnieje ustawowy obowiązek udzielenia na nie odpowiedzi pisemnej w terminie 21 dni