W jaki sposób w Polsce przebiegł proces transformacji ustrojowej?

Transformacja nie jest terminem nowym, ale szeroko rozpowszechnionym po przeobrażeniach ustrojowo‑politycznych i społeczno‑ekonomicznych państw Europy Środkowej i Wschodniej oraz republik byłego Związku Sowieckiego. Transformacja w tym ujęciu służy do określania procesu przemian wiodących od socjalistycznego systemu społecznego do państwa liberalno‑demokratycznego i gospodarki rynkowej. 

 Należy także zaznaczyć, że czasem używa się dla określenia przeobrażeń o charakterze globalnym terminu transformacja systemowa, a dla określenia przeobrażeń związanych z państwem – pojęcia transformacja ustrojowa. Natomiast biorąc pod uwagę procesy, jakie zachodziły w Polsce, transformację systemową można w naszym kraju odnieść do zmian na wszystkich płaszczyznach, a ustrojową – do zmian wewnątrz systemu politycznego.

Reforma systemowa posunęła się najdalej w obrębie przekształcenia systemu politycznego. W toku tych przeobrażeń zarysowały się szczególnie następujące tendencje, które wyrażały się w przechodzeniu:

Zamieszczona poniżej animacja przybliży ci etapy transformacji w Polsce.

Upadek systemu komunistycznego w Polsce dokonał się w sposób pokojowy. Przez kraj przeszła jedynie fala burzenia pomników i budowania nowych. Zmieniono także nazwy niektórych ulic, kojarzące się z poprzednim okresem. Zniesienie cenzury pozwoliło na rzetelne opisywanie historii najnowszej, publikację nieznanych dokumentów oraz edycję zakazanych do tej pory książek, wydanych na emigracji lub w drugim obiegu. Coraz głośniej domagano się pociągnięcia do odpowiedzialności sprawców zbrodni i nadużyć z okresu komunizmu, kasacji niesprawiedliwych wyroków sądowych oraz zadośćuczynienia za doznane krzywdy.

W roku 1989 rozpoczął się w Polsce proces transformacji ustrojowej. Towarzyszyły mu przemiany polityczne, gospodarcze, a nawet kulturalne i mentalne. Zmianom tym towarzyszyły szybkie tempo oraz odrzucenie wszystkiego, co socjalistyczne, łącznie z modelem homo sovieticus. W okresie PRL po ukończeniu nauki człowiek otrzymywał nakaz pracy kierujący go do określonego zakładu, gdzie często pracował aż do emerytury.  Państwo nie podejmuje już decyzji za obywatela, ale pozwala mu działać i samemu prowadzić przedsiębiorstwo, o ile obywatel tego chce. Nie ma już centralnej siatki płac, pensja zależy od umiejętności, doświadczenia i wiedzy pracownika oraz jego zdolności negocjacyjnych. Zmieniona została struktura własności – z państwowej na prywatną. W wyniku tego doszło do zróżnicowania dochodów, co wpłynęło też na sytuację ekonomiczną i pozycję członków społeczeństwa. Pojawiły się także nowe instytucje społeczne i polityczne.