Po ucieczce z komunistycznej Polski i osiedleniu się w Wielkiej Brytanii Panufnik wielokrotnie podkreślał swoje przywiązanie do ojczystego kraju i spraw z nim związanych, dając temu wyraz poprzez tytuły czy dedykacje kolejnych kompozycji. Tak jest i w przypadku Epitafium katyńskiego, utworu, w którym postanowił oddać hołd tysiącom polskich jeńców wojennych zamordowanych przez NKWD w lasach katyńskich w 1940 roku. Gest ten dał kompozytorowi ogromną satysfakcję, ponieważ w ten sposób powiedział głośno o zbrodni, która w Polsce długo jeszcze była tematem tabu.

Co ciekawe, dramatowi Katynia kompozytor postanowił poświęcić nie utwór dużych rozmiarów, ale krótką, kilkuminutową miniaturę orkiestrową, autentyczną i przejmującą w wyrazie, bez cienia patosu czy przerysowania. O genezie dzieła, jak i jego budowie, tak pisał w autorskim komentarzu, zamieszczonym w książce programowej Warszawskiej Jesieni 1989 roku:

W okupowanej przez nazistów Warszawie, w 1943 roku po raz pierwszy usłyszałem wstrząsającą wiadomość o Lesie Katyńskim w Rosji, gdzie kilkanaście tysięcy bezbronnych polskich jeńców wojennych zostało brutalnie zamordowanych, z rękami skrępowanymi na plecach, zastrzelonych jeden po drugim strzałem w potylicę, nad brzegiem wykopanego wcześniej własnymi rękami masowego grobu. W tym czasie Niemcy oskarżali o zbrodnię Rosjan, podczas gdy Rosjanie z uporem twierdzili, że zbrodnia ta była dziełem nazistów. Po wielu latach, kiedy już wszyscy inni główni zbrodniarze wojenni zostali schwytani i osądzeni, czułem, że duch Katynia, zbrodni, o której wciąż się nie mówiło i która oficjalnie była nierozwiązana, mimo wielu dowodów na rosyjską winę, mnie prześladuje. Napisałem Epitafium katyńskie, aby wyrazić mój smutek, wynikający z faktu, że demokratyczne kraje Zachodu pozwoliły popaść w zapomnienie tej zbrodni. Dlatego dedykowałem swój utwór pamięci 15 tysięcy polskich patriotów, którzy zostali zgładzeni tylko dlatego, że chcieli bronić swojej ojczyzny.

Utwór w całości zbudowany jest  na podstawie trzydźwiękowej komórki, złożonej z interwałów wielkiej i małej sekundy. Ascetyzm zastosowanego w Epitafium katyńskim języka muzycznego znakomicie służy budowie napięcia emocjonalnego, rozwijanego od początkowej, delikatnej frazy skrzypiec solo (introdukcji), przez kolejne partie dołączających się do muzycznej akcji instrumentów dętych drewnianych i smyczkowych (crescendo), aż do finałowego, pełnego dramatyzmu tutti, gwałtownie, a zarazem wymownie przerwanego w zakończeniu utworu”.