Russel Hardin Zaufanie

Grą, która pomoże nam zilustrować relacje wymiany, będzie gra w dylemat więźnia, przedstawiona na schemacie. W każdej komórce macierzy pierwszy zysk idzie do wybierającego wiersze, a drugi do gracza wybierającego kolumny (…) W grze wynik pokazuje bezpośredni zysk z gry. Na przykład, wynik (40, -30) wskazuje, iż zysk grającego po stronie rzędów wynosi 40, a grającego po stronie kolumn -30. Wymianę ilustruje przejście od prawej dolnej komórki (0, 0) do lewej górnej komórki (15, 15). Ruch ten zapewnia graczom jedynie nieco lepszy wynik w porównaniu z sytuacją wyjściową. Jeżeli obaj gracze w dylemacie więźnia współpracują, ich wynik jest gorszy, niż jeśli oszukują, z wypłatą wynoszącą zaledwie po 15. Jeżeli jeden z graczy współpracuje, podczas gdy drugi oszukuje, pierwszy gracz traci w takiej rozgrywce 30, drugi zaś osiąga znaczny zysk wynoszący 40. Jeżeli obaj oszukują, wynik wynosi 0, jak gdyby w ogóle nie podjęli gry, ponieważ wynik jest wówczas równoznaczny z sytuacją wyjściową (0, 0). Gra może być rozgrywana nieskończoną ilość razy, tak więc późniejszy kształt gry wpływa na wybór obecnej strategii.

		Kolumna
		Współpracuj	Oszukuj
Rząd	Współpracuj	15$ 15$	-30$ 40$
	Oszukuj	40$ -30$	0$ 0$

CART5 Źródło: Russel Hardin, Zaufanie, Warszawa 2006, s. 29.

James Coleman

Kapitał społeczny, w tym rozumieniu, nie jest tworzony przez ludzi świadomie, ale jest wypadkową powstania w małych społecznościach silnych więzi, które zostały nawiązane z powodu posiadania celów indywidualnych. W ten sposób cele indywidualne mogą przekształcić się w korzyści płynące z przyjacielskich relacji nawiązanych z innymi ludźmi.

CART8Cytat za: Katarzyna Sierocińska, Kapitał społeczny. Definiowanie, pomiar i typy, „Studia ekonomiczne” nr 1 (LXVIII) 2011, s. 71.

Marcin Wałdoch Krótka historia „idei społeczeństwa obywatelskiego”

Według Arystotelesa cały rozwój społeczny zmierzał do stworzenia państwa. Arystoteles pisał: „każda wspólnota powstaje dla osiągnięcia jakiegoś dobra (wszyscy bowiem w każdym działaniu powodują się tym, co im się dobrem wydaje), to jasną jest rzeczą, że wprawdzie wszystkie [wspólnoty] dążą do pewnego dobra, lecz przede wszystkim czyni to najprzedniejsza ze wszystkich, która ma najważniejsze ze wszystkich zadanie i wszystkie inne obejmuje. Jest nią tzw. państwo i wspólnota państwowa”. Naturalnie zatem widzimy, że rzeczywiście pojęcie społeczeństwa obywatelskiego zaczęło egzystować w świadomości myślicieli antycznych jako synonim państwa. Co więcej, Arystoteles uważał, że nie może być rzeczą naturalną życie poza państwem, „kto zaś żyje poza państwem – twierdził Arystoteles – jest albo nędznikiem, albo nadludzką istotą”. Wypowiedź Arystotelesa kształtuje nam ówczesne ujęcie tak społeczeństwa, jak i jednostki, która de facto była „istotą polityczną”, lub jak sam pisze „istotą państwową”, jako pełnego synonimu społeczeństwa politycznego i w dodatku państwa. W tak rozumianym pojęciu nie mogło być mowy o jakiejkolwiek realizacji wolności osobistej bądź realizacji dążeń nieokreślonych przez politykę państwa, poza tym zachowania takie mogły być odebrane, jako przejaw swoistej dewiacji społecznej i odczytywane były jako szkodliwe dla ogółu. Dokonując niejako chronologicznego przeglądu ewolucji pojęcia „społeczeństwo obywatelskie”, jesteśmy zmuszeni najpierw, niezależnie od naszego stanowiska, rozpatrywać je jako społeczeństwo polityczne.

CART6 Źródło: Marcin Wałdoch, Krótka historia „idei społeczeństwa obywatelskiego”, dostępny w internecie: depot.ceon.pl [dostęp 2.03.2021].

Co to jest społeczeństwo obywatelskie?

Zadaniem społeczeństwa obywatelskiego jest wprowadzenie korzystnych zmian z punktu widzenia interesu społecznego, a jedną z jego cech jest poczucie odpowiedzialności za wspólne dobro. Duże znaczenie w jego utrzymaniu i rozwoju ma tzw. trzeci sektor, czyli organizacje pozarządowe, ale również grupy nieformalne działające w świecie rzeczywistym i wirtualnym. Trzeba koniecznie uwypuklić fakt, że na skutek gwałtownych przemian w świecie technologii, społeczeństwo obywatelskie działa, rozwija się i umacnia za pośrednictwem Internetu. Aktorzy społeczeństwa obywatelskiego mogą zatem opuścić swoją lokalność i z powodzeniem komunikować swój przekaz milionom odbiorców na całym świecie. Dzięki działaniu w sieci, mała grupa ludzi może zmobilizować wiele osób do podjęcia natychmiastowych działań lub zwrócić uwagę na ważny problem społeczny. Społeczeństwo obywatelskie działa na różnych poziomach, a jego członkowie angażują się w wiele różnych kwestii, wymagających rozwiązania, zmiany czy też naprawy. Rola społeczeństwa obywatelskiego zmieniła się w ostatnim czasie. Jego członkowie stają się animatorami, społecznikami, usługodawcami. Wzrasta też znaczenie sektora prywatnego w tworzeniu społeczeństwa obywatelskiego. Niektórzy twierdzą, że ma to ogromne znaczenie dla budowania społecznego kapitału. Według dotychczasowego paradygmatu, społeczeństwo obywatelskie było postrzegane jako oddzielny sektor w stosunku do rządu i sektora prywatnego. Dziś te trzy podmioty wchodzą ze sobą w silne interakcje, tworząc koalicje i budując partnerstwo.

CART7 Źródło: Co to jest społeczeństwo obywatelskie?, 3.06.2016, dostępny w internecie: spolecznik20.pl [dostęp 2.03.2021].

CBOS Zaufanie społeczne

Pomimo wzrastającego przekonania o efektywności i potrzebie wspólnego działania na rzecz społeczności lokalnych i osób potrzebujących oraz pozytywnych symptomów świadczących o zaangażowaniu Polaków w działalność grup i stowarzyszeń o charakterze społecznym, trudno jeszcze mówić o silnym społeczeństwie obywatelskim w Polsce. Społeczne zaangażowanie – czy to w ramach organizacji obywatelskich, czy też poza nimi – wykazuje zaledwie nieco ponad jedna trzecia ogółu dorosłych mieszkańców naszego kraju. Kluczową kwestią w budowaniu społeczeństwa, opartego na samoorganizacji obywateli i podejmowaniu przez nich działań w celu współtworzenia swoich społeczności lokalnych oraz wspólnego rozwiązywania problemów społecznych, wydaje się zaufanie.

CART1 Źródło: CBOS, Zaufanie społeczne, „Komunikat z badań” 2010, nr BS/29/2010, s. 1.

Piotr Sztompka Socjologia. Analiza społeczeństwa

Jeśli system reguł społecznych wskazujących pożądane cele i właściwe środki działań ludzkich jest dobrze artykułowany, spójny, przejrzysty i legitymizowany, wytwarza się poczucie porządku, przewidywalności, regularności i bezpieczeństwa egzystencjalnego. Już samo to wystarczy, aby pojawiło się uogólnione zaufanie typu instrumentalnego, efektywnościowego ‐ oczekiwanie sprawnego funkcjonowania systemu, poszczególnych instytucji, ról czy osób. Jeżeli do tego treść reguł prawnych, moralnych, zwyczajowych gwarantuje sprawiedliwość, postępowanie fair, bezpieczeństwo socjalne, ochronę obywateli, prawa podmiotowe itp., wówczas wytwarza się także uogólnione zaufanie typu aksjologicznego czy opiekuńczego. I przeciwnie, chaotyczne, niespójne, słabo legitymizowane reguły czynią działania przypadkowymi i nieprzewidywalnymi, tworzą poczucie anarchii, niepewności i zagrożenia. Uogólniona nieufność instrumentalna, percepcja kompletnej nieefektywności systemu, stanowi w takich warunkach naturalną reakcję. Jeśli do tego treść reguł jest postrzegana jako niesprawiedliwa, amoralna lub stronnicza, rodzi się także nieufność typu aksjologicznego czy opiekuńczego, przekonanie o szerzeniu się zła i niemożności polegania na kimkolwiek.

CART2 Źródło: Piotr Sztompka, Socjologia. Analiza społeczeństwa, Kraków 2002, s. 318–319.

Robert Sobiech Zaufanie do władz publicznych. Efekt zaklinania deszczu a instytucjonalizacja nieufności

Przemiany współczesnych społeczeństw, w tym przede wszystkim pojawienie się nowych zagrożeń i nieznanych obszarów ryzyka, sprawiły, że to właśnie zaufanie uznawane jest za kluczowy element integrujący (a zarazem stabilizujący) system społeczny. W opinii wielu ekspertów (…) zaufanie jest także uznawane za konieczny warunek reform odpowiadających na obecne i przyszłe wyzwania XXI w. (…). Już w połowie XIX w. Jeremy Bentham twierdził, że nieufność wobec rządzących jest naturalną reakcją na pokusy nadużywania władzy (…). Benjamin Constant uważał, że każda dobra konstytucja powinna być wyrazem nieufności wobec rządzących.

CART3 Źródło: Robert Sobiech, Zaufanie do władz publicznych. Efekt zaklinania deszczu a instytucjonalizacja nieufności, „Zoon Politikon” 2017, nr 8, s. 64–67.

James Coleman

Kapitał społeczny, w tym rozumieniu, nie jest tworzony przez ludzi świadomie, ale jest wypadkową powstania w małych społecznościach silnych więzi, które zostały nawiązane z powodu posiadania celów indywidualnych. W ten sposób cele indywidualne mogą przekształcić się w korzyści płynące z przyjacielskich relacji nawiązanych z innymi ludźmi.

CART8Cytat za: Katarzyna Sierocińska, Kapitał społeczny. Definiowanie, pomiar i typy, „Studia ekonomiczne” nr 1 (LXVIII) 2011, s. 71.