Przemyśl
Przemiany energii podczas drgań
Wykonaj poniższe symulacje i odpowiedz na pytania. Szczegółowe informacje odnośnie poszczególnych multimediów znajdziesz pod przyciskiem „i”.
Zmierzenie czasu jednego wychylenia jest trudne, więc prościej (i dokładniej) będzie zmierzyć czas np. dziesięciu wychyleń i podzielić go przez ich liczbę, aby uzyskać okres wahadła.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D2F8FNSMM
Symulacja interaktywna. W tej symulacji masz możliwość obserwacji jak zmienia się ruch i energia ciężarka zawieszonego na nici, wraz ze zmianą masy ciężarka, długości nici oraz amplitudy wahań. Wybierz masę ciężarka, długość nici oraz amplitudę wahań i obserwuj, co dzieje się z energią wahadła. zmierz czas jednego wahnięcia dla takiego samego wychylenia, przy różnych długościach nici oraz masach.
Na stole stoi statyw z zawieszonym sznurkiem, na którego końcu można zamocować ciężarek. Za statywem jest kątomierz mierzący odchylenie sznurka od położenia równowagi. Po prawej stronie wyświetlają się słupki wartości energii kinetycznej, potencjalnej i całkowitej. Z lewej strony widoczny jest stoper, który można uruchamiać oraz zatrzymywać przyciskiem START/STOP. Dostępne jest do wyboru pięć długości sznurka: 10, 20, 30, 40 i 50 centymetrów, oraz cztery ciężarki o różnych masach: 1, 2, 5 i 10 gramów. Długości sznurka i ciężarki można łączyć dowolnie. Po zawieszeniu ciężarka na sznurku można go wychylić o dowolny kąt (amplitudę wahań) w zakresie od zera do stu osiemdziesięciu stopni, gdzie dziewięćdziesiąt stopni to położenie równowagi.
W zależności od długości sznurka, masy ciężarka oraz stopnia wychylenia można zaobserwować na wykresie słupkowym zmiany energii kinetycznej, potencjalnej oraz całkowitej, a także zmierzyć okres wahań wahadła z użyciem stopera.
Z obserwacji różnych kombinacji długości sznurka, kąta wychylenia wahadła oraz masy ciężarka można zauważyć, że:
okres wahań wahadła zależy tylko od długości sznurka, nie jest zależny od masy ciężarka,
energia całkowita wahadła, a co za tym idzie maksymalne energie kinetyczna i potencjalna, zależą od masy ciężarka oraz długości sznurka i kąta wychylenia wahadła - czyli wysokości na jaką uniesiony zostaje ciężarek z położenia równowagi,
wahadło posiada maksymalną energię potencjalną, równą energii całkowitej (co oznacza, że energia kinetyczna jest równa zeru) w pozycji maksymalnego wychylenia,
wahadło posiada maksymalną energię kinetyczną, równą energii całkowitej (co oznacza, że energia potencjalna jest równa zeru) w momencie mijania położenia równowagi.
Zmierzenie czasu jednego wychylenia jest trudne, więc prościej (i dokładniej) będzie zmierzyć czas np. dziesięciu wychyleń i podzielić go przez ich liczbę, aby uzyskać okres wahadła.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D2F8FNSMM
Symulacja interaktywna. W tej symulacji masz możliwość obserwacji jak zmienia się ruch i energia ciężarka zawieszonego na sprężynie, wraz ze zmianą masy ciężarka, współczynnyka sprężystości sprężyny oraz amplitudy wahań. Wybierz masę ciężarka, współczynnik sprężystości sprężyny oraz amplitudę wahań i obserwuj, co dzieje się z energią wahadła. Zmierz czas jednego wahnięcia dla takiego samego wychylenia, przy różnych współczynnikach sprężystości oraz masach.
Na stole stoi statyw z zawieszoną sprężyną, na której końcu można zamocować ciężarek. Za statywem jest linijka mierząca wychylenie sprężyny w pionie od położenia równowagi. Po prawej stronie wyświetlają się słupki wartości energii kinetycznej, potencjalnej, potencjalnej sprężystości i całkowitej. Z lewej strony widoczny jest stoper, który można uruchamiać oraz zatrzymywać przyciskiem START/STOP. Dostępne są do wyboru wartości współczynnika sprężystości sprężyny: 0,5, 1 i 2 niutony na metr, oraz cztery ciężarki o różnych masach: 1, 2, 5 i 10 gramów. Współczynniki sprężystości sprężyny i ciężarki można łączyć dowolnie. Po zawieszeniu ciężarka na sprężynie można ją rozciągnąć na dowolną odległość w dół od położenia równowagi równego zero do siedemdziesięciu centymetrów. Po puszczeniu sprężyny kurczy się ona i rozciąga, wychylając ciężarek o tyle samo w górę i w dół od położenia równowagi.
W zależności od współczynnika sprężystości sprężyny, masy ciężarka oraz odległości na jaką sprężyna jest rozciągana można zaobserwować na wykresie słupkowym zmiany energii kinetycznej, potencjalnej, potencjalnej sprężystości oraz całkowitej, a także zmierzyć okres wahań wahadła z użyciem stopera.
Z obserwacji różnych kombinacji współczynnika sprężystości sprężyny, długości jej rozciągnięcia oraz masy ciężarka można zauważyć, że:
okres wahań wahadła zależy od masy ciężarka i współczynnika sprężystości sprężyny, ale nie zależy od odległości, na jaką sprężyna została rozciągnięta,
energia całkowita wahadła zależy od masy ciężarka, współczynnika sprężystości sprężyny oraz amplitudy, czyli rozciągnięcia sprężyny od położenia równowagi,
w stanie spoczynku wahadło z ciężarkiem posiada energię potencjalną grawitacji oraz energię sprężystości sprężyny, które są w sumie równe energii całkowitej,
energia kinetyczna wahadła jest największa w chwili, gdy wahadło przekracza położenie równowagi, ale nie jest ona równa energii całkowitej,
energia potencjalna grawitacji jest maksymalna w najwyższym punkcie wahania, przy maksymalnym ściśnięciu sprężyny,
energia potencjalna sprężystości osiąga swoje maksimum w najniższym punkcie wahania, przy maksymalnym rozciągnięciu sprężyny.
Laboratorium 1: Od czego zależy energia ciężarka zawieszonego na nitce?
W tym laboratorium spróbujesz określić od jakich wielkości zależy energia ciężarka zawieszonego na nitce. W jednym eksperymencie porównasz różne ciężarki na sznurkach o różnych długościach, a w drugim sprawdzisz różne ciężarki na sznurkach o tej samej długości.
Zmierzenie czasu jednego wychylenia jest trudne, więc prościej (i dokładniej) będzie zmierzyć czas np. dziesięciu wychyleń i podzielić go przez ich liczbę, aby uzyskać okres wahadła.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D2F8FNSMM
Interaktywne laboratorium numer jeden.
W laboratorium dostępne są dwa eksperymenty.
Eksperyment pierwszy.
Od czego zależy energia ciężarka zawieszonego na nitce? Na każdej z nici, które mają różne długości, możesz zawiesić wybrany ciężarek, wychylić z położenia równowagi i zmierzyć czas wahań. Obserwuj, jak zmienia się energia każdego z wahadeł. Zaplanuj i przeprowadź eksperymenty. Zapoznaj się z problemem badawczym i zweryfikuj własną hipotezę. W formularzu zanotuj swoje obserwacje i wyniki, a następnie zapisz wnioski.
Przed nami dwa wahadła o różnych długościach sznurka, jeden krótszy, a drugi dłuższy. Na sznurkach można zawiesić ciężarki o masach 100, 200 lub 300 gramów. Pomiędzy wahadłami znajduje się stoper, którym można zmierzyć czas wahań. Pod wahadłami widać poziome słupki energii kinetycznych, potencjalnych i całkowitych dla obydwu wahadeł.
Eksperyment drugi.
Od czego zależy energia ciężarka zawieszonego na nitce? Na każdej z nici, które mają takie same długości, zawieszono różne ciężarki. Możesz zmienić długość wszystkich nici, wychylić wahadła z położenia równowagi i zmierzyć czas wahań. Obserwuj, jak zmienia się energia każdego z wahadeł. Zaplanuj i przeprowadź eksperymenty. Zapoznaj się z problemem badawczym i zweryfikuj własną hipotezę. W formularzu zanotuj swoje obserwacje i wyniki, a następnie zapisz wnioski.
Przed nami trzy wahadła o takich samych długościach sznurka, którą można zmieniać między 20 a 40 centymetrów. Na sznurkach można zawieszone są ciężarki o masach 100, 200 oraz 300 gramów. Ponad wahadłami znajduje się stoper, którym można zmierzyć czas wahań. Obok wahadeł widać pionowe słupki energii kinetycznych, potencjalnych i całkowitych dla wszystkich trzech wahadeł. Odchylając jedno z wahadeł, odchylamy wszystkie trzy pod tym samym kątem.
Laboratorium 2: Od czego zależy energia w wahadle sprężynowym?
W tym laboratorium spróbujesz określić od jakich wielkości zależy energia ciężarka zawieszonego na sprężynie. W tym eksperymencie porównasz takie same ciężarki na sprężynach o różnych współczynnikach sprężystości.
Zmierzenie czasu jednego wychylenia jest trudne, więc prościej (i dokładniej) będzie zmierzyć czas np. dziesięciu wychyleń i podzielić go przez ich liczbę, aby uzyskać okres wahadła.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D2F8FNSMM
Interaktywne laboratorium numer dwa.
W laboratorium dostępny jest jeden eksperyment.
Od czego zależy energia w wahadle sprężynowym? Do każdej ze sprężyn podczepiony jest ciężarek, oba o tej samej masie. Możesz zmieniać współczynnik sprężystości sprężyn, wychylić wahadła z położenia równowagi i zmierzyć czas wahań. Obserwuj, jak zmienia się energia każdego z wahadeł. Zaplanuj i przeprowadź eksperymenty. Zapoznaj się z problemem badawczym i zweryfikuj własną hipotezę. W formularzu zanotuj swoje obserwacje i wyniki, a następnie zapisz wnioski.
Przed nami dwie poziome sprężyny z zamocowanymi do nich ciężarkami o masie 200 gramów. Współczynniki sprężystości sprężyn można zmieniać osobno, wybierając spośród trzech: 0,5, 1 i 2 niutony na metr. Sprężyny można wychylić wspólnie z położenia równowagi. Można wtedy zaobserwować że jedna z nich porusza się szybciej od drugiej. Zawsze szybciej wahania będą wykonywane przez sprężynę o większym współczynniku sprężystości.
Na energię układu drgającego może mieć wpływ: Możliwe odpowiedzi: 1. współczynnik sprężystości sprężyny, 2. długość wahadła, 3. masa ciała, 4. amplituda
Obliczmy, jaką energię posiada tabliczka czekolady zwieszona na sprężynie o współczynniku sprężystości , wychylona o z położenia równowagi.
Dane:
Szukane:
Wzór:
Odpowiedź
Całkowita energia potencjalna tabliczki w opisanej sytuacji wynosi .
Zastanówmy się teraz, jaką prędkość osiągnie ta tabliczka czekolady, przechodząc przez położenie równowagi.
Dane:
– nie mamy w treści zadania podanej masy, jednak standardowa tabliczka ma masę i taką też tutaj będziemy wykorzystywać.
Szukane:
Wzór:
Po przekształceniu wzoru otrzymujemy:
Zauważmy, że energia kinetyczna w położeniu równowagi jest równa energii potencjalnej w maksymalnym wychyleniu, a więc i energii całkowitej. Możemy więc zapisać:
Jak widzisz, zrozumienie przemian energii w ruchu drgającym jest bardzo ważnym zagadnieniem. Widząc, jak zmienia się wartość tej energii jesteś w stanie obliczyć kilka wielkości fizycznych.