Gdzie zgłosić naruszenie prawa człowieka i obywatela?

Ilustracja interaktywna przedstawia mapę świata z zaznaczonymi na niej granicami państw. Na mapie zaznaczone są kolorem państwa Afryki środkowej i południowej, Arabia Saudyjska oraz Chiny. Opis punktów znajdujących się na mapie: 1. Arabia Saudyjska. Zdjęcie przedstawia nastoletniego chłopca, Araba w chuście na głowie: Ensaf Haidar, CC BY‑SA 3.0.

Jednym z przykładów naruszania praw człowieka jest ograniczenie wolności słowa, co pokazuje opis:

Raif Badawi odbywa karę 10 lat więzienia w Arabii Saudyjskiej, głównie za założenie strony internetowej, na której można było debatować na tematy społeczne i polityczne.

Źródło: Amnesty International, Wolność słowa, amnesty.org.pl [online, dostęp: 9.03.2020].

Nie jest jedynym skazanym za próbę korzystania z wolności wypowiedzi.

Z kolei inny miejscowy blogger dodaje: «Za pomocą najróżniejszych środków próbują uciszyć ludzi o odmiennych poglądach, w tym przez prawo ds. walki z terroryzmem, które stało się ich orężem w walce z ludźmi mającymi własne zdanie. Sądy ogłaszają wyroki nawet 10 lat pozbawienia wolności lub więcej tylko za jednego tweeta. Ateiści oraz osoby, które kontaktują się z organizacjami działającymi na rzecz obrony praw człowieka, są nazywani terrorystami».

Źródło: Amnesty International, Wolność słowa, amnesty.org.pl [online, dostęp: 9.03.2020]., 2. Chiny. Infografika ukazująca informacje dotyczące kary śmierci na świecie. Egzekucje w 2017 roku: 993 wykonane w 23 krajach z wyjątkiem Chin (uznaje się, że Chiny wykonują najwięcej egzekucji na świecie – dokładne dane objęte są tajemnicą państwową). 84% wszystkich odnotowanych egzekucji wykonano w czterech krajach: Iranie, Pakistanie, Iraku, Arabii Saudyjskiej. 142 kraje do 2017 roku zniosły karę śmierci w prawie lub w praktyce. Rosja wprowadziła moratorium na wykonywanie kary śmierci (ostatnia odnotowana egzekucja miała miejsce w 1999 roku). Kraje, w których wykonuje się najwięcej egzekucji poprzez: śmiertelny zastrzyk (USA, Chiny); powieszenie (Egipt, Jordania, Irak, Iran, Kuwejt, Japonia, Pakistan, Bangladesz, Singapur); rozstrzelanie (Chiny, Korea Północna, Somalia, Zjednoczone Emiraty Arabskie), ścięcie (Arabia Saudyjska); egzekucję publiczną (Chiny, Wietnam, Iran). Źródło: © Unia Europejska, [2019] – PE.

Poważne przykłady naruszania praw człowieka we współczesnym świecie to wykonywanie kary śmierci. Państwem, które przoduje w tej statystyce, są Chiny.

Amnesty International znalazła informacje dotyczące co najmniej 931 osób straconych między 2014 a 2016 rokiem (zaledwie ułamek faktycznej liczby egzekucji), ale tylko 85 z nich znajdowało się w państwowej bazie danych.

Baza danych omija także cudzoziemców, którzy usłyszeli wyroki śmierci za przestępstwa narkotykowe – mimo informacji w mediach, że przeprowadzono co najmniej 11 egzekucji cudzoziemców. Brakuje również wielu spraw związanych z «terroryzmem» i przestępstwami narkotykowymi.

Chiny odstają od reszty państw świata w kontekście kary śmierci, działają poza standardami międzynarodowymi i sprzecznie z powtarzającymi się prośbami ONZ o podanie informacji o liczbie egzekucji.

Źródło: Amnesty International, Kara śmierci: Chiny muszą ujawnić „groteskowy” poziom stosowania kary śmierci, amnesty.org.pl [online, dostęp: 9.03.2020].

Poza Chinami kara śmierci orzekana i wykonywana jest również w wielu państwach azjatyckich, na kontynencie afrykańskim, w Białorusi czy w Stanach Zjednoczonych., 3. Afryka Subsaharyjska. Zdjęcie przedstawia dużą grupę czarnoskórych dzieci znajdujących się w klasie szkolnej. Bardzo poważnym problemem współczesnego świata jest naruszanie prawa do nauki.

42 mln dzieci w Afryce Subsaharyjskiej nie może chodzić do szkoły. Poziom analfabetyzmu sięga 40 proc.

67 proc. to poziom analfabetyzmu w Czadzie, 30 proc. – w Sudanie, 60 proc. w Sierra Leone, 46 proc. w Mozambiku, 62 proc. w Gwinei, 64 proc. w Etiopii. W Polsce analfabetyzm wynosi obecnie mniej niż 1 proc.

58 uczniów przypada na jednego nauczyciela w Zambii, 49 w Ugandzie, 65 w Rwandzie, 79 w Malawi, 54 w Etiopii. W Polsce na jednego nauczyciela przypada 10 uczniów.

Tylko 40 proc. uczniów kończy ostatnią klasę szkoły podstawowej w Erytrei, 57 proc. w Ugandzie, 59 proc. w Senegalu, 41 proc. w Nigrze, 45 proc. w Burkina Faso. W Polsce 95 proc.

22 proc. chłopców uczących się w podstawówkach w Togo powtarza klasę. W Ugandzie 11 proc., w Sierra Leone 15 proc., w Erytrei – 16 proc. W Polsce tylko 1 proc.

W wielu krajach Afryki Subsaharyjskiej edukacja jest płatna, ale nie jest obowiązkowa. Lekcje często odbywają się pod gołym niebem, w cieniu baobabu. Nie ma wystarczającej ilości książek i przyborów. Zamiast zeszytów i piór dzieci wciąż używają tabliczki i rysika.

Źródło: Pomoc Afryce, Brak edukacji, brak szansy, pomocafryce.org [online, dostęp: 9.03.2020].

Naruszanie prawa do nauki występuje również w państwach Dalekiego Wschodu, gdzie dzieci bardzo wcześnie zaczynają pracować, a ich zarobki mają wpływ na utrzymanie rodziny. Naruszanie praw do nauki ma nie tylko poważny wpływ na rozwój jednostek i ich poziom życia, ale również na poziom rozwoju całych społeczności. Można przyjąć, że skutkiem naruszania prawa do nauki jest naruszanie innych praw., 4. Japonia. Zdjęcie przedstawia Azjatkę z rękami złożonymi do modlitwy. Na jej twarzy wyświetlany jest napis w obcym języku. Problemem zauważalnym we współczesnym świecie są prawa kobiet. Można to rozpatrywać na różnym poziomie i w zależności od regionu. Inaczej postrzegamy je w państwach Bliskiego Wschodu czy Afryki, a inaczej w Japonii, Stanach Zjednoczonych lub Europie.

Kobieta w Arabii Saudyjskiej musi np. uzyskać zgodę opiekuna płci męskiej na zawarcie związku małżeńskiego, zapisanie się do szkoły lub na uniwersytet, złożenie wniosku o paszport lub wyjazd z kraju. Wcześniejsze zmiany umożliwiły kobietom prowadzenie samochodów i udział w wydarzeniach sportowych. Saudyjki są rozczarowane, że liberalizacja prawa została wstrzymana. Natomiast w Japonii kobiety domagają się zniesienia prawa, zgodnie z którym po ślubie muszą przyjąć nazwisko męża. Część kobiet twierdzi, że w ten sposób niszczy się ich tożsamość, karierę i osiągnięcia, a zmuszanie do zmiany nazwiska uważają za naruszenie praw człowieka. Japonia znajduje się na 3. miejscu wśród krajów należących do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), w których jest największa różnica między wysokością wynagrodzeń kobiet i mężczyzn. Kobiety są nielicznie reprezentowane w biznesie i polityce – zajmują 4% stanowisk kierowniczych, 2% stanowisk w zarządach i ok. 10% miejsc w Izbie Reprezentantów.

Źródło: Dyskryminacja kobiet w Japonii i Arabii Saudyjskiej, brief.outride.rs [online, dostęp: 9.03.2020].

Naruszanie praw kobiet ma różny wymiar, toteż w poszczególnych częściach świata działania podejmowane są z różnym natężeniem i przynoszą odmienne skutki. Ciągle jednak trudno znaleźć państwa we współczesnym świecie, gdzie prawa obu płci byłyby równorzędne., 5. Rwanda. Zdjęcie przedstawia duży stół, na którym są poukładane ludzkie czaszki. Źródło: Fanny Schertzer, CC BY‑SA 3.0.

Poważnym problemem współczesnego świata jest dyskryminacja na tle narodowościowym. Naruszanie praw człowieka w tym obszarze doprowadziło niejednokrotnie do zbrodni ludobójstwa. Przykładem mogą być wydarzenia w Rwandzie, w której ludność Hutu dokonała masakry na ludności Tutsi.

7 kwietnia 1994 roku doszło do masowych mordów. W Rwandzie rozpoczęło się piekło, którego skutki odczuwalne są w tym kraju do dziś. Była to nienawiść sięgająca szczytów, przemoc, jakiej jeszcze nigdy nie widziała Rwanda – ludobójstwo, w które nie wierzył świat. Największych rzezi dokonywano w kościołach, szkołach, urzędach i szpitalach. Tysiące ludzi próbowało tam znaleźć schronienie. Innych tłoczono siłą, odcinano wszelkie drogi ucieczki. Pogromy wspierali burmistrzowie i prefekci. To oni kazali żandarmom gromadzić ofiary w jednym miejscu – rzekomo dla ich własnego bezpieczeństwa.

Niemal wszystkie ofiary znały swoich morderców osobiście. Zabijali sąsiedzi – skuteczniej niż żołnierze. Jednego dnia mówili sobie amakuru – jak się czujesz?, drugiego dnia sąsiad podpalał dom sąsiada i mordował wszystkich, którzy stamtąd uciekali.

Źródło: Fundacja Dzieci Afryki, Ludobójstwo, w które nie uwierzył świat, dzieciafryki.com [online, dostęp: 9.03.2020].

Z problemem dyskryminacji mniejszości spotykamy się na co dzień. Nie tylko w dalekiej Afryce, ale również w państwach europejskich czy Stanach Zjednoczonych. Także na naszym kontynencie doszło do zbrodni ludobójstwa (Wołyń, Srebrenica). Musimy zatem dbać, aby państwa demokratyczne czuwały nad przestrzeganiem praw mniejszości, a także propagować te prawa poza granicami Europy, także wobec migrantów., 6. Guantanamo, Kuba. Zdjęcie przedstawia ogrodzone wysokim płotem i drutem kolczastym wejście do obozu Delta. Źródło: Kathleen T. Rhem, domena publiczna.

Symbolem naruszania praw człowieka przez rząd Stanów Zjednoczonych stała się amerykańska baza w Guantanamo:

Utworzenie specjalnego więzienia w amerykańskiej bazie Marynarki Wojennej w Guantanamo jest zasługą George’a W. Busha. Pomysł ten powstał w jego administracji po atakach terrorystycznych z 11 września 2001 roku. Mieli być tam przetrzymywani ludzie podejrzewani o udział w działalności terrorystycznej. Pierwsi więźniowie, ujęci podczas operacji specjalnych, zostali przewiezieni do Guantanamo 11 stycznia 2002 roku z Afganistanu. W ciągu 15 lat istnienia więzienia pochodzenie więźniów stało się bardziej różnorodne: sprowadzano tam przestępców z Iraku, Arabii Saudyjskiej, Jemenu. Obecnie wśród osadzonych w Guantanamo dominują Afgańczycy – 29%. W pierwszej piątce są również Saudyjczycy (17%), Jemeńczycy (15%), Pakistańczycy (9%) i Algierczycy (3%).

W sumie w lochach Guantanamo przebywali obywatele 50 krajów, w tym także Amerykanie, Brytyjczycy, Duńczycy, Francuzi, Szwedzi i ośmiu Rosjan. Obecnie znamy nazwiska 775 więźniów przetrzymywanych w Guantanamo. Jednak niektórzy eksperci uważają, że liczba osób, które przewinęły się przez te katownie, sięga kilku tysięcy.

Źródło: Obszar poza prawem: Czy więzienie Guantanamo po 15 latach istnienia zostanie zamknięte?, pl.sputniknews.com [online, dostęp: 9.03.2020].

We współczesnym świecie przetrzymywanie ludzi w odosobnieniu bez prawomocnego wyroku sądu jest złamaniem prawa do nietykalności osobistej, czyli jednego z najstarszych praw, które jeszcze władcy feudalni nadawali swoim poddanym. Równocześnie dla wielu osób przetrzymywanie potencjalnych terrorystów w odosobnieniu wydaje się usprawiedliwione. Dodajmy, że nie powiodły się próby zamknięcia więzienia przez prezydenta Baracka Obamę. Nikt nie chciał zaryzykować przyjęcia ewentualnego terrorysty. Trudno jednak zaprzeczyć, że warunki w więzieniu są naruszeniem nieograniczonego i niezbywalnego prawa – zakazu tortur i poniżającego traktowania. Rząd Stanów Zjednoczonych umieścił więzienie poza swoim terytorium, zdając sobie sprawę z naruszenia prawa. To jeden z najtrudniejszych do rozwiązania problemów, choć dotyczy jednego rządu., 7. Liberia. Grafika przedstawia flagę Liberii. Jest ona złożona z jedenastu poziomych białych i czerwonych pasów. W lewym, górnym rogu jest granatowy prostokąt z wpisaną z niego białą gwiazdą. Organizacje monitorujące respektowanie praw człowieka przez współczesne państwa zwracają również uwagę na problem dzieci‑żołnierzy.

Dramatyczna sytuacja w Liberii zwraca obecnie uwagę całego świata. Do udziału w walkach zbrojnych ogromna większość dzieci jest rekrutowana siłą. Ale nawet gdy rekrutacja nosi miano dobrowolnej, nie zależy ona w pełni od woli dziecka, lecz jest spowodowana czynnikami społeczno‑ekonomicznymi. Trudno określić liczbę dzieci biorących udział w konfliktach zbrojnych. Liczba ta waha się najprawdopodobniej w granicach 300 tysięcy i obejmuje nawet dzieci w wieku 8 lat w ponad 30 państwach świata. Szacuje się, że ponad 2 miliony dzieci każdego roku giną z powodu konfliktów zbrojnych, a 6 milionów jest poważnie rannych. Każdego roku około 10 tysięcy dzieci ginie lub jest okaleczanych przez miny.

Źródło: UNICEF, Małe dzieci, wielkie wojny, unicef.pl [online, dostęp: 9.03.2020].

Poza Liberią dzieci‑żołnierze walczą również w Syrii, Demokratycznej Republice Konga, Ugandzie, Sudanie, Angoli, Afganistanie, Burundi i Kolumbii. Dzieci wykorzystywane są ponadto w przeprowadzanych w państwach islamskich zamachach terrorystycznych., 8. Prawo kolektywne. Grafika przedstawia flagę ONZ. Na błękitnym tle znajduje się biały emblemat złożony z dwóch elementów: przedstawienia wszystkich kontynentów (bez Antarktydy) na tle siatki kartograficznej oraz wieńca ze stylizowanych gałązek oliwnych. Trudno nie wspomnieć o prawie kolektywnym, którego naruszanie stało się jednym z najważniejszych problemów globalnych. To oczywiście prawo do życia w czystym środowisku naturalnym.

Łatwo więc dostrzec, że prawo do życia w zdrowym i bezpiecznym środowisku naturalnym nie jest dla człowieka problemem marginalnym; nie odnosi się wyłącznie do płytko pojmowanych kwestii natury biologicznej i ekonomicznej. Stanowi bazę procesów rozwojowych jednostki i społeczeństwa; jest źródłem natchnienia i spokoju wewnętrznego, materiałem do rozważań, pobudza do działania, inspiruje nowe idee i pomysły, doskonali wrażliwość indywidualną i zbiorową, a w konsekwencji odpowiedzialność i uczucia wyższe skierowane ku drugiemu człowiekowi; jest gwarancją zaspokajania większości potrzeb duchowych. Z tych m.in. względów wykorzystywanie szeroko pojętych bogactw naturalnych warunkujących prawo do życia stało się poważnym problemem sumienia i samej kultury.

Prawo do życia realizuje się w środowisku i poprzez środowisko, toteż jego stan zależy od człowieka w takiej mierze, w jakiej człowiek zmuszony jest czerpać z niego to, co jest mu niezbędne dla realizowania siebie i stawianych sobie celów. To wymaga pewnego poziomu wiedzy o stanie i możliwościach wykorzystania oraz konieczności ochrony istniejących jeszcze zasobów.

Źródło: Piotr Krajewski, Prawo do życia w zdrowym i czystym środowisku naturalnym, „Studia Ecologiae et Bioethicae”, t. 13(2015)3.

Przywódcy części współczesnych państw szukają „złotego środka”: drogi pomiędzy dalszym rozwojem gospodarczym i rezygnacją z dalszej degradacji środowiska naturalnego. Problem w tym, że obywateli państw rozwijających się trudniej przekonać do działań mających na celu ochronę środowiska, jeśli powoduje to wolniejszy wzrost gospodarczy i spowolnienie wzrostu poziomu życia.

Oś czasu. 1787 Abolicjonizm. Był to ruch społeczny, który działał w XVIII i XIX wieku w Wielkiej Brytanii, Francji oraz USA. Jego członkowie sprzeciwiali się niewolnictwu oraz handlowi niewolnikami. Działalność abolicjonistów doprowadziła do wojny secesyjnej w Ameryce Północnej oraz zniesienia niewolnictwa w USA w 1865 roku na mocy 13. poprawki do Konstytucji USA. Ilustracja przedstawia plakat. Na plakacie znajdują się dwie sylwetki półnagich czarnoskórych ludzi. Jeden z nich trzyma dzidę. Na plakacie są napisy w języku angielskim. 1863 Czerwony Krzyż/Międzynarodowy Ruch Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca. Rok 1863 to początek ruchu humanitarnego funkcjonującego na całym świecie, który skupia obecnie około 97 milionów wolontariuszy. Ilustracja przedstawia czerwony krzyż wpisany w okrąg, na którym znajduje się napis Comite International Geneve. Pod spodem znajdują się litery ICRC. 1946 Fundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci (UNICEF). Międzynarodowa organizacja, która zajmuje się dziećmi i ich prawami. Powstała przy ONZ. W 1965 roku otrzymała Pokojową Nagrodę Nobla. W Polsce od 1962 roku funkcjonuje Polski Komitet Narodowy UNICEF. Grafika przedstawia napis UNICEF oraz logotyp tej organizacji. W symbol kuli ziemskiej wpisana jest postać matki unoszącej małe dziecko. Całość od dołu opleciona dwoma kłosami zboża. 1952 Międzynarodowa Komisja Prawników. Organizacja powstała w 1952 roku w Berlinie zajmująca się kontrolowaniem, czy państwa spełniają zapisy Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz standardów dotyczących ochrony praw człowieka. Jej członkami są prawnicy, którzy starają się tworzyć wśród obywateli świadomość dotyczącą praw człowieka przez działalność edukacyjną i informacyjną. Ilustracja przedstawia niebieski płomień z kropką na dole. Po prawej znajdują się litery ICJ. Obok jest napis International Commission of Jurists. 1961 Amnesty International. Organizacja pozarządowa, która działa w 140 krajach na świecie, zrzesza blisko 2,2 miliona ludzi dążących do ochrony wolności człowieka i reagujących na łamanie praw człowieka. AI udziela pomocy poszkodowanym i bezbronnym wobec prawa oraz władz w swoim państwie. W Polsce Amnesty International funkcjonuje od 1989 roku. Obecnie aktywnie działa w 12 miastach w kraju, z głównym biurem w Warszawie. Ilustracja przedstawia czarny napis Amnesty International na żółtym tle. Po prawej stronie napisu znajduje się płonąca świeca owinięta drutem kolaczastym. 1969 Fundacja Renégo Cassina – Międzynarodowy Instytut Praw Człowieka Międzynarodowy Instytut Praw Człowieka powstał w 1969 roku w Strasburgu z inicjatywy Renégo Cassina w celu prowadzenia badań oraz nauczania w dziedzinie przestrzegania praw człowieka na świecie. Instytut przyznaje medale za upowszechnianie idei pokoju i praw człowieka. Ilustracja przedstawia kulę ziemską w kolorze czerwonym. Wokół kuli są napisy: Institut International Des Droits De L’Homme i International Institute of Human Rights. Po prawej jest napis Fondation Rene Cassin. 1976 Komitet Obrony Robotników (KOR). Organizacja powstała we wrześniu 1976 w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej jako forma sprzeciwu przeciwko prześladowaniom, jakim poddano strajkujących robotników w Radomiu i Ursusie. Zadaniem KOR było udzielanie pomocy poszkodowanym i represjonowanym robotnikom i ich rodzinom. Ilustracja przedstawia okładkę. Znajduje się na niej napis Komunikat KSS KOR. Biuletyn informacyjny. 1977 Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO). Ruch powstał 25 marca 1977 roku. Celem organizacji było jawne działanie na rzecz stworzenia ruchu społecznego oraz propagowania idei praw człowieka i obywatela w PRL. Reprezentowali go rzecznicy. Ilustracja przedstawia okładkę. Znajduje się na niej napis Opinia Krakowska. Pod spodem znajduje się symbol Polski Walczącej: litera P w kształcie kotwicy. 1982 Komitet Helsiński / Helsińska Fundacja Praw Człowieka. Komitet Helsiński powstał w 1982 roku, jego celem była kontrola przestrzegania w PRL wolności i praw człowieka, które władze państwa zobowiązały się respektować na mocy podpisanego w 1975 roku w Helsinkach Aktu Końcowego Komitetu Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (KBWE). Komitet Helsiński był członkiem Międzynarodowej Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, która powstała w 1982 roku w Wiedniu i skupiała komitety narodowe z 20 państw. Członkowie Komitetu założyli Helsińską Fundację Praw człowieka jako kontynuację swojej działalności w czasach demokratycznych. Ilustracja przedstawia dwie litery: HR. Pod nimi znajduje się napis Helsińska Fundacja Praw Człowieka. 1988 Human Rights Watch. Human Rights Watch to organizacja, która powstała z przekształcenia organizacji Helsinki Watch w 1988 r. Jej podstawowym celem jest monitorowanie i ochrona praw człowieka, ochrona wolności słowa i przekonań, zwalczanie cenzury, zapobieganie torturom. Organizacja popiera walkę o prawa kobiet. HRW nie zrzesza członków z całego świata i nie prowadzi wolontariatu – skupia się na lobbingu, rozmowach z przedstawicielami władz różnych państw i współpracy z mediami. Ilustracja przedstawia biały napis Human Rights Watch na niebieskim tle. 1989 Fundacja SOS. Jest to organizacja zajmująca się ochroną życia poczętego oraz udzielaniem wsparcia matkom samotnie wychowujących dzieci. Organizacja zakłada domy dla samotnych matek, prowadzi akcje edukacyjne oraz szkolenia dla młodzieży. Fundacja wspiera też osoby zagrożone ubóstwem. Ilustracja przedstawia twarz dziecka. Po prawej stronie znajduje się napis Fundacja SOS Obrony Poczętego Życia. 1993 Polska Akcja Humanitarna. W 1993 roku powstało Centrum Pomocy Uchodźcom, by nieść pomoc ludziom, którzy z różnych przyczyn muszą uciekać z własnego kraju. Osoby, które znajdują się w Polsce, otrzymują opiekę ze strony organizacji, jaką jest PAH. Pomaga ona uchodźcom w staraniu się o status uchodźcy i zajmuje się tymi, którzy ten status już uzyskali. Ilustracja przedstawia niebiesko‑białe serce. Po jego prawej stronie znajdują się litery PAH. Pod nimi jest napis Polska Akcja Humanitarna. 1995 La Strada – Fundacja przeciwko Handlowi Ludźmi i Niewolnictwu. La Strada to polska organizacja przeciwdziałająca handlowi ludźmi we wszystkich jego aspektach (od profilaktyki po wspieranie ofiar) oraz wywierająca nacisk na rzecz likwidacji handlu ludźmi. Ilustracja przedstawia pomarańczowy napis La Strada, który jest umieszczony na pionowym prostokącie.