Wśród Słowian
Scenariusz lekcji realizowanej z wykorzystaniem modułowego e‑podręcznika opracowany w ramach projektu „Pilotażowe wdrożenie modułowych e‑podręczników oraz opracowanie założeń do zaawansowanych technologicznie e‑materiałów wspierających nowoczesne metody nauczania i uczenia się”
Informacje ogólne
Imię i nazwisko autora: Małgorzata Zachajczuk
Szkoła: podstawowa - klasa 5
Przedmiot: historia
Czas potrzebny na realizację lekcji: 90 min.
Podczas lekcji uczniowie poznają początki osadnictwa Słowian, ich codzienne życie, wierzenia oraz zajęcia. Wprowadzenie do tematu opiera się na zadaniu związanym z rozróżnianiem źródeł historycznych: uczniowie analizują przedmioty i opisy, klasyfikując je jako źródła pisane lub niepisane. Dzięki temu uczą się, skąd historycy czerpią wiedzę o przeszłości. Pracując w grupach, uczniowie analizują treści z modułowego e‑podręcznika, tworzą notatki i prezentują efekty pracy. Zajęcia kształtują umiejętność współpracy, analizy źródeł i wyciągania wniosków historycznych. Lekcja kończy się rozmową podsumowującą, podczas której uczniowie porównują życie Słowian z dzisiejszą codziennością, dzielą się refleksjami i odpowiadają na pytania nauczyciela.
Tematy modułów z e‑podręcznika, w oparciu o które prowadzona jest lekcja:
Cele lekcji oraz realizowane punkty podstawy programowej
Cel ogólny lekcji:
Dowiesz się, gdzie mieszkali, czym zajmowali się Słowianie. Poznasz ich zajęcia, wierzenia i organizację społeczną.
Cele operacyjne w sferze kognitywnej zgodnie z taksonomią Blooma:
Z zakresu pamiętania informacji (przywoływanie istotnych informacji).
Uczeń wskazuje, kim byli Słowianie i gdzie się osiedlali;
wymienia trzy zajęcia Słowian i cechy osadnictwa.
Z zakresu rozumienia informacji (wyjaśnienie istotnych informacji).
Uczeń tłumaczy, dlaczego osady zakładano w określonych miejscach.
Z zakresu zastosowania informacji (rozwiązywanie problemów o zamkniętej strukturze, o jednoznacznym rozwiązaniu).
Uczeń dopasowuje informacje do zagadnień z życia codziennego.
Z zakresu analizowania, oceniania i tworzenia informacji (rozwiązywanie problemów o otwartej strukturze, tworzenie własnych rozwiązań zadanych problemów, ocena dotycząca wartości idei lub materiałów).
Uczeń przygotowuje notatkę lub plakat nt. życia Słowian;
ocenia rolę wspólnoty w ich społeczeństwie.
Sposób realizacji zaplanowanych celów przez nauczyciela:
Cele realizowane są poprzez aktywizujące działania uczniów, oparte na samodzielnej pracy z materiałem źródłowym i współpracy w zespołach.
Wprowadzenie tematu poprzez zadanie odwołujące się do źródeł pisanych
i niepisanych pozwala uczniom zrozumieć, jak historycy rekonstruują przeszłość.
Następnie uczniowie, pracując w grupach, analizują konkretne aspekty życia Słowian (osadnictwo, wierzenia, zajęcia codzienne, struktura społeczna)
z wykorzystaniem treści modułowego e‑podręcznika. Efektem pracy są plakaty
i prezentacje, które rozwijają umiejętności przetwarzania informacji, formułowania wypowiedzi i współdziałania w grupie.
Lekcja kończy się analizą celów lekcji (uczniowie oceniają kolorem stopień realizacji celów lekcji) oraz rozmową podsumowującą, która umożliwia uczniom refleksję i konfrontację wiedzy historycznej. Nauczyciel pełni rolę przewodnika
i moderatora, wspierając uczniów w procesie uczenia się.
Przygotowanie do lekcji
Przygotowanie nauczyciela
Przygotowanie materiału w modułowym e podręczniku – dostosowanie do możliwości i potrzeb danej klasy.
Organizuje materiały plastyczne do wykonania plakatu lub notatki.
Co zrobić, aby lekcja była dostępna dla wszystkich uczniów?
Materiały w wersji powiększonej lub uproszczonej.
Czas dostosowany do możliwości.
Zadanie dla uczniów zainteresowanych przedmiotem: poszukaj przykładów współczesnych zwyczajów, które mają korzenie w tradycjach słowiańskich.
Przygotowanie uczniów
Przypominają, czym są źródła historyczne.
Przebieg lekcji
Przedstawiony w punktach przebieg lekcji, uwzględniający podział na działania wykonywane przez nauczyciela i uczniów.
Faza wprowadzająca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
5 min. | Nauczyciel rozpoczyna lekcję od pytania: „Skąd wiemy, jak żyli ludzie, którzy nie zostawili po sobie książek ani kronik?”. | Uczniowie zgłaszają swoje pomysły. dzielą się swoimi spostrzeżeniami. | |
3 min. | Przedstawia temat i cele lekcji; łączy klasę w grupy robocze. | Tworzą grupy, zapisują temat lekcji. | Cele i kryteria stale widoczne dla uczniów. |
Faza realizacyjna
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
15 min. | Przekazuje każdej grupie inne zagadnienie: osadnictwo, zajęcia, wierzenia, społeczeństwo. | Uczniowie analizują fragmenty ZPE, tworzą notatkę lub plakat. | Na tej lekcji skupiamy się na Słowianach. Pomijamy zagadnienia dotyczące pierwszych państw słowiańskich. |
10 min. | Zaprasza grupy do przedstawienia wyników pracy. | Uczniowie prezentują efekty, słuchają innych, notują. | Nauczyciel zwraca uwagę na elementy istotne w kontekście celów lekcji. |
Faza podsumowująca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
10 min. | Nauczyciel poleca uczniom zaznaczenie na taśmie chronologicznej czasu wydarzeń oraz odczytanie z mapy zasięgu osadnictwa słowiańskiego. | Uczniowie odczytują z mapy zasięg osadnictwa słowiańskiego i zaznaczają na taśmie chronologicznej wskazane informacje. | Warto przygotować wcześniej taśmę chronologiczną. Wykorzystujemy mapę dostępną w modułowym e‑podręczniku. |
5 min. | Nauczyciel wskazuje do wykonania ćwiczenia w modułowym e‑podręczniku. | Uczniowie wykonują ćwiczenie 5 i 10. | Szczególnie ważne jest ćwiczenie 10. |
Po lekcji
Propozycja działań dla uczniów, które mają na celu integrację i utrwalenie zdobytej wiedzy
Uczniowie przygotowują ilustrację osady słowiańskiej.
Propozycja ewaluacji lekcji i stopnia realizacji zaplanowanych celów edukacyjnych
Analiza celów lekcji pod kątem realizacji. Uczniowie kolorem zielonym
i czerwonym oceniają realizację celów na lekcji.
Bibliografia i załączniki
Linki do wykorzystanych stron z modułowego e‑podręcznika:
Wielka wojna z zakonem krzyżackim
Inne niezbędne środki i pomoce dydaktyczne:
Kartony A3, flamastry, taśma, taśma chronologiczna i mapa dla każdej grupy.