Jakie są spory światopoglądowe?
Wyjaśnisz źródła sporów światopoglądowych.
Ocenisz ich możliwe konsekwencje.
Przeanalizujesz przykłady takich sporów.
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj polecenie.
Dziedzictwo cnoty. Studium z teorii moralnościNajbardziej uderzającą cechą współczesnych wypowiedzi moralnych jest to, że przytłaczająca ich większość stanowi sposobność do wyrażania niezgody na coś, zaś najbardziej widoczną cechą debat, w których owe niezgodności uzyskują swój wyraz, jest z kolei to, że mają niekończący się charakter. Nie chodzi mi tylko o to, że debaty te ciągną się w nieskończoność – chociaż rzeczywiście tak właśnie jest – ale o to, że najprawdopodobniej one po prostu nie mają żadnego racjonalnego sposobu dochodzenia do moralnej zgody. (…)
Od naszych wzajemnie sprzecznych wniosków możemy odwoływać się do naszych wzajemnie niezgodnych przesłanek, ale gdy dochodzimy do samych przesłanek, nasz spór ustaje i wówczas przytaczanie jednej przesłanki przeciwko drugiej przeradza się w pozadyskusyjne forsowanie jednego twierdzenia przeciwko drugiemu. Być może właśnie stąd wywodzi się ów z lekka histeryczny ton wielu naszych sporów moralnych.
Źródło: Alasdair MacIntyre, Dziedzictwo cnoty. Studium z teorii moralności, tłum. Adam Chmielewski, Warszawa 1996, s. 32–33.
Jakie są przyczyny sporów światopoglądowych?
Światopoglądem nazywamy ogół wartości i opinii, wyznawanych przez jednostkę lub społeczeństwo. Jest on źródłem postaw oraz zachowań, a także współkształtuje osobowość, czyli wyuczony sposób odnoszenia się do świata społecznego. Charakter światopoglądu jest pochodną różnych czynników – indywidualnych predyspozycji, socjalizacji, otoczenia społecznego czy doświadczenia. Ponieważ zestawy tych uwarunkowań różnią się od siebie, ludzie wyznają różne wartości i mają rozmaite opinie. Nawet uniwersalne wartości często popadają w konflikt, toteż praktycznie nie jest możliwe wyeliminowanie światopoglądowego pluralizmu.
Takie różnice prowadzą do sporów światopoglądowych. Na ich charakter oraz głębokość wpływają różne czynniki. Światopogląd odgrywa przykładowo ogromną rolę w kształtowaniu tożsamości społecznej człowieka. Ma także związek ze społecznością, której jednostka jest członkiem. Wyznając określone wartości, człowiek ma poczucie przynależności do pewnej grupy. Pozwala mu to na jednoznaczne przeprowadzenie granicy między „my” a „oni”.
- odrębne systemy aksjologiczne;
- potrzeba identyfikacji grupowej;
- kampanie przywódców politycznych.
- spór o prawo do aborcji;
- spór o związki partnerskie;
- spór o in vitro;
- spór o eutanazję;
- spór o modyfikacje genetyczne.
- pluralizm społeczny i polityczny;
- szansa na lepsze wzajemne zrozumienie postaw;
- żywa debata.
- polaryzacja społeczna;
- trwałe podziały w społeczeństwie;
- przemoc symboliczna i fizyczna.
Dlaczego trwa spór o eutanazję?
Według XVII‑wiecznego angielskiego filozofa Francisa Bacona eutanazja to powodowane współczuciem pozbawienie życia nieuleczalnie chorego człowieka na jego żądanie. Po raz pierwszy pojęcie pojawiło się najprawdopodobniej w greckiej komedii Kratinosa w V w. p.n.e. Dla niego eutanazja była po prostu „dobrą śmiercią”.
Współcześnie w niektórych kodeksach karnych, również polskim, eutanazję traktuje się jak zabójstwo. Są też państwa legalizujące eutanazję na różnych zasadach.

kolor granatowy – eutanazja jest legalna;
kolor błękitny – pasywna eutanazja jest legalna.
kolor czerwony – eutanazja jest nielegalna.
Obejrzyj film i oceń sensowność oraz logikę poszczególnych argumentów bez względu na to, czy pasują do twojego stanowiska w sprawie eutanazji, czy nie. Ponadto rozważ podobieństwa między poszczególnymi argumentami.
Zapoznaj się z filmem i oceń sensowność oraz logikę poszczególnych argumentów bez względu na to, czy pasują do twojego stanowiska w sprawie eutanazji, czy nie. Ponadto rozważ podobieństwa między poszczególnymi argumentami.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RzX6ePX3WHV3o
Film nawiązujący do treści materiału pod tytułem Spór o eutanazję.
Zapoznaj sie z tekstem i wykonaj ćwiczenie.
104-letni naukowiec poddał się eutanazji. Wcześniej zjadł ulubiony posiłekNajstarszy w Australii biolog zakończył swoje życie w szwajcarskiej klinice, słuchając Ody do Radości z IX symfonii Ludwiga van Beethovena. Przed śmiercią profesor zjadł swój ulubiony posiłek - rybę z frytkami i sernik. Zmarł tuż po tym, jak wybrzmiała symfonia, wcześniej własnoręcznie odblokowując przepływ mieszanki leków używanej do przeprowadzenia eutanazji. (…)
– Cieszę się, że dostałem tę okazję, aczkolwiek wolałbym, gdybym mógł z niej skorzystać w Australii – mówił naukowiec, który wielokrotnie krytykował władze swojego kraju za zakaz eutanazji.
Pytany w środę o to, czy się nie rozmyślił albo nie zawahał, Gooddall odparł: „Ani przez chwilę”. – To mój własny wybór, by zakończyć życie jutro i oczekuję na to z niecierpliwością. W moim wieku albo nawet w przypadku ludzie młodszych, niektórzy chcą mieć wybór zadecydowania o śmierci, gdy przyjdzie na to odpowiedni czas – tłumaczył mężczyzna. Swój ostatni dzień życia David Goodall spędził z wnukami z ogrodzie botanicznym w Bazylei. (…)
Sprawa Davida Goodalla budzi duże kontrowersje na całym świecie. Mężczyzna twierdził, że chce zakończyć życie, ponieważ jego jakość znacząco się w ostatnich latach pogorszyła. – Moje możliwości w ciągu ostatniego roku czy dwóch znacząco się zmniejszyły, a od sześciu lat pogarsza mi się wzrok. Nie chcę dłużej kontynuować takiego życia – wyjaśniał w środę naukowiec.
Źródło: 104-letni naukowiec poddał się eutanazji. Wcześniej zjadł ulubiony posiłek, 18.05.2018, dostępny w internecie: wprost.pl [dostęp 4.01.2021]. cyt. za „The Guardian”.
zwolennik eutanazji przeciwnik eutanazji
Chciałbym zasnąć tak łagodnie, jak mógł mój pies.
zwolennik eutanazji przeciwnik eutanazji
Działania lekarza i każdego rozumnego człowieka dobrej woli nie do tego powinny zmierzać, by wytępić ludzi cierpiących, ale do tego, by usuwać cierpienie.
zwolennik eutanazji przeciwnik eutanazji
Eutanazja zwana niesłusznie dobrą śmiercią jest zabójstwem, aktem czynnego lub biernego, dobrowolnego lub niedobrowolnego skrócenia komuś życia.
zwolennik eutanazji przeciwnik eutanazji
Eutanazja jest prostym skreśleniem z listy żyjących niepotrzebnego człowieka. Umierający oczekuje od lekarza i od otoczenia akceptacji swojej osoby, pomocy i umniejszania cierpienia, a nie sprawnego wykonywania wyroku śmierci.
zwolennik eutanazji przeciwnik eutanazji
Jeżeli stracę godność, nie chcę dłużej żyć.
zwolennik eutanazji przeciwnik eutanazji
Nie chodzi mi tylko o trwanie życia, ale jakość życia jest dla mnie równie ważna.
zwolennik eutanazji przeciwnik eutanazji
Nikt nie pytał nas, czy chcemy przyjść na świat. Dlaczego więc w sytuacjach skrajnych nie mielibyśmy sami decydować o śmierci i sposobie odejścia z ziemi? Dlaczego zmuszać kogoś do znoszenia nadmiaru cierpień?
zwolennik eutanazji przeciwnik eutanazji
Obowiązkiem lekarza jest nie tylko dążenie do wyleczenia pacjentów, ale także złagodzenie bólu i cierpień związanych z chorobą i to nie tylko po to, aby łagodzenie bólu przyczyniło się i prowadziło do wyzdrowienia, lecz również wtedy, gdy nie ma już nadziei – aby dało pacjentowi łagodną i spokojną śmierć.
zwolennik eutanazji przeciwnik eutanazji
W każdym społeczeństwie wypadków eutanazji jest bardzo mało. Jej przeciwnicy są z reguły – o paradoksie! – zwolennikami prowadzenia wojen. To ogromne zakłamanie.
zwolennik eutanazji przeciwnik eutanazji
Dlaczego aborcja to spór światopoglądowy?
Aborcja jest jednym z najstarszych i najbardziej radykalnych zabiegów medycznych, jakie znamy. Jest również jednym z najczęściej wykonywanych zabiegów w skali świata. Jedna ciąża na cztery kończy się aborcją.

Przerwanie ciąży może być samoistne i niezamierzone, wtedy nazywamy to poronieniem. Natomiast aborcja jest zawsze świadomym działaniem kobiety, która poddaje się zabiegom osoby trzeciej, najczęściej lekarza.
– choroby w wyniku rozwoju ciąży;
– schorzenia neurologiczne i psychiczne;
– problemy z zakresu chirurgii., 2. Poczęcie w wyniku czynu zabronionego: – zgwałcenie;
– kazirodztwo;
– nieletniość., 3. Powody osobiste: – niedojrzałość;
– starość;
– samotność., 4. Powody ekonomiczne: – trudna sytuacja finansowa;
– trudna sytuacja materialna;
– jednoosobowe gospodarstwo domowe., 5. Problemy: – małżeńskie;
– partnerskie;
– rodzinne.
Aborcja jest zabiegiem świadomym, który pozwala kobiecie decydować o swoim ciele i życiu. Mimo że jest to zabieg dobrowolny, to wiąże się ze znacznymi konsekwencjami dla zdrowia fizycznego i psychicznego kobiety.
Aborcja może stać się przyczyną urazów fizycznych, takich jak: uszkodzenia macicy, krwotoki, infekcje, a później trudności podczas kolejnych ciąż czy nawet niepłodność. Aborcja może także spowodować zaburzenia psychiczne określane wspólną nazwą syndromu poaborcyjnego.
Argumenty przeciwników prawnej dopuszczalności aborcji:
życie ludzkie zaczyna się z chwilą poczęcia i od początku powinno być chronione przez prawo;
aborcja może prowadzić do powikłań i w rezultacie do choroby, a nawet śmierci kobiety;
zabieg przerwania ciąży może mieć negatywny wpływ na zdrowie psychiczne kobiet – syndrom poaborcyjny;
istnieje niebezpieczeństwo, że przerywanie ciąży może stać się narzędziem eugeniki, co jest niedopuszczalne.
Argumenty zwolenników prawnej dopuszczalności aborcji:
kobieta ma prawo do dysponowania swoim ciałem;
zmuszanie kobiety do urodzenia niechcianego dziecka jest przejawem okrucieństwa;
nie można jednoznacznie określić, w którym momencie rozpoczyna się życie ludzkie;
przerwanie ciąży jest niekiedy lepszym rozwiązaniem niż wydanie na świat dziecka, które będzie cierpiało (np. ze względu na ciężką chorobę);
syndrom poaborcyjny nie ma żadnych podstaw naukowych.
Zapoznaj się z wykresem i wykonaj polecenie.
- krwotok; Wartość: 20; Udział procentowy: 19,8%
- złe warunki pracy lekarza; Wartość: 7; Udział procentowy: 6,9%
- inne przyczyny; Wartość: 21; Udział procentowy: 20,8%
- przyczyny pośrednie; Wartość: 18; Udział procentowy: 17,8%
- aborcja; Wartość: 9; Udział procentowy: 8,9%
- nadciśnienie; Wartość: 15; Udział procentowy: 14,9%
- infekcja; Wartość: 11; Udział procentowy: 10,9%
Przeprowadź dyskusję w klasie na temat aktualnych przepisów prawa dotyczących aborcji w Polsce. Wypowiedź powinna mieć charakter rzeczowy, uwzględniać różne punkty widzenia oraz opierać się na wiarygodnych źródłach informacji. W swojej wypowiedzi:
Przedstaw obowiązujące regulacje prawne oraz okoliczności, w których przerwanie ciąży jest dopuszczalne.
Omów argumenty zwolenników i przeciwników obecnych przepisów.
Zwróć uwagę na społeczne, etyczne i prawne konsekwencje obowiązujących regulacji.
Sformułuj własne wnioski podsumowujące dyskusję.
O co chodzi w sporze o GMO?
GMO z ang. genetically modified organism, jest to organizm o zmodyfikowanym genomie. Genom modyfikuje się metodami inżynierii genetycznej. Celem tej modyfikacji jest uzyskanie nowych cech fizjologicznych lub zmiana istniejących.
Zamieszczony poniżej film przedstawi Ci argumenty przeciwników i zwolenników modyfikacji genetycznej żywności.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RA65tt2BODZaE
Film nawiązujący do treści materiału: GMO - czym jest i dlaczego go nie chcemy?
Stwórz mapę myśli podsumowującą twoją wiedzę na temat argumentów za i przeciw GMO. Wykorzystaj w tym celu zarówno film, jak i inne materiały, do których dotrzesz samodzielnie.
Na podstawie animacji zamieszczonej poniżej przeprowadź w klasie dyskusję na temat: Czy polscy konsumenci mogą liczyć na właściwe oznakowanie żywności modyfikowanej genetycznie?

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RUhg92Z0f8wku
Film nawiązujący do treści materiału: GMO - problem oznakowania.
Podsumowanie
Polityka wiąże się z koniecznością przezwyciężania rodzących się w społeczeństwie sporów, które są efektem sprzeczności interesów. Niektóre z nich mają charakter światopoglądowy – towarzyszy im zderzenie nie tylko różnych koncepcji politycznych, ale także wizji świata i zestawów fundamentalnych wartości. Takie spory mają z reguły charakter bardzo emocjonalny, gdyż odnoszą się do tożsamości ich uczestników.
„Zarodek nadliczbowy to jest istota ludzka, której przyznaje się wyłącznie warunkowe prawo do istnienia. Te zarodki będą rozmrożone i wykorzystane w procesie zapłodnienia in vitro pod warunkiem, że nie udadzą się wcześniejsze zabiegi. Otóż fundamentalną zasadą cywilizacji zachodu, do której należymy, jest stwierdzenie, które wyrażę językiem Immanuela Kanta – filozofa, który, myślę że łączy różne strony tej sali. Stwierdzenie, że istota ludzka nigdy nie może być traktowana jako środek, a zawsze ma być traktowana jako cel. Projekt rządowy traktuje istotę ludzką jako środek, jako narzędzie. Jest to sprzeczne z fundamentami naszej cywilizacji”..
Źródło: Fragment wystąpienia Jarosława Gowina w czasie debat sejmowych z okresu kwiecień–maj 2015 roku, sejm.gov.pl [dostęp: 22.08.2021]., 2.
Na koniec maja 2020 r. deficyt budżetu państwa wyniósł 25,9 mld zł – podało Ministerstwo Finansów w komunikacie o szacunkowym wykonaniu budżetu państwa w okresie styczeń – maj 2020 r. Dochody podatkowe w tym okresie spadły o 14,2 mld zł. Ostre tąpnięcie wpływów dotknęło VAT, PIT i CIT.
Źródło: PAP, Ostre tąpnięcie w podatkach. Są najnowsze dane dot. budżetu Polski, businessinsider.com.pl [dostęp: 27.07.2020]., 3.
W niektórych krajach UE zarejestrowane związki partnerskie traktuje się jako równoważne małżeństwu lub porównywalne z nim..
Wszystkie kraje zezwalające na małżeństwa osób tej samej płci zwykle uznają również zarejestrowane związki partnerskie zawarte przez osoby tej samej płci w innych krajach. W krajach, które nie dopuszczają małżeństw między osobami tej samej płci, ale które wprowadziły jakąś postać formalnego związku partnerskiego, małżeństwo między osobami tej samej płci zawarte za granicą zapewnia zwykle takie same prawa, jak zarejestrowany związek partnerski
Źródło: Zarejestrowane związki partnerskie, europa.eu [dostęp: 27.07.2020]., 4.
Proces kreowania gwiazd k‑popu wielokrotnie znalazł się pod pręgierzem zachodniej prasy, pojawiały się również zarzuty, że jest to nowoczesna forma niewolnictwa. Tak, to prawda, że wytwórnie k‑popu rekrutują kiełkujące dziecięce talenty i wiążą je żelaznymi kontraktami, które obowiązują nawet przez trzynaście lat. Trzeba jednak zrozumieć, że Korea nie miała innego sposobu stworzenia swojej branży pop.
Źródło: mko, W Korei nie ma wzorca „złego chłopca". Gwiazdy k‑pop mogą być sexy na scenie, poza nią muszą być niewinne, kultura.gazeta.pl [dostęp: 27.07.2020]., 5.
Eutanazja to pojęcie wieloznaczne, termin kontrowersyjny odnoszący się do pozbawienia życia osoby nieuleczalnie chorej i cierpiącej, na jej własne życzenie lub życzenie rodziny. Eutanazja »na życzenie« dostępna jest wyłącznie w niektórych krajach. W Polsce eutanazja uznawana jest za formę zabójstwa i karana jest jak zabójstwo.
Źródło: Natalia Kovacs, Czy eutanazja to dobra śmierć? Co warto wiedzieć?, zdrowie.radiozet.pl [dostęp: 27.07.2020].
Słownik
teoria głosząca doskonalenie ludzi i zwierząt poprzez selektywne rozmnażanie i zaniechanie reprodukcji osobników mniej wartościowych; w odniesieniu do samych ludzi dotyczy również poprawiania cech psychicznych (np. zdolności), jak i moralności
wzajemne oddziaływanie na siebie różnych osób
proces stanowienie prawa, inaczej też określany jako ustawodawstwo lub prawodawstwo; w Polsce w procesie legislacyjnym bierze udział przede wszystkim parlament (Sejm i Senat) oraz Prezydent RP
zjawisko różnicowania się postaw społecznych, prowadzące do powstania dwóch zbiorowości o przeciwstawnych stanowiskach
ogół objawów właściwych jakiejś chorobie, stanowiący podstawę do jej zdiagnozowania
ogół wartości i opinii wyznawanych przez jednostkę
terapia nieuzasadniona, która nie służy ogólnie pojętemu dobru pacjenta, lecz sztucznie przedłuża proces jego nieuchronnego umierania; powiększa przez to cierpienie
czyn prawnie zabroniony, polegający na naruszeniu nietykalności cielesnej innej osoby na tle seksualnym