Jakie są współczesne zagrożenia dla demokracji?
Przeanalizujesz, co zagraża demokracji oraz jakie zagrożenia ona stwarza.
Wyjaśnisz znaczenie inicjatyw, które przeciwdziałają zagrożeniom demokracji.
Ocenisz skuteczność inicjatyw, które przeciwdziałają zagrożeniom demokracji.
Zapoznaj się z wykresami i wykonaj ćwiczenie.
Jakie wyróżniamy zagrożenia dla współczesnej demokracji?
Zamieszczona poniżej mapa myśli przybliży Ci różne rodzaje zagrożeń na współczesnej demokracji. Z wybranymi zagrożeniami zapoznasz się dokładniej w dalszej części lekcji.
Czy największym zagrożeniem dla demokracji są inne reżimy polityczne?
Autorytaryzm i totalitaryzm stanowią zagrożenie dla demokracji, ponieważ uderzają w jej fundamenty: pluralizm polityczny, trójpodział władzy, prawa obywatelskie oraz suwerenność narodu. Systemy te zastępują rządy prawa dyktaturą, eliminują opozycję, ograniczają wolność słowa i stosują represje, co prowadzi do zniewolenia jednostki i pełnej kontroli państwa nad życiem społecznym.
Zamieszczony film pozwoli Ci ocenić czy autorytaryzm i totalitaryzm to na pewno największe zagrożenia dla demokracji.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RQO5uzmNVBpoR
Nagranie filmowe lekcji Co zagraża demokracji we współczesnych państwach europejskich?
Zapoznaj się z poniższym tekstem i wykonaj polecenie.
O demokracji w AmeryceW społeczeństwie ludzi równych istnieją dwie odmienne tendencje: jedna, która pobudza umysł ludzki do myślenia i druga, która prowadzi do całkowitej bezmyślności. W konsekwencji człowiek uznaje za prawdziwe zdanie większości, wobec której czuje się przytłoczony z powodu swojej słabości i niemocy. Przestrzegam zatem, że równość, która jest zasadą społeczeństwa demokratycznego, może doprowadzić do nowego oblicza poddaństwa, jakim jest absolutna władza większości.
Źródło: Alexis de Tocqueville, O demokracji w Ameryce, Warszawa 1976, s. 267–268.
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj ćwiczenie.
Liberalne wartości mogą przetrwać bez liberalnej demokracji. Z Johnem Grayem rozmawiają Łukasz Pawłowski i Adam PuchejdaJohn Gray: (…) Fukuyama twierdzi często, że jego teoria jest źle rozumiana, wulgaryzowana itp. Tak nie jest. Posiada jeden falsyfikowalny element, tj. przekonanie, że wraz z końcem zimnej wojny będziemy mieć do czynienia tylko z jednym typem rządu na świecie – ten pogląd stanowił jądro jego argumentacji i okazał się błędny. Dla przykładu, w dzisiejszej Rosji mamy do czynienia z formą neobolszewizmu, który opiera się na tzw. kapitalizmie kolesiów, rosyjskim prawosławiu i rządach strachu, a ten system – liberałowie nigdy tego nie pojmą! – naprawdę podoba się wielu Rosjanom. Nawet kiedy Putin w końcu odejdzie, nie powinniśmy się spodziewać, że Rosja stanie się liberalną demokracją. Mamy też przykład Chin, kraju, który jest znacznie bardziej stabilny i który osiągnął prawdziwy sukces. To dwie światowe potęgi, w których zachodnia liberalna demokracja nie została przyjęta i nie zostanie przyjęta w przyszłości.
Źródło: Liberalne wartości mogą przetrwać bez liberalnej demokracji. Z Johnem Grayem rozmawiają Łukasz Pawłowski i Adam Puchejda, 17.06.2017, dostępny w internecie: kulturaliberalna.pl [dostęp 28.01.2021].
Dlaczego populizm i klientelizm zagraża demokracji?
Klientelizm to utrzymująca się przez długi czas relacja między osobami o nierównym statusie, polegająca na wzajemnej wymianie korzyści. Utrwala on społeczne nierówności, stawiając pewną kategorię ludzi – patronów – w pozycji uprzywilejowanej. W pewnych sytuacjach może prowadzić wręcz do oligarchizacji– czyli zdominowania państwa przez stosunkowo niewielką grupę bardzo wpływowych osób, zdolnych do kształtowania polityki niezależnie od woli wyborców.
Klientelizm jest relacją… Możliwe odpowiedzi: 1. hierarchiczną i personalną., 2. bezosobową i pośrednią., 3. egalitarną i bezpośrednią., 4. hierarchiczną i bezosobową.
Kolejnym zagrożeniem dla demokracji jest populizm. Polega on na składaniu wyborcom obietnic, które są w społeczeństwie popularne, ale niekoniecznie możliwe do zrealizowania. Celem populizmu jest najczęściej zdyskredytowanie działań przeciwników politycznych.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.
Jak rozpoznać polityka populistęJan‑Werner Müller, niemiecki historyk i politolog w książce „Co to jest populizm?” (…) zauważa, że (…)
Populiści chcą być wyłącznymi reprezentantami narodu
Podkreśla, że krytyczny stosunek do elit to „konieczny, ale niewystarczający warunek, by zostać zakwalifikowanym jako populista”. Müller wymienia trzy cechy charakterystyczne dla populistycznych rządów:
„Próby przejęcia aparatu państwa, korupcja i »masowy klientelizm« (przehandlowywanie korzyści materialnych bądź przysług biurokratycznych w zamian za polityczne poparcie obywateli, którzy stają się »klientami« populistów) oraz systematyczne wysiłki na rzecz stłamszenia społeczeństwa obywatelskiego.”
Zdaniem politologa, podobnie czyni wielu polityków autorytarnych, jednak to, co odróżnia populistów, to uzasadnienie ich postępowania twierdzeniem, że są „wyłącznymi reprezentantami narodu”. Głównym zagrożeniem, wynikającym z populizmu, jest według Müllera fakt, że mówiący demokratycznym językiem populiści prowadzą politykę w formie rażąco antydemokratycznej.
Źródło: Jak rozpoznać polityka populistę, 29.07.2017, dostępny w internecie: businessinsider.com.pl [dostęp 27.05.2020].
Zamieszczony poniżej film przybliży Ci w jaki sposób populizm i klientelizm zagrażają demokracji.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R4ronuehHa8il
Film nawiązujący do treści materiału pod tytułem Jak populizm i klientelizm zagrażają demokracji?
Dlaczego korupcja zagraża demokracji?
Zamieszczony poniżej audiobook przybliży Ci na czym polega korupcja i jakie są stosowane w naszym kraju mechanizmy do jej zwalczania.
Zapoznaj się z fragmentem opinii prawnika zamieszczonej w miesięczniku Lubelskiej Izby Lekarskiej, a następnie wykonaj ćwiczenie.
Wdzięczność pacjentaUważam, że są podstawy, aby przyjąć, że wśród praw pacjenta znajduje się prawo do okazania wdzięczności lekarzowi. Nie chodzi przy tym o ochronę utrwalonego zwyczaju, funkcjonującego w szpitalach, który przybiera różne formy, nie zawsze pozytywne i przejrzyste, ale o szacunek dla szczerych emocji pacjenta i dla wysiłku lekarzy. Okazywanie wdzięczności nie może jednak następować mechanicznie, tym bardziej lekarz nie może jej oczekiwać czy uzależniać od niej podjęcia pewnych działań. Utrwala to bowiem przekonanie, że „lekarzowi trzeba dać”, co prowadzi do patologii w służbie zdrowia. Warto z pewnością promować instytucjonalne formy okazywania wdzięczności. Nie widzę nic niestosownego w finansowym wsparciu placówki przez pacjenta, który się w niej leczy, nawet jeśli jest utrzymywana z publicznych środków, o ile odbywa się to na jasnych zasadach. [tak, jak w Niemczech, gdzie – dop. red.] Możliwość okazania wdzięczności lekarzowi czy szpitalowi jest (…) w pełni akceptowana. [lecz przybiera] zdecydowanie bardziej zinstytucjonalizowane i klarowne formy. Pacjenta i rodzinę informuje się o tym, że istnieje możliwość przekazania datku na rzecz fundacji wspierającej daną placówkę medyczną i dopuszcza się tylko ten sposób przekazywania jakichkolwiek materialnych wartości.
Źródło: Filip Niemczyk, Wdzięczność pacjenta, dostępny w internecie: medicus.lublin.pl [dostęp 9.02.2021].
Czy inicjatywy, które mają przeciwdziałać zagrożeniom demokracji są skuteczne?
Współczesne inicjatywy na rzecz przeciwdziałania zagrożeniom demokracji koncentrują się przede wszystkim na budowaniu odporności cyfrowej, zwalczaniu dezinformacji oraz wzmacnianiu podmiotowości obywateli. Na poziomie instytucjonalnym kluczową rolę odgrywa Unia Europejska poprzez projekt Europejskiej Tarczy Demokracji, który ma chronić procesy wyborcze przed manipulacjami algorytmicznymi i cyberatakami ze strony obcych mocarstw. Działania te uzupełnia powołanie Europejskiego Centrum Odporności Demokratycznej oraz wdrażanie przepisów o wolności mediów, które chronią dziennikarzy przed naciskami politycznymi i prawnymi. W Polsce istotnym elementem tej strategii jest wzmacnianie obrony cywilnej oraz edukacja obywatelska prowadzona przez organizacje pozarządowe, takie jak Instytut Spraw Publicznych czy Akcja Demokracja. Podmioty te skupiają się na monitorowaniu praworządności, walce z mową nienawiści oraz aktywizowaniu młodych ludzi do świadomego uczestnictwa w życiu publicznym. Całość tych starań dąży do stworzenia systemu, w którym transparentność finansowania polityki, weryfikacja informacji w sieci oraz silne mechanizmy partycypacji społecznej stanowią skuteczną barierę dla autorytarnych tendencji i polaryzacji społeczeństwa.
Oceń skuteczność inicjatyw, które przeciwdziałają zagrożeniom demokracji.
Podsumowanie
Demokracja nie została dana ludziom raz na zawsze. Na przestrzeni dziejów można zauważyć, że państwa demokratyczne powstawały i upadały nie tylko ze względu na zagrożenia zewnętrzne, ale i z powodu zmian wewnętrznych.
Wydaje się, że zwycięstwo demokracji nad innymi formami ustrojowymi jest ostateczne i ugruntowane. Wielu myślicieli już od kilkudziesięciu lat wyraża przekonanie, że jest to system będący szczytem osiągnięć ludzkości w dziedzinie organizacji politycznej państw i że nic nie jest w stanie go zastąpić.
Często jednak coś, co przyjmujemy za pewnik, nie otrzymuje wystarczającej uwagi i troski, i w rezultacie możemy to utracić. By zadbać o demokrację i jej trwałość, musimy przede wszystkim mieć świadomość, co wpływa na demokratyzm ustroju – jakie są fundamentalne zasady demokracji – a następnie rozważyć, jakie zagrożenia dla realizacji tych zasad mogą się pojawić i jak się przed nimi bronić.
Słownik
(z gr. dḗmos – lud, krátos – władza); pojęcie najczęściej rozumiane jako forma ustroju politycznego państwa, w którym wola większości obywateli jest źródłem władzy, a obywatele posiadają prawa i wolności polityczne gwarantujące sprawowanie tej władzy
opieka nad osobą lub grupą osób w zamian za poparcie polityczne i lojalność
oferowanie lub przyjmowanie korzyści osobistej, majątkowej lub innej w zamian za podjęcie lub zaniechanie działań przez osobę sprawującą funkcję publiczną
przekroczenie uprawnień przez osobę sprawującą funkcję publiczną, tak że podejmuje działania na szkodę interesu publicznego
dbanie wyłącznie o interesy konkretnej grupy społecznej lub regionu przez przedstawicieli władzy
obsadzenie krewnymi i przyjaciółmi intratnych stanowisk przez osobę sprawującą władzę
składanie wyborcom obietnic, które są w społeczeństwie popularne, ale niekoniecznie jest możliwość ich realizacji
podział w społeczeństwie na tych, którzy sprawują władzę, i „resztę”, która władzy podlega