Co łączy, a co dzieli społeczeństwo polskie?

Maria Strzelecka Siła opinii publicznej

Wywiad z socjologiem dr. Robertem Sobiechem, z Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego

Już na początku XX wieku polityk amerykański Aldous Huxley stwierdził, że światem w ostatecznym rozrachunku rządzi opinia publiczna. Obserwacja współczesnego świata zdecydowanie potwierdza ten pogląd. Jaka jest istota tego zjawiska, skąd bierze się siła oddziaływania opinii publicznej?

CART1 Źródło: Maria Strzelecka, Siła opinii publicznej, 3.12.2009, dostępny w internecie: bankier.pl [dostęp 20.08.2020].

Marta Duch-Dyngosz Na straży opinii

Jaki jest Państwa „numer jeden” źle zinterpretowanych badań w mediach?

Jakub Rutkowski: W zeszłym roku źle zinterpretowanych badań w mediach było wiele. Jednym z przykładów jest szeroko komentowany raport Polskiej Fundacji Pomocy Dzieciom „Maciuś”: Głód i niedożywienie dzieci w Polsce. Badanie zrealizowane przez Dom Badawczy Maison dotyczyło dzieci, ale badaną grupą nie były ani one, ani ich rodzice, ale nauczyciele i reprezentanci instytucji pomocy społecznej. Przedstawicieli tych środowisk poproszono o oszacowanie, ile dzieci dotyka problem niedożywienia. Abstrahując od tego, w jaki sposób badani szacowali tę liczbę, wynik przedstawiono w raporcie fundacji jako: „prawie co dziesiąte dziecko z klas 1–3”. Natomiast nagłówki prasowe mówiły o Kraju głodnych dzieci (J. Ćwiek, „Rzeczpospolita” z 26 lutego 2013 r.) i o tym, że Prawie milion dzieci głoduje (W. Kamiński, „Gazeta Polska Codziennie” z 27 lutego 2013 r.). „Prawie milion”, czyli dokładnie 800 tys., wzięło się z wyliczenia 10% ze wszystkich niepełnoletnich osób w kraju, a nie dzieci z klas 1–3, których badanie dotyczyło. To uogólnienie doprowadziło do rażącego przeszacowania, bo wśród uczniów klas 1–3 niedożywionych dzieci byłoby ośmiokrotnie mniej. Drugim poważnym błędem było posłużenie się sformułowaniem „głodowanie” jako synonimem „niedożywienia”. Przy tak ważnej kwestii terminy mają niebagatelne znaczenie.

Zatem powiedzenie „liczby nie kłamią” nie zawsze jest prawdziwe?

M.T.: Liczby jako takie nie kłamią. Trzeba jednak od razu dodać dwa warunki: jeśli są wynikiem rzetelnego sondażu i są właściwie interpretowane. Np. jeśli 67% dorosłych mieszkańców Polski opowiada się za pewnym konkretnym rozwiązaniem, nie uprawnia to do zatytułowania artykułu: Polacy chcą… Przed takimi nadużyciami przestrzegamy dziennikarzy, którzy w ogóle mają skłonność do stosowania zbyt dużych uogólnień. Należy być ostrożnym i odnosić daną liczbę tylko do grupy, której dotyczy. Drugi problem pojawia się wtedy, gdy błędne dane wychodzą z agencji badawczej. Takie przypadki stanowią rezultat przyjęcia złej metodologii, jak np. zastosowania nieprzemyślanego kwestionariusza lub niedopilnowania realizacji badania, m.in. pracy ankieterów. Zatem zgoda – zdarza się, że liczby kłamią. Dlatego robimy wszystko, by takie badania były publikowane jak najrzadziej, a gdy się pojawią – staramy się ujawnić i skomentować zafałszowania. W ten sposób z jednej strony odczarowujemy sondaże, czyli pokazujemy ograniczenia narzędzia, a z drugiej – uświadamiamy odbiorców, jak realizowane są badania, i dajemy im możliwość samodzielnej oceny. To rozpowszechnianie wiedzy o metodologii sondażu jest ważną częścią naszych działań.

CART2 Źródło: Marta Duch-Dyngosz, Na straży opinii, „Miesięcznik Znak” 01.2014, nr 704.