To ciekawe

Urządzeń elektrycznych używamy w domu na co dzień. Najczęściej nie zastanawiamy się jednak nad tym, z jakich elementów składa się domowa instalacja elektryczna, dopóki nie jesteśmy zmuszeni naprawić „gniazdko” lub „pstryczek”. Okazuje się, że wiedza na ten temat może być nie tylko pożyteczna, ale i ciekawa. Na pewno przyczyni się też ona do tego, że będziemy korzystali z elektryczności bezpieczniej. Więcej na temat elementów domowej instalacji elektrycznej dowiesz się z tego e‑materiału.

R16AxGo6e3zhj

Rys. a. Ilustracja przedstawia zdjęcie licznika energii elektrycznej zamontowanego na ścianie. Na ścianie pomieszczenia zamontowane są cztery prostopadłościenne, czarne urządzenia. Na frontach urządzeń widoczne są za szybą szare tablice. Licznik energii elektrycznej podłączony jest do sieci energetycznej i pokazuje zużycie energii. Na tablicach znajdują się oznaczenia oraz licznik, który pokazuje ilość zużytej energii elektrycznej w domu.

Warto przeczytać

Gdy wchodzisz do domu, widzisz miedzy innymi różne urządzenia elektryczneurządzenie elektryczneurządzenia elektryczne. Niektóre z nich zamontowane są na stałe, na przykład lampy lub kinkiety. Aby zaczęły świecić, musisz je włączyć za pomocą łącznika (potocznie zwanego wyłącznikiem, rzadziej włącznikiem lub pstryczkiem), najczęściej umieszczonego na ścianie. Inne elementy oświetlenia, na przykład lampy stojące w rogu pokoju lub na stole, trzeba podłączyć do gniazda elektrycznego (potocznie zwanego gniazdkiem). Gdy rozejrzysz się wokół, z pewnością zauważysz inne niż oświetleniowe, urządzenia elektryczne włączane do gniazd (np. telewizor, lodówka, żelazko, itp.) lub podłączone na stałe (np. kuchnia elektryczna, wyciąg nad nią, piec ogrzewający wodę, klimatyzator, siłownik otwierający bramę, itp.). Wszystkie te urządzenia, gdy są podłączone do sieci (na stałe lub do gniazd), stanowią elementy domowej instalacji elektrycznej.

Nie istnieje żadna oficjalna lub naukowa klasyfikacja tych elementów. W naszym materiale uporządkujemy je wedle funkcji, jaką pełnią w obwodzie elektrycznym.

Do tej pory omówiliśmy grupę elementów, które możemy nazwać odbiornikami energii elektrycznej. Zwracamy uwagę, że te, które nie są podłączone (np. robot kuchenny schowany w szafce), nie są częścią składową domowej instalacji elektrycznej.

Urządzenia elektryczne połączone są ze sobą kablami zawierającymi najczęściej 2, 3, 4 lub 5 żył (czyli zaizolowanych przewodów). Na Rys. 1. przedstawiono przykład takiego przewodu z informacją, co oznaczają kolory izolacji poszczególnych przewodów. Kable to też elementy domowej instalacji elektrycznej.

RxZG6WnqFVoIJ

Rys. 1. Ilustracja przedstawia zdjęcie wiązki pięciu przewodów stanowiących kabel elektryczny. Przewody umieszczone są w białej obudowie jeden obok drugiego. Miedziane przewody powleczone są dodatkowo kolorową izolacją. Izolacja zapewnia przepływ prądu elektrycznego jedynie wewnątrz miedzianego rdzenia. Miedziane rdzenie przewodów widoczne są w centralnej części ilustracji. Przewód najbardziej po lewej ma izolację w kolorze szarym. Przewód drugi od lewej ma izolację w kolorze czarnym. Przewody, których izolacja jest czarna, brązowa, czerwona, lub szara są przewodami fazowy mi. Izolacja środkowego przewodu jest brązowa. Drugi od prawej przewód posiada izolację niebieską. Jest to przewód neutralny. Izolacja przewodu najbardziej poprawy jest żółtozielona. Oznacza to, że jest to przewód ochronny, uziemiający.

Do wykonania połączeń elektrycznych w domu niezbędny jest też tzw. osprzęt elektroinstalacyjny, czyli różne elementy służące do mocowania, łączenia i ochrony przewodów. Ponieważ mają one znaczenie wyłącznie techniczne i nie wpływają na własności elektryczne i schematy obwodów, nie będziemy się nimi dalej zajmować.

Innym rodzajem elementów instalacji elektrycznej są łączniki i gniazda, które montuje się w ścianach, najczęściej w puszkach elektroinstalacyjnych (Rys. 2.).

R1OFJ4jLdyl4w

Rys. 2. Ilustracja przedstawia rysunek, na którym widoczne jest montowanie gniazdka natynkowego do puszki w ceglanej ścianie. Po lewej stronie ilustracji widoczna jest ściana w kolorze brązowym wykonana z cegły. Wewnątrz ściany widoczna jest prostokątna wnęka. Wnęka wewnątrz ma kolor szary. Z górnej części wnęki wychodzą dwa przewody. Jeden z przewodów jest niebieski, a drugi czerwony. Wnęka nazywana jest puszką. Po prawej stronie od wnęki widocznych jest rysunek gniazda. Gniazdo widoczna jest w postaci szarego prostopadłościanu ustawionego pionowo. Na prawej powierzchni gniazda widoczny jest szary prostokąt. Wewnątrz szarego prostokąta widoczna jest okrągła wnęka. Niebieski i czerwony przewód podłączone są z lewej strony do gniazda. Gniazdo montowane jest wewnątrz pomieszczenia na ścianie.

Niekiedy włączaniem i wyłączaniem oświetlenia sterują piloty, które mogą też być wyposażone w funkcję ściemniania lub regulacji barwy światła.

Odrębną grupą elementów połączeniowych jest uziemienie, czyli instalacja służąca połączeniu zacisków i przewodów ochronnych z ziemią tak, by zapewnić swobodny przepływ ładunków elektrycznych. Dawniej nie montowano jej, łącząc bolce ochronne gniazd z przewodem neutralnym, więc występuje ona tylko w domowych instalacjach elektrycznych nowego typu, które są dzięki temu dużo bardziej bezpieczne dla obsługujących je osób.

Energia elektryczna jest doprowadzona do domu poprzez licznik kilowatogodzin do rozdzielnicy (zwanej czasem skrzynką rozdzielczą). Znajdują się w niej, oprócz głównego wyłącznika zasilania, różnego rodzaju bezpieczniki lub wyłączniki. Na przykład:

• bezpieczniki elektryczne (topikowe) – zabezpieczają instalację lub osoby przed dalszymi skutkami zbyt dużego natężenia prądu w określonym czasie poprzez przepalenie elementu topikowego, który trzeba potem wymienić,

• wyłączniki nadmiarowe (potocznie – bezpieczniki automatyczne) – pełnią tę samą funkcję, co bezpieczniki topikowe, ale po wyłączeniu zasilania i usunięciu przyczyny przeciążenia można je ponownie włączyć,

• wyłączniki instalacyjne – powodują wyłączenie zasilania w przypadku zwarcia (nagłego wzrostu natężenia prądu do dużej wartości) lub przeciążenia (zbyt dużego natężenia prądu w kreślonym czasie) sieci,

• wyłączniki różnicowoprądowe – najskuteczniej chronią przed porażeniem prądem, reagując natychmiast na wypływ prądu poza obwód. Można je jednak zamontować tylko w nowoczesnych instalacjach, zawierających obwód ochronny (uziemiający).

Grafika interaktywna zamieszczona w tym e‑materiale pokazuje przykładowe elementy domowej instalacji elektrycznej, o których mowa powyżej.

Słowniczek