Jakie nastąpiły przemiany w społeczeństwie polskim po 1989 r. ?

Transformacja ustrojowa to proces pokojowego przejścia z systemu autorytarnego do demokracji. Wpływa na niego wiele różnych czynników, zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych. U podstaw przemian ustrojowych w Polsce również leżało wiele czynników. Historycznie procesy te rozpoczęły się wraz z porozumieniami Okrągłego Stołu, które były skutkiem powstania i działalności Solidarności oraz innych nielegalnych organizacji opozycyjnych. Natomiast instytucjonalna transformacja zakończyła się wraz z uchwaleniem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w 1997 r.

Zmiany struktury społeczeństwa są skutkiem m.in. zmian zachodzących na rynku pracy, które wpływały na strukturę zatrudnienia, a także wzrostu nierówności ekonomicznej oraz liczby osób z wyższym wykształceniem.

Zmiany w strukturze zatrudnienia były bezpośrednim skutkiem transformacji gospodarczej, przejścia od gospodarki zarządzanej centralnie do gospodarki wolnorynkowej. W jej wyniku:

Pogłębienie się nierówności ekonomicznej było wynikiem wzrostu rozpiętości dochodów i miało konkretne konsekwencje. Powstały większe dysproporcje pomiędzy poszczególnymi grupami społecznymi w dotąd dość egalitarnym społeczeństwie. Z jednej strony pojawiła się grupa zamożnych Polaków (właściciele dużych prywatnych firm, biznesmeni), z drugiej zaś wzrosła liczba osób żyjących na granicy ubóstwa, powoli tworzyła się „klasa średnia” (tworzą ją coraz liczniejsi przedsiębiorcy). Ujawniła się dość liczna grupa bezrobotnych. W PRL istniało bezrobocie ukryte, po 1990 r. bezrobotni mogą się rejestrować w urzędach pracy. Stopa bezrobocia zależna jest w dużej mierze od koniunktury gospodarczej. Największą grupę bezrobotnych zanotowano w Polsce w 2004 r. Utrzymujący się wysoki poziom bezrobocia przyczyniał się do ubożenia społeczeństwa.

Zachowanie demograficzne to ogół reakcji człowieka wywołanych czynnikami zewnętrznymi (sytuacja) bądź wewnętrznymi (potrzeby, zamiary), odnoszących się do wyboru realizowanej strategii: doboru partnera, miejsca zamieszkiwania oraz strategii reprodukcyjnej i zdrowotnej. Są to zatem rzeczywiste reakcje, jednak przy założeniu, że są one świadome. 

W latach 1997‑2018 (z krótką przerwą w latach 2008–2010) rejestrowano ubytek liczby ludności Polski. Był on spowodowany:

Chcąc zilustrować strukturę populacji Polski, można posłużyć się piramidą demograficzną. Piramida demograficzna pokazuje kategorie wieku i płci w danym społeczeństwie. W pionie przedstawia poszczególne grupy wiekowe, natomiast poziomo ułożone są grupy według płci. Zamieszczona poniżej piramida z 2016 pomaga zobrazować tendencje panujące naszej populacji. 

Z danych zawartych w piramidzie wynika, iż w naszym kraju trwa proces starzenia się społeczeństwa, który niesie poważne problemy gospodarcze i społeczne. Konsekwencją jest m.in. wzrost liczby osób pobierających świadczenia emerytalne oraz wymagających opieki medycznej i socjalnej. 

Przemiany w społeczeństwie polskim w latach 90. XX w., które były bezpośrednim skutkiem transformacji politycznej, gospodarczej i społeczno‑kulturowej w naszym kraju, miały tak szeroki charakter, że możemy mówić o transformacji społeczeństwa polskiego. Zjawisko to można także zaobserwować we wszystkich państwach Europy Środkowo‑Wschodniej, które wyzwoliły się spod dominacji sowieckiej.