Kultura epoki odrodzenia
Renesans
Termin „renesans”, czyli odrodzenie, narodził się we Francji w XVIII w. Początkowo odnoszono go jedynie do przejmowania wzorów włoskich w architekturze, sztuce i literaturze. W XIX w. pojęcie to zostało uogólnione i zaczęto nim określać całą epokę w dziejach kultury europejskiej, obejmującą okres od XIV do XVI w. W tym znaczeniu zaczęli je stosować dwaj historycy: Francuz Jules Michelet oraz Szwajcar Jacob Burckhardt. Ten pierwszy w 1855 r. wydał siódmy tom Historii Francji, poświęcony dziejom XVI w., a zatytułowany Renesans. Natomiast Burckhardt zapewnił sobie trwałe miejsce w historiografii dzięki opublikowanej po raz pierwszy w 1860 r. pracy Kultura Odrodzenia we Włoszech. To właśnie od jego czasów zaczęto widzieć w renesansie początek nowoczesnej kultury, której cechami charakterystycznymi są zainteresowanie światem doczesnym, koncentracja uwagi na człowieku oraz afirmacja jego indywidualności.
Opiszesz, jakie przekonania i zainteresowania cechowały renesansowych intelektualistów.
Przeanalizujesz znaczenie idei humanizmu dla sztuki i nauki odrodzenia.
Początek nowoczesnej kultury
Zwrotowi w stronę człowieka i otaczającego go świata towarzyszyło ponowne odkrycie literatury i sztuki starożytnej. Dostarczały one wzorców nie tylko w zakresie tematyki dzieł artystycznych, lecz także ich formy (realistyczne przedstawienia w plastyce, eleganckie konstrukcje gramatyczne klasycznej łaciny w literaturze).
Przewodnią myślą epoki renesansu było łacińskie carpe diem – chwytaj dzień, żyj chwilą. Odwoływano się do autorytetu filozofów antycznych. Myśliciele renesansowi skupili się na rzymskich ideałach, cnotach obywatelskich i wzorcach wychowania – nie religijnych, ale świeckich. Ideałem epoki był człowiek wszechstronnie wykształcony.
Dlaczego Włochy?
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1RLNX4GCOAJR
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Źródła przełomy w kulturze. Humanizm i Renesans w Europie.
Humanizm
W średniowieczu panowało przekonanie o stopniowym doskonaleniu bytów – od materialnych do duchowych. W renesansie odrzucono ten pogląd, podkreślając znaczenie życia doczesnego i człowieka. Doprowadziło to do rozwoju humanizmu – nurtu stawiającego człowieka i jego świat w centrum zainteresowania. W węższym znaczeniu humanizm oznaczał studia nad kulturą starożytną oraz znajomość łaciny i greki.
Wraz z odrodzeniem zainteresowania antykiem wzrosło znaczenie przedmiotów takich jak gramatyka, retoryka i dialektyka. Ważnym wydarzeniem było odkrycie pism Platona w XV wieku, co przyczyniło się do rozwoju filozofii renesansowej. W 1459 r. we Florencji powstała Akademia Platońska.
Jednym z najważniejszych myślicieli renesansu był Michał Montaigne, autor „Prób”, w których analizował życie i naturę człowieka, podkreślając indywidualizm i znaczenie własnych doświadczeń.
Renesans w Europie
Renesans narodził się we Włoszech, ale w innych częściach Europy upowszechnił się dopiero na przełomie XV i XVI w. Rozprzestrzeniał się dzięki działalności włoskich humanistów i artystów oraz mecenatowi władców. Przykładem jest Leonardo da Vinci – autor m.in. „Mona Lisy” i „Ostatniej Wieczerzy”, który znalazł opiekę na dworze króla Francji. Z kolei Rafael Santi zasłynął jako twórca „Szkoły ateńskiej” i licznych Madonn, stając się wzorem dla artystów w całej Europie.
Renesans rozwijał się szczególnie dzięki mecenatowi dworów. Na Węgrzech pojawił się za sprawą królowej Beatrycze i króla Macieja Korwina, a następnie oddziaływał na Polskę. Zygmunt Stary zapoczątkował przebudowę Wawelu w stylu renesansowym, sprowadzając włoskich architektów.
Ważną rolę odegrały także podróże do Włoch, gdzie studiowano i poznawano kulturę antyczną. Renesans poza Italią łączył jednak włoskie wzorce z lokalnymi tradycjami, często jeszcze średniowiecznymi.
Kolejne źródło inspiracji stanowiły podróże cudzoziemców do Italii, których celem było studiowanie na włoskich uniwersytetach bądź też zdobycie ogólnej ogłady i obycia w świecie. Podróżowali także artyści włoscy, którzy pojawiali się nawet w najodleglejszych regionach Europy, takich jak choćby Wielkie Księstwo Moskiewskie, gdzie w latach 70. XV w. car Iwan III zatrudnił Aristotele Fioravantiegodo budowy kremlowskiego soboru Uspieńskiego. W sumie jednak krąg kultury prawosławnej okazał się odporny na wpływy renesansu.
Nowy styl w architekturze
Zapoznaj się materiałem Sztuka i architektura renesansu” i odpowiedz na polecenie.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R15X679H6PONP
Nagranie filmowe dotyczące sztuki i architektury renesansu.
Na podstawie informacji zawartych w filmie wymień najważniejsze cechy architektury renesansowej .
Trenuj i ćwicz
Vanitas vanitatum et ognia vanitas. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. W średniowieczu nie tylko przechowano dzieła starożytnych pisarzy, lecz także z nich czerpano. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Szczególne miejsce w dziejach renesansu włoskiego przypadło Wenecji. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Humanizm w centrum zainteresowania stawiał duszę człowieka. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Najważniejszą postacią renesansu północnoeuropejskiego jest Erazm z Rotterdamu. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Dopasuj wyjaśnienia do terminów „renesans” i „humanizm”.
Humanizm (z łac. humanitas – człowieczeństwo, ludzkość): 1. nurt filozoficzny, literacki i kulturowy dotyczący życia i ludzkiej egzystencji w świecie wyborów moralnych oraz ról życiowych, a także miejsca, w którym się znajdujemy, 2. prąd umysłowy, który w centrum zainteresowania stawiał człowieka i otaczający go świat, 3. epoka w historii kultury europejskiej obejmująca przede wszystkim wiek XVI, określany często jako „odrodzenie sztuk i nauk, 4. nurt kulturalny oraz okres w historii Europy, szerzący deizm, indyferentyzm religijny, naturalizm i krytykę Kościoła, 5. stanowisko filozoficzne, akcentujące rolę rozumu i rozumowań apriorycznych w zdobywaniu wiedzy.
Uzasadnij tezę, że renesans odkrył dzieciństwo i młodość jako odrębne okresy w życiu człowieka.
Przyjrzyj się zamieszczonym niżej obrazom przedstawiającym Madonnę z Dzieciątkiem Jezus, a następnie wykonaj polecenie.
Zapoznaj się opisami zamieszczonych niżej obrazów przedstawiających Madonnę z Dzieciątkiem Jezus, a następnie wykonaj polecenie.
Obraz A
Obraz B
Słownik
(z gr. attikos – attycki, pochodzący z historycznej krainy Attyki) element dekoracyjny budynku przedłużający fasadę w górę, tak by zasłonić dach; najczęściej ozdabiano ją płaskorzeźbami; znana była już starożytnym Hellenom, ale popularność zdobyła dopiero w epoce odrodzenia, stając się jednym z najlepiej rozpoznawalnych wyróżników stylu renesansowego
(łac. chwytaj dzień), sentencja z Pieśni (1,11,8) Horacego
(gr. eklektos - wybrany) łączenie różnych elementów z różnych źródeł w nową całość;
(wł. fresco – dosł. świeży) technika malarstwa ściennego polegająca na malowaniu na mokrym tynku
(z franc. mascaron, wł. mascherone od maschera – maska) ornamenty w kształcie postaci ludzkich lub zwierzęcych o groteskowym charakterze
(z gr. theos – Bóg + logos – słowo) nauka o Bogu, jego naturze, a także relacji w stosunku do świata i ludzi, odmienna dla każdej religii; w bardziej ogólnym znaczeniu doktryna danej religii
opieka nad artystami i finansowanie ich działalności przez miłośników sztuki lub fundatorów i kolekcjonerów; określenie pochodzi od imienia Mecenasa, żyjącego w I w. p.n.e. opiekuna pisarzy rzymskich