Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej -Warszawska Jesień, który otworzył Polskę na nową muzykę.

RRFAPKGEKF25K

Abstrakcyjna rzeźba z jasnego kamienia o spiralnym, falującym kształcie przypominającym klucz wiolinowy, ustawiona na niskim cokole na trawie; w tle drzewa i park w słoneczny dzień.

To jeden z najważniejszych festiwali muzyki współczesnej w Europie -i bez dwóch zdań najważniejszy w Polsce. Festiwal od wielu lat odbywa się corocznie w Warszawie we wrześniu (z dwoma wyjątkami) i trwa do dziewięciu dni. Kilka kluczowych faktów, które spowodowały powstanie festiwalu to:

• rok 1956- czasy tzw. odwilży politycznej po śmierci Józefa Stalina

• nowoczesne sprofilowanie muzyki XX wieku- awangarda, eksperyment, nowe techniki kompozytorskie

• grupa zwolenników nowych trendów w muzyce- na czele z pomysłodawcami: Tadeuszem Bairdem i Kazimierzem Serockim  oraz powstaniem organizacji Związku Kompozytorów Polskich (ZKP)

• potrzeba  stworzenia muzycznego okna na Zachód Europy ( świata) o wymiarze historycznym, uwzględniając publiczność, która mogła po raz pierwszy zetknąć się z utworami zakazanymi lub niedostępnymi gdzie indziej.

Inauguracja o międzynarodowym wymiarze ‑ wykonawcy i repertuar.

O zamiarach i pomysłach, jak i samych osobowościach założycieli Warszawskiej Jesieni poświęcony jest osobny, obszerny materiał zatytułowany: Baird i Serocki: ekspresja i sonoryzm w polskiej awangardzie, który stanowi uzupełnienie wiadomości tutaj zawartych. Dla pasjonatów obu sylwetek kompozytorskich warto przyjrzeć się dwóm nowowydanym pozycjom książkowym Państwowego Wydawnictwa Muzycznego (PWM) prezentowanych poniżej na dołączonych fotografiach.

R1DE57N9FL9CG

Stylizowana ilustracja portretowa mężczyzny o ciemnych włosach i niebieskich oczach na okładce książki; u góry napis „Małe monografie”, na dole tytuł „Baird” oraz nazwisko autora Rafał Augustyn.

Ten pierwszy ze swoich trzech kwartetów smyczkowych kompozytor zadedykował Tadeuszowi Wrońskiemu i jego zespołowi. Jest to pierwsza kompozycja, w której Baird przezwyciężył swoje neoklasyczne inklinacje brzmieniowe i fakturalne, pozostały one jednak w sferze odniesień formalnych. Kwartet smyczkowy jest bowiem tradycyjnie trzyczęściowy, a kolejne ustępy zestawione są na zasadzie kontrastu agogicznego i wyrazowego. Wysłuchasz Kwartetu smyczkowego część II Allegro, ma non tanto Tadeusza Bairda, która jest bardzo ruchliwa, wręcz motoryczna, oparta na ruchu ósemkowym. Zasadą jej budowania jest przetwarzanie (wariantowanie) materiału seriiserializmserii.

R19KT3UHEGU92

Minimalistyczna okładka książki z powtarzającym się napisem „Serocki” w turkusowym kolorze, z okrągłym czarno‑białym portretem mężczyzny u góry oraz zielonym kołem z tekstem „Piszę tylko muzykę” i nazwiskiem autorki Iwona Lindstedt.

Poniższy przykład muzyczny Suita preludiów na fortepian (1952) niech będzie odzwierciedleniem treści proponowanej lektury.

R1EDF3UJBO7LM

Strona nutowa utworu fortepianowego z tytułem „Suita preludiów I” Kazimierza Serockiego, zawierająca zapis nutowy na dwóch pięcioliniach, oznaczenia tempa i dynamiki oraz informacje wydawnicze u dołu strony.

Założenia Festiwalu i pierwsze popisy.

Jedną z głównych idei programowych festiwalu była prezentacja nowej muzyki światowej i polskiej, wspomaganie rozwoju muzyki polskiej oraz przedstawianie bieżących tendencji. Od momentu powstania stanowi forum prezentacji najnowszych zjawisk muzyki XX i XXI wieku, w tym awangardy, eksperymentów brzmieniowych i nowych technik kompozytorskich.
W realiach powojennej Polski festiwal pełnił również funkcję okna na świat, umożliwiając kontakt z muzyką zachodnią w warunkach ograniczeń politycznych i ideologicznych.

• początkowo: zapoznanie polskiej publiczności z nowoczesną muzyką zachodnią, otwarcie artystycznych granic Polski, wspomaganie rozwoju muzyki polskiej;

• umożliwienie artystom swobodnej wypowiedzi twórczej;

• przedstawienie wielości zjawisk i tendencji w muzyce naszych czasów;

• prezentacja polskiej muzyki współczesnej;

• spotkania i wymiana idei artystycznych.

Pierwszy festiwal trwał od 10 do 20 października 1956, zbiegając się z październikową odwilżą polityczną w Polsce. Wzięły w nim udział: orkiestra Radia Francuskiego z Paryża, Wiener Symphoniker, zespoły z Bukaresztu, Brna i Moskwy, a także polska Orkiestra Filharmonii Narodowej i Filharmonia Śląska z Katowic (wówczas Stalinogrodu). W programie, obok utworów stosunkowo nowych, znajdowała się również klasyka, gdyż w tamtych latach nie było jeszcze zwyczaju wypełniania całego wieczoru nowoczesnymi utworami. Od początku wydarzenie miało charakter międzynarodowy i wysoką rangę artystyczną, co wyraźnie odróżniało je od wcześniejszych inicjatyw muzycznych w kraju.

Pomysłodawcy tego ważnego polskiego wydarzenia artystycznego starali się być otwarci na różnorodność tendencji, kierunków, które kształtowały się w XX w. Kompozytor Krzysztof Baculewski wspominał pierwszą edycję festiwalu w następujący sposób: 

Rozwój i ciągłość festiwalu.

Początkowo Warszawska Jesień była planowana jako biennalebiennalebiennale, dlatego druga edycja odbyła się dopiero w 1958 roku. W kolejnych latach festiwal przyjął formę corocznego wydarzenia, z jednym wyjątkiem- w 1982 roku nie odbył się z powodu stanu wojennegostan wojennystanu wojennego. Z biegiem lat festiwal ugruntował swoją pozycję jako stały punkt odniesienia dla środowiska kompozytorskiego i wykonawczego, zarówno w Polsce, jak i za granicą. Od 1959 roku program festiwalu jest układany przez komisję repertuarową, powoływaną przez Zarząd Główny Związku Kompozytorów PolskichZwiązek Kompozytorów PolskichZwiązku Kompozytorów Polskich. Komisja ta odpowiada za dobór repertuaru, zapraszanie twórców i kształt artystyczny kolejnych edycji.

Twórcy związani z festiwalem.

Podczas koncertów, które odbywały się w ramach festiwalu, wykonywane były dzieła wybitnych światowych kompozytorów muzyki współczesnej, takich jak np.: Alban Berg, Arnold Schönberg, Anton Webern, Edgar Varèse, Igor Strawiński, Béla Bartók, Luigi Nono, John Cage czy Pierre Boulez. Warto wiedzieć, że utworem otwierającym pierwszą edycję festiwalu, był  poniżej zaprezentowany fragment Les O randes oubliées Oliviera Messiaena (z 1930).

Przez 60 lat swojej działalności i rozwoju Warszawska Jesień gościła wielu znakomitych polskich i zagranicznych kompozytorów.
Najczęściej grywanym na festiwalu kompozytorem był Witold Lutosławski (za życia wykonano jego utwory 49 razy). Podczas koncertów prezentowano dzieła ww. klasyków XX wieku, jak i najważniejszych twórców polskiej muzyki XX wieku m.in.: Krzysztofa Pendereckiego, Wojciecha Kilara, Henryka Mikołaja Góreckiego, Pawła Mykietyna. Poczet niektórych dołączony jest poniżej:

RnQEgqhgAw8TT

Na czarno‑białym zdjęciu znajduje się Witold Lutosławski ,ukazany jako dyrygent. Ubrany jest w białą koszulę, czarny frak, pod szyją ma białą muchę, Kompozytor w ręku trzyma batutę. W tle widać niewyraźne sylwetki wielu ludzi.

RJBbp4Vhw5Qly

Ilustracja przedstawia poważnego Arnolda Schoenberga. Mężczyzna ukazany z lewego półprofilu. Ubrany jest w garnitur oraz koszulę z krawatem.

R1P0FY5ZDDny5

Ilustracja przedstawia uśmiechniętego Bela Bartoka. Starszy mężczyzna ukazany jest w pozycji siedzącej. Ubrany jest w marynarkę oraz koszulę z krawatem.

R1A6kab4S7ZLK

Ilustracja przedstawia siedzącego Igora Strawińskiego. Mężczyzna ukazany jest na tle biblioteczki.

RUNFpSDfBa1z4

Ilustracja przedstawia zdjęcie podpartego Pierre Bouleze. Starszy mężczyzna ukazany jest w pozycji frontalnej oraz od ramion w górę.

Rwa0LQzpzECUF

Ilustracja przedstawia fotografię Johna Cage’a. Starszy mężczyzna ukazany od ramion w górę. W tle widoczny jest gruby, marszczony materiał.

R15Kvwus0kLSf

Ilustracja przedstawia fotografię Krzysztofa Pendereckiego. Mężczyzna opiera się o czarny fortepian. Ubrany jest w koszulę oraz marynarkę.

R6WKT40q03PPl

Ilustracja przedstawia fotografię podpartego i zamyślonego Wojciecha Kilara. Mężczyzna siedzi na krześle. Ukazany jest w pozycji frontalnej oraz od ramion w górę

R1KTJ2wAavVeA

Ilustracja przedstawia fotografię uśmiechniętego Henryka Mikołaja Góreckiego. Mężczyzna ukazany jest na tle biblioteczki z książkami.

R1eoD01h5pOuy

Ilustracja przedstawia podpartego Pawła Mykietyna, stojącego przy oknie.

Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień otwarty jest przede wszystkim na nowoczesny, awangardowy język muzyczny. Taką renomę zyskał wśród wielu kompozytorów, wykonawców i muzykologów licznie przyjeżdżających na wszystkie edycje festiwalu z całego świata. Koncerty festiwalowe odbywają się w najważniejszych warszawskich instytucjach kultury, wśród nich należy pamiętać o: Filharmonii Narodowej, Teatrze Wielkim - Operze Narodowej, siedzibie Polskiego Radia, Telewizji Polskiej, Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina czy Instytucie Adama Mickiewicza. Wiele koncertów odbywa się w oryginalnych i niecodziennych miejscach, takich jak kościoły, stare fabryki, hale sportowe, kluby, muzea, przestrzenie nowej architektury, czy nawet na ulicach ( przegląd tych instytucji i fotografie znajdziesz w dziale Dla ciekawskich).

Nad doborem utworów, które zostaną przedstawione podczas koncertów festiwalowych, rokrocznie pracuje specjalna Komisja Repertuarowa, powoływana przez Zarząd Główny Związku Kompozytorów Polskich. W skład pierwszej komisji wchodzili: Tadeusz Baird, Andrzej Dobrowolski, Włodzimierz Kotoński, Kazimierz Serocki, Józef Patkowski i przewodniczący Witold Lutosławski, który był członkiem komisji nieprzerwanie przez 37 lat, a w latach 1960‑1965 pełnił funkcję jej pierwszego przewodniczącego.
Jego twórczość stała się jednym z filarów repertuaru festiwalu i ważnym punktem odniesienia dla kolejnych pokoleń kompozytorów.

Dźwięki Warszawskiej Jesieni

Podczas festiwalu publiczność może usłyszeć i zobaczyć zarówno instrumenty tradycyjne (orkiestrowe), instrumenty muzyki dawnej, jak i  rzadko używane, np.:

Ważnymi dokumentami, które pozostają po każdej edycji festiwalu, są specjalnie przygotowywane książki programowe oraz nagrania utworów prezentowanych podczas koncertów festiwalowych, zrealizowane w postaci Kroniki dźwiękowej, które stanowią cenne źródło o najnowszych trendach obecnych w muzyce polskiej i zagranicznej. Kroniki dźwiękowe początkowo były wydawane przez Polskie Nagrania (do 1989), a następnie przez Związek Kompozytorów Polskich (od 1990). 

R1QS7UUDU754B

Strona internetowa festiwalu Warszawska Jesień prezentująca publikację „Kronika Dźwiękowa 63. Warszawskiej Jesieni” z 2020 roku. Po lewej widoczna jest okładka płyty CD z abstrakcyjną typografią, a po prawej opis wydawnictwa zawierający informacje o zawartości i celu publikacji.

Oprócz głównych koncertów Warszawskiej Jesieni wprowadzono również imprezy towarzyszące- koncerty, spotkania z kompozytorami, prezentacje książek, fotografii. Istnieje również internetowe radio festiwalowe. 

Znaczenie Warszawskiej Jesieni dla kultury muzycznej Od wielu lat ważnym nurtem festiwalu jest koncentracja na muzyce elektroakustycznej, gdzie istotną rolę pełni przestrzenność. Niejednokrotnie wprowadza się warstwę wizualną- wideo, tworzy się liczne instalacje dźwiękowe i wykorzystuje najnowsze technologie. Jednak już podczas pierwszych edycji festiwalu, prezentowana była muzyka na taśmęMuzyka na taśmęmuzyka na taśmę, skomponowana przez Karlheinza Stockhausena (1958 ), Pierre’a Schaeffera (1959) czy Józefa Patkowskiego (1960).

60 edycja Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień

Sześćdziesiąta edycja Warszawskiej Jesieni, obchodzona w 2017 roku, miała charakter szczególny i podsumowujący wieloletnią historię festiwalu. Jubileusz stał się okazją do refleksji nad drogą, jaką przeszła muzyka współczesna od 1956 roku, a także nad rolą samego festiwalu jako instytucji kształtującej gusty, estetyki i postawy twórcze kolejnych pokoleń kompozytorów.

Program jubileuszowej edycji łączył dzieła uznanych twórców XX wieku z utworami kompozytorów młodszych generacji, co podkreślało ciągłość tradycji i jednocześnie otwartość na nowe zjawiska. Szczególne miejsce zajmowały kompozycje twórców związanych z historią Warszawskiej Jesieni, w tym Witolda Lutosławskiego, Krzysztofa Pendereckiego i Henryka Mikołaja Góreckiego, zestawiane z najnowszymi realizacjami muzyki eksperymentalnej, elektronicznej i multimedialnej.

R13PQDLk3tAwf

Ilustracja przedstawia plakat 60 edycji Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień. Na plakacie przeważa żółte tło oraz niebieskie i czarne napisy.

Jubileusz Festiwalu odbył się pod hasłem TRANS/AWANGARDY, a tematem przewodnim tej istotnej edycji festiwalu stał się okazją z jednej strony do pewnych podsumowań, spojrzenia w przeszłość, ale z drugiej strony, był także wyjściem w przyszłość. Pomysłodawcy zadali sobie pytanie- co kiedyś było awangardą, a jaki stosunek do niej mamy w czasach obecnych. W ciągu ośmiu dni trwania festiwalu 100 artystów zaprezentowało utwory 50 kompozytorów, odbyły się także liczne prawykonania, m.in. utworów Artura Zagajewskiego, Haakona Thelina, Vladimira Gorinskiego. Nie zabrakło wspomnienia twórczości znakomitych polskich kompozytorów, m.in. Wojciecha Kilara, Krzysztofa Pendereckiego czy wieloletniego dyrektora WJ Tadeusza Wieleckiego- wszechstronnego artysty, kompozytora, kontrabasisty i animatora życia muzycznego. Tadeusz Wielecki był dyrektorem Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień w latach 1999–2016. Warto wspomnieć liczne sukcesy tego uzdolnionego polskiego kompozytora, wśród nich: przewodniczenie Komitetowi Artystycznemu Światowych Dni Muzyki Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej (ISCM) w Warszawie (1992), zaproszenie jako wykładowcę na Międzynarodowe Wakacyjne Kursy Nowej Muzyki do Darmstadt (2004) czy otrzymanie nagrody Związku Kompozytorów Polskich (2008 r.). Twórczość Tadeusza Wieleckiego jest niezwykle interesująca, sam artysta w następujący sposób wypowiada się o swoich założeniach kompozytorskich:

Podczas jednych z pierwszych edycji festiwalu WJ prezentowano szereg ciekawych dzieł operowych i baletów, w tym m.in. Czerwony płaszcz Luigiego Nono, Orfeusz Igora Strawińskiego, Lulu Albana Berga, dalej niezapomniane dzieło Czarną Maskę Krzysztofa Pendereckiego,  na motywach książki Thomasa Manna Czarodziejską Górę Pawła Mykietyna czy Jutro Tadeusza Bairda -jednego z założycieli Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień. To jego kompozycje zdobywały laury na licznych konkursach kompozytorskich, m.in. Międzynarodowej Trybuny Kompozytorów UNESCO (pierwszą uzyskał w 1959) czy Nagrody Fundacji im. Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1971).  Wraz z Kazimierzem Serockim można go podziwiać na starej  fotografii poniżej oraz na kolejnym slajdzie znajdziesz ich sylwetki w otoczeniu najwybitniejszych polskich kompozytorów związanych z festiwalem.

R1XIdRQJocG2R

Ilustracja przedstawia założycieli „Warszawskiej Jesieni" – Tadeusz Baird oraz Kazimierz Serocki. Mężczyźni z poważnymi wyrazami twarzy, mają gęste, ciemne włosy. Ubrani są w garnitury, koszule i krawaty.

RC1CQ52CTRTCK

Ilustracja przedstawia Tadeusza Bairda - wizerunek polskiego kompozytora związanego z Międzynarodowym Festiwalem Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień". Zdjęcie czarno‑białe. Mężczyzna siedzi, prawą ręką podpiera głowę, wzrok ma skierowany w dół. Ma gęste, ciemne włosy, przeczesane na boki. Ubrany jest w czarną koszulę i czarny rozpinany sweter.

Run04zKjrJnM8

Ilustracja przedstawia Kazimierza Serockiego - wizerunek polskiego kompozytora związanego z Międzynarodowym Festiwalem Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień". Mężczyzna ze zdziwionym, przestraszonym wyrazem twarzy. Ubrany jest w kwiecistą koszulę, siedzi na fotelu, przed nim jest stół, w którym jest odbicie lustrzane twarzy kompozytora.

RD7XLWo04w6dX

Ilustracja przedstawia Tadeusza Wieleckiego - wizerunek polskiego kompozytora związanego z Międzynarodowym Festiwalem Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień". Młody mężczyzna w okularach, ze skupionym, poważnym wyrazem twarzy. Mężczyzna ma siwą, krótką, delikatną brodę. Ubrany jest w czarną bluzę.

R1HyabuilxR9l

Ilustracja przedstawia Jerzego Kornowicza - wizerunek polskiego kompozytora związanego z Międzynarodowym Festiwalem Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień". Mężczyzna w średnim wieku, ma przyjazny wyraz twarzy, lekko się uśmiecha. Ubrany jest w ciemny podkoszulek i bluzę na zamek, którą ma rozpiętą.

Podsumowanie

R1A59Q6N5T8P7

Dwóch muzyków podczas występu na scenie: po lewej perkusista grający na zestawie perkusyjnym, po prawej artysta siedzący na stole i obsługujący laptop oraz sprzęt elektroniczny. Scena jest ciemna, oświetlona punktowym światłem.

Warszawska Jesień stanowi jedno z najważniejszych forów refleksji nad muzyką współczesną w Europie, pełniąc od 1956 roku funkcję instytucjonalnej przestrzeni dialogu awangardy. Festiwal nie ogranicza się do prezentacji nowych dzieł, lecz umożliwia konfrontację odmiennych języków muzycznych, estetyk i strategii kompozytorskich, ujawniając napięcia między tradycją a radykalnym nowatorstwem. W tym sensie Warszawska Jesień jest nie tylko kroniką przemian muzyki XX i XXI wieku, ale także aktywnym współtwórcą dyskursu muzykologicznego i artystycznego.

bonito.pl

encyklopedia.pwn.pl

polmic.pl

pwm.com.pl

sjp.pwn.pl

warszawska‑jesien.art.pl

Polecane tematy na zpe.gov.pl to: 

Baird i Serocki: ekspresja i sonoryzm w polskiej awangardzie; Warszawska Jesień i jej twórcy; Warszawska Jesień- przełom w muzyce; Żywioł i wyrazistość. Paweł Mykietyn - geniusz młodego pokolenia; Aleatoryzm- nowe szaleństwo w muzyce; Warszawska Jesień w środku lata.