R1QagGVKDLH501
Ilustracja o kształcie poziomego prostokąta przedstawia fragment abstrakcyjnego obrazu Kandinsky’ego. Dzieło zawiera swobodnie zamalowane na zielono, czerwono i białe powierzchnie oraz czarne, faliste linie i plamy.

Druga Szkoła Wiedeńska: Schönberg, Berg i Webern wobec modernizmu.

bg‑pink

Dla ciekawskich

Muzyka i matematyka (teoria zbiorów- struktury, serie, przekształcenia).

W atonalnej muzyce, awangardowych technikach kompozytorskich- takich jak technika dodekafoniczna lub serializm- pojawiają się struktury o charakterze uporządkowanym, które można analizować za pomocą pojęć matematycznych: zbiorów dźwięków, permutacji, transformacji- o tym można przeczytać m.in w opracowaniu Set Theory dla muzyki atonalnej.

The primary composers associated … are Arnold Schönberg, Anton Webern, and Alban Berg.”

To pokazuje od strony analitycznej, jak muzyka tych kompozytorów może łączyć się z matematyką. W polskim kontekście: w artykule Dodekafonia / na stronach Muzykoteki Szkolnej, czytamy, że:

Seria jako podstawa kompozycji dodekafonicznej jest specyficznym układem dwunastu dźwięków chromatycznych (czyli tych, które można znaleźć na klawiaturze pomiędzy dwoma dźwiękami o tej samej nazwie, ale umiejscowionych w różnym rejestrze). Istnieje aż 12! (12 silnia, czyli 479001600) potencjalnych uporządkowań (permutacji) 12 dźwięków w serii, porządek ten powinien być różny dla każdej napisanej w technice dodekafonicznej kompozycji”.

Technika dodekafoniczna polega na traktowaniu wszystkich 12 dźwięków skali chromatycznej jako równorzędnych, co jest systematyzacją materiału dźwiękowego w sposób niemal algorytmiczny. To podejście systemowe, bliskie myśleniu matematycznemu, strukturalnemu.

Przykład u Weberna: w analizie utworu Concerto for Nine Instruments (1931) pojawia się odniesienie do Sator‑kwadratu (melodic equivalent of a Sator Square)- klasycznej zagadki łacińskiej kwadratowej palindromicznej struktury. 
To fascynujące połączenie muzyki z systemami łacińskimi, symetrią, matematyczną palindromią.palindrompalindromią.

palindrom

Muzyka i sztuka

Ekspresjonizm to kierunek w literaturze, malarstwie i muzyce początku XX wieku, którego zwiastuny pojawiły się już w końcu XIX w. Dążył do dotarcia do najbardziej intymnych warstw ludzkiej psychiki oraz ukazania jej skrajnych stanów – ekstatycznego upojenia, lęku i przerażenia, brutalnego dramatyzmu, wyrafinowanego liryzmu, mistycyzmu, nastroju sennej fantastyki, upiorności.

R1CP4V1P8UPLN
Animacja przedstawia salę w wirtualnym muzeum, na ścianach wiszą obrazy przedstawiające 1. Edvard Munch - Krzyk (1893) 2. Oscar Kokoszka - Adolf Loos (1909) 3. Franz Marc - Niebieski koń I (1911) 4. Egon Schiele - Dziewczyna z zielonymi pończochami 5. Wassily Kandynski - Kościół w Murnau Obrazy te opatrzone są następującymi opisami: 1. Celem malarstwa ekspresjonistycznego jest wywarcie silnego wrażenia na odbiorcy. W tym celu stosowana jest deformacja, wyolbrzymianie, wyraziste barwy, brak konturów przedmiotów itp. Pierwsze przykłady takich dzieł pojawiają się pod koniec XIX w., faza szczytowa tego nurtu przypada na początek XX wieku. Sztuka ekspresjonistów jest subiektywna, wyraża skrajne, często chorobliwe stany ludzkiej psychiki.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D72URADFC

Źródło: online-skills, licencja: CC0.

Muzyka i filozofia

W polskim wydaniu: książka Filozofia nowej muzyki Theodora W. Adorno zawiera m.in. analizę relacji muzyki Schoenberga do filozofii muzyki, pojęcia nowoczesności, alienacji, estetyki awangardy. Przez to pokazane jest, jak muzyka tych kompozytorów wchodzi w dialog z filozofią sztuki i refleksją estetyczną.

RR6QHMLMFK3FU
bg‑pink

Biblioteka muzyczna

... oraz zbiór wszystkich pliki muzycznych z całego materiału

R1ajHvYJbrTPT
Utwór Wariacje opus trzydzieste pierwsze Arnolda Schönberga. Utwór przeznaczony jest na orkiestrę symfoniczną. Chociaż brzmi on trochę jak zbitego przypadkowych dźwięków niesie ze sobą olbrzymi ładunek emocjonalny.
Arnold Schönberg, „Wariacje op. 31”, online-skills, CC BY 3.0
Arnold Schönberg, „Wariacje op. 31”, online-skills, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D72URADFC

Arnold Schönberg, „Wariacje op. 31”, online-skills, CC BY 3.0
Arnold Schönberg, „Wariacje op. 31”, online-skills, CC BY 3.0.

Utwór Wariacje opus trzydzieste pierwsze Arnolda Schönberga. Utwór przeznaczony jest na orkiestrę symfoniczną. Chociaż brzmi on trochę jak zbitego przypadkowych dźwięków niesie ze sobą olbrzymi ładunek emocjonalny.

R1RbrJDdq2y5I
Ilustracja przedstawia Arnolda Schönberga. Na zdjęciu widać twarz kompozytora, która mimiką wskazuje na zdziwienie. Mężczyzna nie ma włosów na czubku głowy. Fotografia jest czarno‑biała. Dodatkowo na ilustracji pojawiają się dodatkowe informacje: Temat wariacji prezentowany w partii wiolonczeli w postaci oryginalnej, w raku inwersji oraz w raku (t. 42‑50) oraz temat wariacji realizowany w partii skrzypiec w raku inwersji w transpozycji od f (t. 51‑57). Utwór: Urlich Michels, Wariacje na orkiestrę op. 31. Nagranie przedstawia temat Wariacji na orkiestrę op. 31 oraz jego odmiany w raku, inwersji. Partię wykonuje wiolonczela i skrzypce.
Man Ray (fot.), „Portret Arnolda Schönberga”, 1927, Arnold Schönberg Center, Wiedeń, Austria, wikimedia.org, CC BY 2.0 (ilustracja); Arnold Schönberg, Wariacje na orkiestrę op. 31 t. 42‑57, AMFN, CC BY 3.0.
R1PG7BDGQE6RF
Arnold Schönberg, Wariacje na orkiestrę op. 31 t. 42‑57
Źródło: AMFN, licencja: CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D72URADFC

Arnold Schönberg, Wariacje na orkiestrę op. 31 t. 42‑57
Źródło: AMFN, licencja: CC BY 3.0.

RGBk3zCbv5brx
Ilustracja interaktywna przedstawia zdjęcie Arnolda Schonberga. Ma on poważny wyraz twarzy, patrzy przed siebie. Pokazany jest on jako starszy mężczyzna ubrany w koszulę, marynarkę i krawat. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: utwór muzyczny - Pięć utworów fortepianowych op. 23, cz. V, autorstwa Arnolda Schönberga. Wykonawca: Glenn Gould. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
Arnold Schönberg (1874–1951), www.austria-forum.org, CC BY 3.0 (ilustracja); Arnold Schönberg, „Pięć utworów fortepianowych” op. 23, cz. V, online-skills, CC BY 3.0 (dźwięk).
R9Z31D81GPKRC
Arnold Schönberg, „Pięć utworów fortepianowych” op. 23, cz. V.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D72URADFC

Arnold Schönberg, „Pięć utworów fortepianowych” op. 23, cz. V.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

R1UfdyaQJtDio
Ilustracja interaktywna przedstawia zdjęcie Albana Berga. Ma on poważny wyraz twarzy, patrzy w prawą stronę. Pokazany jest on jako elegancki mężczyzna ubrany w koszulę, marynarkę i muszkę. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: utwór muzyczny. „Koncert skrzypcowy pamięci Anioła”, Andante. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
Alban Berg, www.pinimg.com, CC BY 3.0 (ilustracja); Alban Berg, „Koncert skrzypcowy pamięci Anioła”, Andante, online-skills, CC BY 3.0 (dźwięk).
RP33HAOEUG6Q2
Alban Berg, „Koncert skrzypcowy pamięci Anioła”, Andante.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D72URADFC

Alban Berg, „Koncert skrzypcowy pamięci Anioła”, Andante.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

R1cG9KY2xWXli
Ilustracja interaktywna przedstawia zdjęcie Antona Weberna. Ma on poważny wyraz twarzy, patrzy przed siebie. Mężczyzna siedzi koło fortepianu, o który opiera łokieć lewej ręki. Pokazany jest on jako elegancki mężczyzna ubrany w białą koszulę i czarny krawat. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: utwór muzyczny Anton Webern, „Wariacje na orkiestrę” op.30. Kompozycja posiada szybkie tempo. Cechuje się tajemniczym charakterem.
Anton Webern, www.ytimg.com, CC BY 3.0 (ilustracja); Anton Webern, „Wariacje na orkiestrę” op.30, online-skills, CC BY 3.0 (dźwięk).
R2FAF5B19XRXB
Anton Webern, „Wariacje na orkiestrę” op.30.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D72URADFC

Anton Webern, „Wariacje na orkiestrę” op.30.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

R1H5WiBSJIyN61
Utwór: Arnold Schonberg, Suita fortepianowa op. 25. Suita fortepianowa op. 25 jest dziełem przeznaczonym na fortepian. Składa się z sześciu części: Preludium, Gawot, Muset, Intermezzo, Menuet, Gigue. Posiada instrumentalną fakturę dodekafoniczną. Cechuje się skocznym, atonalnym charakterem.
Arnold Schönberg, „Suita na fortepian op. 25 c”, AM, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D72URADFC

Arnold Schönberg, „Suita na fortepian op. 25 c”, AM, CC BY 3.0.

Utwór: Arnold Schonberg, Suita fortepianowa op. 25. Suita fortepianowa op. 25 jest dziełem przeznaczonym na fortepian. Składa się z sześciu części: Preludium, Gawot, Muset, Intermezzo, Menuet, Gigue. Posiada instrumentalną fakturę dodekafoniczną. Cechuje się skocznym, atonalnym charakterem.

Ryd1ogo4tsLYa1
Utwór: Alban Berg, Koncert skrzypcowy. Koncert skrzypcowy jest utworem przeznaczonym na skrzypce solo i orkiestrę. Składa się z dwóch części o zróżnicowanym tempie. Kompozytor wykorzystał technikę dodekafoniczną, ale także skalę całotonową i elementy dur-moll. Cechuje się tajemniczym, atonalnym charakterem.
Alban Berg, „Koncert skrzypcowy” t. 15-20, AM, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D72URADFC

Alban Berg, „Koncert skrzypcowy” t. 15-20, AM, CC BY 3.0.

Utwór: Alban Berg, Koncert skrzypcowy. Koncert skrzypcowy jest utworem przeznaczonym na skrzypce solo i orkiestrę. Składa się z dwóch części o zróżnicowanym tempie. Kompozytor wykorzystał technikę dodekafoniczną, ale także skalę całotonową i elementy dur-moll. Cechuje się tajemniczym, atonalnym charakterem.

RUbBXnKad5x7d
Utwór: Alban Berg, Sonata op.1 na fortepian. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
Alban Berg, Sonata op.1 na fortepian, pianotreasures, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D72URADFC

Alban Berg, Sonata op.1 na fortepian, pianotreasures, CC BY 3.0.

Utwór: Alban Berg, Sonata op.1 na fortepian. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.

R19tBsom2wpEy1
Utwór muzyczny: A. Webern, 3 małe utwory na fortepian i wiolonczelę op. 11, cz. 1. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
A. Webern, 3 małe utwory na fortepian i wiolonczelę op. 11, cz 1, AMFN, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D72URADFC

A. Webern, 3 małe utwory na fortepian i wiolonczelę op. 11, cz 1, AMFN, CC BY 3.0.

Utwór muzyczny: A. Webern, 3 małe utwory na fortepian i wiolonczelę op. 11, cz. 1. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.

R1Sxqz1LxRINU1
Utwór: Aleksander Skriabin, V sonata fortepianowa. V sonata fortepianowa jest utworem przeznaczonym na fortepian. Tempo kompozycji zmienia się wraz z jej przebiegiem (Allegro. Impetuoso. Con stravaganza, Languido, Presto con allegrezza, Meno vivo, Allegro fantastico, Allegro). Posiada instrumentalną fakturę homofoniczną. Dzieło cechuje się zmiennym charakterem, od ciężkiego, smutnego, do lekkiego, skocznego.
Aleksander Skriabin, „V Sonata fortepianowa” op. 53, AM, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D72URADFC

Aleksander Skriabin, „V Sonata fortepianowa” op. 53, AM, CC BY 3.0.

Utwór: Aleksander Skriabin, V sonata fortepianowa. V sonata fortepianowa jest utworem przeznaczonym na fortepian. Tempo kompozycji zmienia się wraz z jej przebiegiem (Allegro. Impetuoso. Con stravaganza, Languido, Presto con allegrezza, Meno vivo, Allegro fantastico, Allegro). Posiada instrumentalną fakturę homofoniczną. Dzieło cechuje się zmiennym charakterem, od ciężkiego, smutnego, do lekkiego, skocznego.

Słownik
Między romantyzmem, a nowoczesnością: Rachmaninow i Skriabin wobec muzycznych przemian epoki.