Czy członkostwo Polski w Unii Europejskiej przynosi nam więcej korzyści czy strat?
Wyjaśnisz, jakie korzyści wynikają z członkostwa Polski w Unii Europejskiej.
Przeanalizujesz wpływ integracji europejskiej na rozwój gospodarczy, polityczny i społeczny państwa.
Ocenisz, czy bilans członkostwa Polski w UE jest korzystny.
Wyjaśnij, co zmieniłoby się w twoim życiu, gdyby Polska nie należała do Unii Europejskiej.
Jak rozwija się integracja gospodarcza państw?
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj zadanie.
Fundusze Europejskie w PolsceGłównym kryterium podziału środków finansowych Unii na poszczególne państwa członkowskie jest poziom produktu krajowego brutto (PKB) na mieszkańca. Regiony o poziomie PKB na mieszkańca w granicach 75%–90% średniego poziomu unijnego zaliczane są do regionów w okresie przejściowym, a bardziej rozwinięte to te, których PKB na mieszkańca osiąga 90% lub więcej średniej unijnej.
Źródło: Fundusze Europejskie w Polsce, dostępny w internecie: funduszeeuropejskie.gov.pl [dostęp 6.04.2020].
Jakie wsparcie oferuje UE? Programy i fundusze
Największy w historii program badań i innowacji w UE;
W ciągu 7 lat (2014–2020) to prawie 80 mld EUR;
Główny cel to zwiększenie liczby przełomów, odkryć i nowości w gospodarce i przenoszenie najlepszych pomysłów z laboratoriów na rynek., Program zdrowie W latach 2014–2020 przeznaczono na realizację programu 449,4 mln EUR;
Główny instrument Komisji Europejskiej służący realizacji strategii zdrowotnej UE., Fundusz Spójności Skierowany do krajów UE, których dochód narodowy brutto (DNB) na mieszkańca jest niższy niż w 90% średniej UE;
Główny cel to zmniejszenie różnic gospodarczych i społecznych oraz promowanie zróżnicowanego rozwoju;
W perspektywie 2014–2020 budżet w wysokości 63,4 mld EUR dotyczy Bułgarii, Chorwacji, Cypru, Czech, Estonii, Grecji, Węgier, Łotwy, Litwy, Malty, Polski, Portugalii, Rumunii, Słowacji i Słowenii., Program LIFE Istniejący od 1992 r., finansuje projekty w zakresie środowiska, ochrony przyrody i klimatu w całej UE;
W perspektywie 2014–2020 to 3,4 mld EUR na ochronę środowiska i klimatu., Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) Fundusz utworzony w 1975 roku na podstawie art. 160 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską;
Celem jest spójność gospodarcza i społeczna w Unii Europejskiej, tworzona za pomocą korygowania nierówności między regionami;
Koncentruje się na innowacjach i badaniach, agendach cyfrowych, wsparciu małych i średnich przedsiębiorstw oraz gospodarce niskoemisyjnej;
W perspektywie 2014–2020 to ponad 350 mld EUR., Program wspierania reform strukturalnych (SRSP) Zapewnia wsparcie wszystkim krajom UE na wewnętrzne reformy instytucjonalne, administracyjne i inne, które sprzyjają wzrostowi;
222,8 mln EUR w latach 2017–2020., Europejski Fundusz Społeczny Projekty związane z rynkiem pracy w UE;
Inwestycje w europejski kapitał ludzki – pracowników, młodych ludzi i wszystkich poszukujących pracy;
W latach 2014–2020 środki EFS wynoszą 351,8 mld EUR., Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) Z funduszu finansowana jest wspólna polityka rolna oraz wspierane są strategie rozwoju obszarów wiejskich;
W latach 2014–2020 budżet wyniósł około 100 mld EUR., Europejski Fundusz Morski i Rybacki (EFMR) Celem jest pomoc rybakom w równoważeniu praktyk połowowych oraz poprawienie jakości życia wzdłuż europejskich wybrzeży;
W perspektywie lat 2014–2020 budżet wynosi 6,57 mld EUR.
Fundusze strukturalne:
Europejski Fundusz Spójności plus (po 2021 r.)
W ramach tego programu będącego kontynuacją EFS Unia Europejska postawi na rozwój edukacji, integracje społeczną i wyrównywanie barier. Równie ważnym celem polityki unijnej będzie wspieranie inicjatyw oddolnych i zrównoważony rozwój obszarów miejskich Unii Europejskiej.
Fundusze, które zostaną połączone w jeden Europejski Fundusz Społeczny Plus:
- Europejski Fundusz Społeczny (EFS) i Inicjatywa na rzecz zatrudnienia ludzi młodych (YEI);
- Europejski Fundusz Pomocy Najbardziej Potrzebującym;
- Europejski program na rzecz zatrudnienia i innowacji społecznych;
- Program działań UE w dziedzinie zdrowia.
Z jakiego wsparcia możesz korzystać?
Fundusze unijne – dla kogo, na co i kiedy
Fundusze Unii Europejskiej to pieniądze pochodzące z budżetu unijnego rozdzielone na poszczególne państwa i służące wspieraniu i restrukturyzacji gospodarek krajów członkowskich UE. Dzięki funduszom europejskim pozyskuje się środki finansowe, aby poszukiwać nowych rozwiązań problemów albo zajmować się obszarami, na które dotąd brakowało środków.
Tablice z informacją o realizacji danego projektu ze środków unijnych znaleźć można niemal wszędzie: na skwerach i placach zabaw, przy drogach i ścieżkach rowerowych, na budynkach użyteczności publicznej i obiektach sportowych. Pomoc finansowa w ramach UE dociera do osób w każdym wieku: od seniora aż po niemowlaka, który urodził się w wyremontowanym dzięki tym pieniądzom oddziale położniczym. Korzystają z nich nie tylko przedsiębiorcy, ale też samorządy, uczelnie, szkoły, organizacje pozarządowe, instytucje kulturalne i sportowe.
Przedsiębiorstwa, grupy przedsiębiorstw, związki firm oraz instytucje naukowe mogą ubiegać się o fundusze na badania przemysłowe lub eksperymentalne prace rozwojowe. Częścią projektu mogą być także prace przedwdrożeniowe. Pieniądze przeznaczane są także na innowacje, rozwój regionalnych specjalizacji, modernizacje związane z energetyką czy też na rozpropagowanie produktów i usług na rynkach zagranicznych.
Małgorzata Jarosińska‑Jedynak z Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej, zapytana w 2019 roku przez „Gazetę Prawną” o wykorzystanie przez przedsiębiorców pieniędzy z budżetu Unii na lata 2014–2020, odpowiedziała:
„Przedsiębiorcy wykorzystali około 70% przeznaczonych dla nich środków. To kilkanaście tysięcy umów na kwotę dofinansowania unijnego 38 miliardów złotych. Są to środki, które w tej chwili pracują u przedsiębiorców i mówimy tu zarówno o programach krajowych, jak i o 16 regionalnych programach operacyjnych. To wynik zgodny z planem. Zgodnie z unijną zasadą N+3 na podpisywanie umów i rozliczanie tych pieniędzy mamy czas nawet do końca 2023 roku, więc jestem spokojna o wykorzystanie tych funduszy”.
Spożytkowanie 70% środków to dużo, ale można zapytać, dlaczego nie 100%. Jakie mogą być przyczyny tego, że w Polsce fundusze unijne nie są wykorzystywane maksymalnie?
Środki z Unii Europejskiej są nie tylko dla przedsiębiorców. Jednostki oświatowe i organizacje pozarządowe mogą starać się o pieniądze na rozwój kompetencji kluczowych, które w przyszłości będą niezbędne na rynku pracy, ze szczególnym uwzględnieniem kompetencji cyfrowych.
Jednostki samorządu terytorialnego, przedsiębiorcy i organizacje pozarządowe mają również możliwość uzyskania dofinansowania do projektów związanych z infrastrukturą społeczną, rozwojem regionalnym i ochroną zdrowia. Do końca 2018 roku tylko z Europejskiego Funduszu Społecznego skorzystało około 40% mieszkańców Polski.
Małgorzata Jabłecka‑Kiluk w „Biuletynie Informacyjnym” Ministerstwa Inwestycji i Rozwoju stwierdza:
„Po 15 latach realizacji projektów możemy mówić o – potwierdzonych wynikami badań – znaczących, pozytywnych zmianach w obszarach zatrudnienia, edukacji, integracji społecznej, dobrego rządzenia i ochrony zdrowia”.
Z pieniędzy unijnych korzystają też instytucje kultury. Przykładem są cyfrowe zbiory największych polskich bibliotek.
„Biblioteka Narodowa zainicjowała projekt pod nazwą »Patrimonium – digitalizacja i udostępnienie dziedzictwa narodowego ze zbiorów Biblioteki Narodowej oraz Biblioteki Jagiellońskiej«. (…) – Digitalizacja materiałów zamkniętych w magazynach pozwala na ich powszechną dostępność. Rozumianą nie tylko jako możliwość zdalnego i wygodnego korzystania ze zbiorów, ale także dostosowaną do możliwości percepcyjnych użytkownika, w tym osób z niepełnosprawnościami – wyjaśnia Dominik Cieszkowski, zastępca dyrektora Biblioteki Narodowej”. Projekt zakończył się w styczniu 2020 roku. Zdygitalizowano ponad milion obiektów, z których można korzystać na stronie polona.pl.
Należy jeszcze zauważyć, że fundusze unijne są planowane i rozdysponowywane w sześcioletnich okresach. Środki zostają przydzielane państwom według kryterium PKB per capita, czyli PKB przypadającego na jednego mieszkańca kraju, przy czym bierze się też pod uwagę rozwój poszczególnych regionów. Regiony o poziomie mniej niż 75% średniego poziomu unijnego zaliczane są do regionów słabo rozwiniętych, 75‑90% to regiony w okresie przejściowym, a powyżej 90% – bardziej rozwinięte.
W roku 2020 prowadzono prace nad rozdziałem funduszy w latach 2021–2027. Jeżeli jednak budżet unijny nie zostałby przyjęty to końca roku, to od stycznia 2021 obowiązywałyby pułapy z roku 2020. W trakcie tych prac prowadzone są też negocjacje poszczególnych rządów z władzami Unii Europejskiej, często bardzo trudne. Dotyczą one zarówno kwestii finansowych, jak i celów, na które można przeznaczyć pieniądze unijne. Stroną finansową zajmuje się Ministerstwo Spraw Zagranicznych, natomiast Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju pertraktuje z Komisją Europejską na temat tego, w co zostaną zainwestowane fundusze, jakie będą zasady inwestycji unijnych i w ramach jakich programów będzie się to odbywać.
Przeanalizuj, w jaki sposób fundusze Unii Europejskiej realizują zasadę solidarności oraz przyczyniają się do zmniejszania różnic rozwojowych między państwami i regionami.
Oceń, dlaczego realizacja wybranych polityk publicznych na poziomie Unii Europejskiej może być bardziej efektywna niż działania prowadzone przez pojedyncze państwa.
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj zadanie.
(…)Fundusze przyznane państwom kandydującym do Unii Europejskiej z przeznaczeniem na podejmowanie działań mających na celu przygotowanie się do wypełniania warunków członkostwa. Najwcześniej uruchomionym (…) był program PHARE, który funkcjonuje od 1990. (…) Od 2000 wszystkie kraje kandydujące uprawnione są do korzystania z (…): PHARE, SAPARD i ISPA. Łączna wielkość środków przeznaczonych dla krajów kandydujących wynosi 3,12 mld euro rocznie.
Źródło: (…), dostępny w internecie: encyklopedia.interia.pl [dostęp 14.05.2020].
Błękitny kolor na mapie oznacza regiony przejściowe, gdzie PKB na osobę przypada między 75% a 90% średniej UE.
Niebieska część mapy wskazuje na regiony lepiej rozwinięte, gdzie PKB na osobę jest równy lub wynosi ponad 90% średniej UE.
Podsumowanie
Członkostwo Polski w Unii Europejskiej przynosi wielowymiarowe skutki, obejmujące sferę gospodarczą, społeczną i polityczną. Dzięki integracji europejskiej Polska uzyskała dostęp do wspólnego rynku, funduszy unijnych oraz możliwości swobodnego przemieszczania się i podejmowania pracy w innych państwach UE. Wzmocniła się również pozycja Polski na arenie międzynarodowej oraz standardy funkcjonowania państwa prawa. Jednocześnie członkostwo wiąże się z koniecznością przestrzegania wspólnych regulacji, współdecydowania w ramach instytucji UE oraz ograniczeniem pełnej swobody decyzyjnej w niektórych obszarach. Mogą też pojawiać się napięcia polityczne dotyczące zakresu kompetencji Unii. Ostatecznie bilans członkostwa Polski w UE jest oceniany jako korzystny, jednak jego efektywność zależy od aktywnego i świadomego uczestnictwa państwa w procesach decyzyjnych oraz umiejętnego wykorzystania dostępnych możliwości.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj polecenie.
Unia Europejska od Maastricht do Lizbony. Polityczne aspekty aktywnościDecyzja o rozpoczęciu z końcem marca 1998 r. negocjacji akcesyjnych z sześcioma państwami kandydującymi do Unii Europejskiej, podjęta została przez Radę Europejską na posiedzeniu w Luksemburgu 12 grudnia 1997 r. Były to trudne negocjacje. W dniu 31 marca 1998 r. odbyły się konferencje międzyrządowe z każdym z tych państw na szczeblu ministerialnym, podczas których przedstawiciele państw kandydujących przedstawili swoje cele strategiczne oraz aspiracje polityczne, ekonomiczne i społeczno‑kulturalne, związane z członkostwem w Unii. Przewodniczący Rady Unii Europejskiej ds. Ogólnych, minister spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii Robin Cook, przypomniał ze swej strony zasady, jakimi kieruje się Unia przyjmując nowych członków. Mówił o konieczności akceptacji przez państwa kandydujące pełnego acquis communautaire, o potrzebie wykazania się zdolnością do jego wprowadzenia w życie, o gotowości dostosowania ich polityki zagranicznej do Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (WPZiB). Stwierdził, że postęp w negocjacjach akcesyjnych każdego kraju zależał będzie tylko od jego sytuacji. Podkreślił, że negocjacje nie powinny spowodować osłabienia struktury instytucjonalnej Unii Europejskiej ani jej możliwości działania.
Źródło: Stanisław Parzymies, Unia Europejska od Maastricht do Lizbony. Polityczne aspekty aktywności, Warszawa 2012, s. 96.
Słownik
ocena ogólnych korzyści i kosztów wynikających z uczestnictwa państwa w Unii Europejskiej
zorganizowane działania UE w określonych obszarach np. rolnictwo, ochrona środowiska, transport realizowane wspólnie przez państwa członkowskie
środki finansowe przekazywane przez UE państwom członkowskim na rozwój gospodarczy, społeczny i infrastrukturalny