W jaki sposób są podejmowane decyzje przez organy jednostek samorządu terytorialnego?
Scharakteryzujesz organy stanowiące i wykonawcze jednostek samorządu terytorialnego.
Opiszesz sposoby podejmowania decyzji przez organy władz wykonawczych i uchwałodawczych jednostek samorządu terytorialnego.
Przeanalizujesz mechanizmy udziału mieszkańców w procesach decyzyjnych.
Wyjaśnij, co przedstawia herb Twojego województwa. Poszukaj informacji w dostępnych źródłach.
Czy wiem jakie są organy jednostek samorządu terytorialnego?
Po uchwaleniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. zapadła decyzja o wprowadzeniu trójstopniowego podziału administracyjnego w kraju. Stało się to faktem 1 stycznia 1999 r. – wprowadzono trzy szczeble samorządu. Tym samym od 1 stycznia 1999 r. każdy obywatel Polski na mocy prawa należy do trzech wspólnot samorządowych – gminnej, powiatowej i wojewódzkiej.
Każdy z tych szczebli samorządu terytorialnego otrzymał własne organy uchwałodawcze i wykonawcze. Ponadto nastąpiło zmniejszenie liczby województw z 49 do 16.
W jaki sposób podejmowane są decyzje w gminie?
Decyzje w gminie podejmowane są w procesie demokratycznym, w którym kluczową rolę odgrywają dwa główne organy: stanowiący (rada gminy lub rada miasta) oraz wykonawczy (wójt, burmistrz lub prezydent miasta). Proces ten opiera się na uchwalaniu aktów prawa miejscowego, zarządzaniu majątkiem oraz wydawaniu decyzji administracyjnych.
Organ stanowiący podejmuje najważniejsze decyzje w formie uchwał. Uchwały zapadają zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowego składu rady, w głosowaniu jawnym.
Organ wykonawczy podejmuje decyzje bieżące w formie zarządzeń.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj polecenie.
Organy gminy – stanowiący i wykonawczyRADA GMINY jest organem stanowiącym (uchwałodawczym) oraz kontrolnym gminy. Jest to organ kolegialny, obradujący i podejmujący rozstrzygnięcia na sesjach zwoływanych przez Przewodniczącego Rady w zależności od potrzeb, nie rzadziej jednak jak raz na kwartał.
Źródło: Urząd Gminy Dobrzeń Wielki, Organy gminy – stanowiący i wykonawczy, 30.08.2011, dostępny w internecie: bip.dobrzenwielki.pl [dostęp 6.05.2020].
Podaj organy, które zajmują się wskazanymi poniżej sprawami.
podejmowanie uchwał w sprawach herbu gminy, nazw ulic i placów będących drogami publicznymi;
zatrudnianie i zwalnianie kierowników gminnych jednostek organizacyjnych.
W jaki sposób podejmowane są decyzje w powiecie?
Organem stanowiącym i kontrolnym w powiecie jest rada powiatu. Wybierana przez mieszkańców na 5‑letnią kadencję. Na czele stoli przewodniczący, którego radni wyłonili spośród siebie.
Organem wykonawczym jest powołany przez radę kilkuosobowy zarząd powiatu. Na jego czele stoi starosta, który organizuje pracę zarządu oraz kieruje działaniami powiatu w bieżących sprawach. Zarząd wykonuje swoje zadania przy pomocy urzędników pracujących w starostwie powiatowym, czyli siedzibie władz.
rada powiatu stanowi akty prawa miejscowego, wybiera i odwołuje zarząd powiatu oraz skarbnika powiatu, uchwala budżet powiatu, rozpatruje sprawozdania z wykonania budżetu oraz podejmuje uchwały w sprawach majątkowych powiatu, uchwala powiatowe programy przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy, 2. Organ wykonawczy:
zarząd powiatu wykonuje uchwały rady powiatu i zadania określone przepisami prawa, gospodaruje mieniem powiatu, wykonuje budżet powiatu oraz zatrudnia i zwalnia kierowników jednostek organizacyjnych powiatu, 3. Organ wykonawczy:
starosta stoi na czele zarządu powiatu, kieruje nim i reprezentuje go na zewnątrz, jest zwierzchnikiem pracowników starostwa powiatowego, kierowników jednostek organizacyjnych powiatu oraz kierowników powiatowych służb, inspekcji i straży
Decyzje w powiecie są podejmowane w ramach samorządu powiatowego przez dwa główne organy: radę powiatu (organ stanowiący i kontrolny) oraz zarząd powiatu (organ wykonawczy). Proces ten opiera się na uchwałach, które zapadają zwykle zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy składu organu, w głosowaniu jawnym.
Rada powiatu | Zarząd powiatu |
|---|---|
wybór i odwołanie zarządu oraz ustalanie wynagrodzenia jego przewodniczącego; | wykonywanie uchwał podjętych przez radę powiatu; |
powoływanie i odwoływanie na wniosek starosty, skarbnika powiatu, będącego głównym księgowym budżetu powiatu; | wykonywanie zadań zleconych powiatowi przez administrację rządową; |
kontrolowanie instytucji podległych władzom powiatu np. szkół ponadpodstawowych. | przygotowywanie projektów uchwał, które są rozpatrywane przez radę powiatu. |
W jaki sposób podejmowane są decyzje w samorządzie wojewódzkim?
Organem stanowiącym i kontrolnym w województwie jest sejmik województwa. Organizowaniem pracy sejmiku i prowadzeniem obrad zajmuje się przewodniczący. Organem wykonawczym jest zarząd województwa. Na jego czele stoi marszałek województwa. We wszystkich województwach działają jednocześnie władze samorządowe i organy administracji rządowej z wojewodą na czele.
sejmik województwa organ, który odpowiada za politykę regionalną; stanowi akty prawa miejscowego, ustala strategię rozwoju województwa, uchwala budżet województwa, wybiera i odwołuje zarząd województwa oraz udziela absolutorium zarządowi województwa z tytułu wykonania budżetu, 2. Organ wykonawczy:
zarząd województwa wykonuje uchwały sejmiku wojewódzkiego, gospodaruje mieniem wojewódzkim, przygotowuje projekt budżetu województwa i wykonuje budżet województwa, przygotowuje projekty strategii rozwoju województwa, kieruje, koordynuje i kontroluje działalność wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych, powołuje i odwołuje ich kierowników, 3. Organ wykonawczy:
marszałek województwa jest przewodniczącym kolegialnego zarządu województwa, organizuje jego pracę, kieruje bieżącymi sprawami województwa oraz reprezentuje je na zewnątrz; jest kierownikiem urzędu marszałkowskiego oraz zwierzchnikiem służbowym jego pracowników
Decyzje w samorządzie wojewódzkim są podejmowane w sposób zorganizowany, z podziałem na kompetencje stanowiące (sejmik) i wykonawcze (zarząd), głównie w formie uchwał, decyzji administracyjnych oraz aktów prawa miejscowego. Kluczową rolę odgrywa tu demokracja przedstawicielska, gdzie radni wybierani w wyborach bezpośrednich podejmują decyzje strategiczne dla regionu. Uchwały sejmiku podejmowane są większością głosów a uchwały zarządu kolegialnie przez jego członków.
Sejmik województwa | Zarząd województwa |
|---|---|
stanowienie aktów prawa miejscowego (statutu województwa, zasad gospodarowania mieniem wojewódzkim oraz zasad i trybu korzystania z wojewódzkich obiektów i urządzeń użyteczności publicznej); | wykonywanie uchwał sejmiku; |
uchwalanie strategii rozwoju województwa i zagospodarowania przestrzennego; | przygotowywanie projektów strategii rozwoju Województwa, planu zagospodarowania przestrzennego i programów wojewódzkich oraz ich wykonywanie; |
uchwalanie budżetu województwa; | przygotowywanie projektu i wykonywanie budżetu województwa; |
podejmowanie uchwał w sprawie zasad udzielania stypendiów dla uczniów i studentów. | uchwalanie regulaminu organizacyjnego urzędu marszałkowskiego. |
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj polecenie.
Ustawa z dn. 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwaArt. 84.
1. W razie powtarzającego się naruszenia przez sejmik województwa Konstytucji lub ustaw, Sejm, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, może w drodze uchwały rozwiązać sejmik województwa. Rozwiązanie sejmiku województwa równoznaczne jest z rozwiązaniem wszystkich organów samorządu województwa. Prezes Rady Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw administracji publicznej wyznacza wówczas osobę, która do czasu wyborów nowych organów samorządu województwa pełni funkcję tych organów.2. Jeżeli powtarzającego się naruszenia Konstytucji lub ustaw dopuszcza się zarząd województwa, wojewoda wzywa sejmik województwa do zastosowania niezbędnych środków, a jeżeli wezwanie to nie odnosi skutku – za pośrednictwem ministra właściwego do spraw administracji publicznej – występuje z wnioskiem do Prezesa Rady Ministrów o rozwiązanie zarządu województwa. W razie rozwiązania zarządu, do czasu wyboru nowego zarządu, funkcje zarządu pełni osoba wyznaczona przez Prezesa Rady Ministrów.
Art. 85.
1. W razie nierokującego szybkiej poprawy i przedłużającego się braku skuteczności w wykonywaniu zadań publicznych przez organy samorządu województwa Prezes Rady Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw administracji publicznej, może zawiesić organy samorządu województwa i ustanowić zarząd komisaryczny na okres do 2 lat, nie dłużej jednak niż do wyboru zarządu województwa przez sejmik województwa nowej kadencji.2. Ustanowienie zarządu komisarycznego może nastąpić po uprzednim przedstawieniu zarzutów organom samorządu województwa i wezwaniu ich do niezwłocznego przedstawienia programu poprawy sytuacji województwa.
3. Komisarza rządowego powołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek wojewody, zgłoszony za pośrednictwem ministra właściwego do spraw administracji publicznej.
4. Komisarz rządowy przejmuje wykonywanie zadań i kompetencje organów samorządu województwa z dniem powołania.
Źródło: Ustawa z dn. 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, dostępny w internecie: prawo.sejm.gov.pl [dostęp 20.04.2020].
Czy mieszkańcy poszczególnych jednostek samorządowych mogą brać udział w procesach decyzyjnych?
Referendum lokalne to powszechne głosowanie mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego. Może zostać przeprowadzone w gminie, powiecie oraz województwie. Odbywa się w innym terminie niż inne wybory i mają prawo wziąć w nim udział wszyscy pełnoletni obywatele, mieszkający na stałe na terenie jednostki, w której takie głosowanie się odbywa.
Zamieszczona poniżej animacji przybliży ci procedurę inicjowania referendum lokalnego tematycznego i odwoławczego przeprowadzanych na wniosek mieszkańców.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R15yLBP3DW1gk
Film nawiązujący do treści materiału pod tytułem Procedura inicjowania referendum lokalnego przeprowadzonego na wniosek mieszkańców.
Podsumowanie
Jednostki samorządu terytorialnego są powołane przez prawo do wykonywania zadań publicznych poprzez sprawowanie władztwa administracyjnego przez odrębne od państwa podmioty prawne, które w swej działalności są samodzielne, chociaż podlegają w określonym zakresie nadzorowi państwowemu. Samodzielność jednostek samorządu terytorialnego oznacza jego ustawowe kompetencje, właściwości, obowiązki i uprawnienia. Służą one do realizacji zadań o charakterze lokalnym i regionalnym. Wspólnota samorządowa w postaci organizacyjnej jednostki samorządu terytorialnego wykonuje administrację publiczną poprzez wyłonione przez siebie organy we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność.
Słownik
forma organizacji życia zbiorowego, za pośrednictwem której członkowie wyodrębnionej grupy społecznej, zwanej wspólnotą samorządową, mogą w sposób niezależny od władz decydować o własnych sprawach
organizacja społeczności lokalnej (gmina, powiat) lub regionalnej (województwo samorządowe) i jednocześnie forma administracji publicznej, w której mieszkańcy tworzą z mocy prawa wspólnotę; jednostki samorządu terytorialnego działają na własną odpowiedzialność w granicach przyznanych im ustawowo kompetencji przez władzę centralną