Ilustracja przedstawia portret mężczyzny. Na głowie ma koronę bogato zdobioną szlachetnymi kamieniami. W prawej ręce trzyma krzyż. Ubrany jest w szatę z długim rękawem oraz czerwony, podbity białym futrem płaszcz. Na ścianie po lewej stronie wiszą dwa herby. Jeden przedstawia symbol rycerza na koniu z szablą w dłoni, drugi symbol orła. Po prawej stronie żółta kotara.
Ilustracja przedstawia portret mężczyzny. Na głowie ma koronę bogato zdobioną szlachetnymi kamieniami. W prawej ręce trzyma krzyż. Ubrany jest w szatę z długim rękawem oraz czerwony, podbity białym futrem płaszcz. Na ścianie po lewej stronie wiszą dwa herby. Jeden przedstawia symbol rycerza na koniu z szablą w dłoni, drugi symbol orła. Po prawej stronie żółta kotara.
Polska w XIV - XV wieku
Władysław Jagiełło
Źródło: Michał Godlewski, 1863, Wikimedia Commons, domena publiczna.
Od unii w Krewie do unii w Horodle
W 1399 r. królowa Jadwiga zmarła w połogu, mając zaledwie 25 lat. Zgodnie z zapisem w jej testamencie Jagiełło ponownie ufundował wówczas uniwersytet w Krakowie, fundacja Kazimierza Wielkiego z 1364 r. nie przetrwała bowiem jego śmierci.
RCNNK2ADR28OF1
Na linii chronologicznej zaznaczono następujące wydarzenia: 12 maja 1364 roku - wystawienie aktu fundacyjnego założenie uniwersytetu w Krakowie przez króla Kazimierza Wielkiego, 1 września 1364 roku - Wydanie bulli powołującej do życia Uniwersytet Krakowski, 1386 rok - zawarcie związku małżeńskiego przez Jadwigę i Władysława Jagiełło, 17 lipca 1399 roku - śmierć Jadwigi, 1401 rok - zawarcie unii wileńsko‑radomskiej, 15 lipca 1410 roku - Bitwa pod Grunwaldem, 1434 rok - śmierć Władysława Jagiełły, od 1434 do 1444 roku - panowanie Władysława Warneńczyka w Polsce.
Źródło: Contentplus.sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Twoje cele
Scharakteryzujesz relacje polsko‑litewskie za Władysława Jagiełły.
Przedstawisz politykę dynastyczną Władysława Jagiełły.
Przeanalizujesz mapę Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego w czasie panowania Władysława Jagiełły.
Postanowienia unii w Krewie
W zamian za rękę Jadwigi Andegaweńskiej oraz koronę polską Władysław Jagiełło zobowiązywał się:
przyjąć wiarę Kościoła rzymskiego wraz ze swoimi braćmi jeszcze nieochrzczonymi i wszystkimi mieszkańcami swoich ziem,
doprowadzić do odzyskania utraconych wcześniej ziem polskich oraz wypuszczenia polskich jeńców,
zapłacić księciu austriackiemu 200 tysięcy florenów jako odszkodowanie za zerwanie umowy ślubnej z Habsburgami,
wypuścić z niewoli litewskiej chrześcijan, przede wszystkim Polaków pojmanych przez Litwinów w wyniku działań wojennych,
przyłączyć do Polski ziemie Litwy i Rusi (inkorporacja Litwy do Polski).
Mapa przedstawia Wielkie Księstwo Litewskie. Granica Królestwa Polskiego, które leży na północnym zachodzie Europy w 1434 roku przebiega wzdłuż miast: Kamieniec Podolski, Lwów, Kraków, Radom, Kalisz, Poznań. Na zachód od Królestwa Polskiego leży Królestwo Czeskie i Królestwo Węgierskie. Ziemie zależne od Królestwa Polskiego znajdują się na południu. Jest to Hospodarstwo Mołdawskie z miastem Suczawa obok Morza Czarnego. Na zachód od Królestwa Polskiego jest Mazowsze z miastem Warszawa, na wschodzie miasto Bełz i okolice. Dużą powierzchnię Europy wschodniej zajmuje Wielkie Księstwo Litewskie. Należą do niego miasta: Kijów, Krewo, Wilno, Połock, Wornie, Brześć Litewski. Na wschodzie od Wielkie Księstwa Litewskiego są Księstwa Ruskie i Złota Orda. Na północnym zachodzie znajdują się rdzenne ziemie litewskie, do których należy Żmudź, Auksztota. Północna część Wielkiego Księstwa Litewskiego to ziemie przyłączone do niego w 1341 roku. Należą do nich miasta: Połock, Brześć Litewski, Witebsk. Środkowa część to ziemie przyłączone przez Olgierda żyjącego w latach 1345‑1377. Należą do mniej miasta: Łuck, Kijów, Homel, Czerkasy, Bracław. Południowa część Księstwa to ziemie przyłączone do Wielkiego Królestwa Litewskiego przez Witolda, który żył w latach 1392‑1430. Należą do niej tereny o nazwie Dzikie Pola. Fragment terytorium przyłączonego do księstwa przez Witolda znajduje się także na północnym wschodzie. Należą do niego miasta: Smoleńsk i Wiaźma. Wzdłuż terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego przechodzi linia wyznaczająca wschodnią granicę na początku szesnastego wieku. Linia ta przebiega blisko miast: Połock, Witebsk, Smoleńsk, Homel. Na mapie zaznaczone są daty zawarcia ważnych traktatów: Wilno - 1401 rok, Krewo - 1385 rok, Radom - 1401 rok, Horodło - 1413 rok. Na mapie jest zaznaczone Morze Bałtyckie, Morze Czarne, Morze Azowskie.
Mapa przedstawiająca Wielkie Księstwo Litewskie.
Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY-SA 3.0.
Zakładka 240
RT32XAAN4MX1Q
Ilustracja przedstawia Akt Unii w Krewie. Na papierze zgiętym wzdłuż i w poprzek jest napisany odręcznym pismem tekst aktu w języku łacińskim.
Akt Unii w Krewie z 14 sierpnia 1385 roku. Unia polsko‑litewska w Krewie dała podstawy istnienia państwa polsko‑litewskiego.
Źródło: Jogaila, Wikipedia.org, domena publiczna.
Aby podsumować co wiesz o unii w Krewie obejrzyj film:
W 1392 r., po niespodziewanej śmierci Wigunta, brata Jagiełły, który miał zastąpić Skirgiełłę na stolcu wielkich książąt litewskich, król Polski pojednał się z Witoldem i oddał mu władzę w Wielkim Księstwie, zadowalając się zwierzchnictwem nad nim. Odtąd obaj ściśle współpracowali, co znalazło wyraz w treści nowej unii, zawartej w 1401 r. w Wilnie i Radomiu.
R7GXBCXEQ94ZU1
Ilustracja przedstawia mapę Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego za panowania Władysława Jagiełły. Granica Królestwa Polskiego, które leży na północnym zachodzie Europy przebiega wzdłuż miast: Kamieniec Podolski, Lwów, Kraków, Radom, Kalisz, Poznań. Na zachód od Królestwa Polskiego znajduje się Królestwo Czeskie i Królestwo Węgierskie. Na południu Królestwa Polskiego znajdują się ziemie zależne od niego: Hospodarstwo Mołdawskie z miastem Suczawa obok Morza Czarnego, Mazowsze z miastem Warszawa, a na wschodzie miasto Bełz i okolice. Dużą powierzchnię Europy wschodniej zajmuje Wielkie Królestwo Litewskie. Należą do niego miasta: Kijów, Krewo, Wilno, Połock, Wornie, Brześć Litewski. Na wschodzie od Wielkiego Królestwa Litewskiego są Księstwa Ruskie i Złota Orda. Na północy Europy zaznaczono Państwa Zakonu Krzyżackiego, do którego należą: Gdańsk, Ryga, Grunwald, Chełmno, Nowa Marchia oraz Nowa Marchia, która jest oddzielona od pozostałych ziem zakonu krzyżackiego Pomorzem Zachodnim. W miastach: Wilno i Wornie zaznaczono na mapie biskupstwa. Bitwy w 1410 roku odbyły się pod Grunwaldem, w okolicach Koronowa i nad Zalewem Wiślańskim. W 1401 roku zawarto unię w Wilnie i w Radomiu, w 1411 roku w Dobrzyńsku, w 1413 roku w Horodle, w 1385 roku Krewie, a w 1466 Płucku.
Mapa przedstawiająca Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie za panowania Władysława Jagiełły.
Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY-SA 3.0.
Witold otrzymał dożywotni tytuł wielkiego księcia litewskiego, co umocniło jego pozycję i potwierdziło suwerenność. Polska i Litwa były dwoma odrębnymi organizmami państwowymi, które wiązało pokrewieństwo i wzajemna zależność władców, nie było więc mowy o przyłączeniu ziem litewskich do Korony.
R1DFDTS9KFCFF
Rysunek przedstawia mężczyznę w średnim wieku. Ma duży nos i włosy do ramion. Siedzi na ławce. Jest ubrany w zbroję, na ramiona ma narzucony futrzany płaszcz. Na głowie ma koronę bogato zdobioną kamieniami. W prawej ręce trzyma miecz, lewą rękę opiera na oparciu ławki.
Książę Witold, rysunek Jana Matejki. Witold (1354/1355 – 1430), od 1401 r. wielki książę litewski, brat stryjeczny Władysława II Jagiełły, walczył z Moskwą, Złotą Ordą, Krzyżakami oraz o panowanie na Litwie (m.in. ze Świdrygiełłą). Prowadził politykę umacniania Litwy jako niepodległego państwa.
Źródło: Jan Matejko (1838–1893), 1866, Wikimedia Commons, domena publiczna.
Nowe rozwiązania przyniosła unia w Horodle z 1413 roku. Układ potwierdzał odrębność Wielkiego Księstwa, ale Jagiełło, Witold, możni polscy i bojarzy litewscy uzgodnili, że będą wspólnie wybierać władców obu państw, co zwiększyło wpływ możnych litewskich na losy Korony. Unia była także umową między polskimi rodami możnowładczymi a litewskim bojarstwem: 47 rodów litewskich zostało przyjętych do polskich herbów, co oznaczało pierwszy krok w kierunku formowania na Litwie stanu szlacheckiego dysponującego takimi prawami, jak polskie rycerstwo.
R1QXQ4JK787G4
Zdjęcie przedstawia kopiec z krzyżem na szczycie. Na szczyt prowadzą betonowe schody.
Kopiec Unii Horodelskiej, usypany w 1861 roku w Horodle, dla uczczenia 448 rocznicy Unii.
U schyłku panowania Jagiełły, w okresie konfliktu z możnymi i rycerstwem o warunki elekcji jego synów, król zaczął wyraźnie forsować ideę pełnej niezależności Litwy, popierając starania Witolda o koronę królewską. Do koronacji ostatecznie nie doszło, ale unia polsko‑litewska uległa wyraźnemu osłabieniu.
Ciekawostka
Prawa sukcesyjne i elekcje królów
R1JXMGZ6RVC7K
Ilustracja przedstawia starszego mężczyznę z brodą i wąsami oraz cztery kobiety w różnym wieku. Mężczyzna stoi pierwszy od lewej strony i zwrócony jest prawym półprofilem w w kierunku niewiast. Panie natomiast stoją jedna obok drugiej, w większości mają twarze zwrócone do widza. Wszystkie postacie mają na głowach korony, mężczyzna trzyma także w prawym ręku berło, w lewym jabłko z krzyżem. Wszystkie kobiety mają tak samo zebrane na bokach włosy, ubrane są w podobne, bogato zdobione suknie. Wyróżnia się z nich jednie pierwsza od lewej, najmłodsza, stojąca najbliżej męża, ponieważ trzyma w dłoniach jabłko atrybut władzy królewskiej.
Władysław Jagiełło z czterema żonami: Jadwigą (1386–1399), Anną, hrabianką Cilli, zwaną Cylejską (1402–1416), Elżbietą Granowską (1417–1420) i Zofią Holszańską (1422–1434).
Źródło: ipsb.nina.gov.pl, domena publiczna.
Pozycja Władysława Jagiełły od początku nie była zbyt mocna. Przede wszystkim przyrodzoną panią Królestwa Polskiego była Jadwiga i nawet po koronacji Litwina zajmowała równorzędną z nim pozycję i z jej zdaniem musiał się on liczyć. Jagiełło był władcą wybranym na drodze elekcji, pochodzącym z obcego kraju, niedysponującym – przynajmniej w pierwszym okresie swoich rządów – własnym zapleczem politycznym. Pozycja jego uległa jeszcze większemu osłabieniu po śmierci Jadwigi. Odeszła spadkobierczyni Ludwika Węgierskiego i dziedziczna władczyni państwa, nie zostawiając potomka. Prawa do tronu Jagiełły mogły zostać w tej sytuacji zakwestionowane. Litwin wprawdzie pozostał u władzy, ale w zamian musiał pójść na ustępstwa wobec grupy możnowładców. Wzrosło wówczas m.in. znaczenie rady królewskiej, z której zdaniem – mimo że formalnie był to organ doradczy – władca musiał się liczyć.
Dla wzmocnienia swojej pozycji – podobno za radą umierającej Jadwigi – Jagiełło ożenił się z Anną, hrabianką Cilli, wnuczką Kazimierza Wielkiego. Z tego małżeństwa urodziła się w 1408 r. córka Jadwiga. Na zjeździe w Jedlni pięć lat później szlachta uznała ją za następczynię tronu. Kobieta jednak nie gwarantowała przedłużenia dynastii. Wszyscy z niecierpliwością czekali na następcę, tym większą, że król powoli dobiegał starości.
Władysław II Jagiełło doczekał się synów z małżeństwa z Zofią Holszańską, lecz aby zapewnić im następstwo tronu w Polsce, musiał uzyskać akceptację możnych i rycerstwa. Po śmierci króla w 1434 r. na władcę wybrano jego 10‑letniego syna, Władysława III, nazwanego później Warneńczykiem. Odtąd tron polski stał się elekcyjny, a wyboru monarchy dokonywali dostojnicy skupieni w radzie królewskiej, którzy z reguły wskazywali kandydata z grona dynastii jagiellońskiej.
RLKX883ORJNTA
Obraz przedstawia mężczyznę, który niesie niemowlę. Obok stoi tłum ludzi, jeden z nich trzyma flagę z białym orłem. Mężczyzna kieruje się w stronę schodów. U szczytu schodów stoi inny człowiek ubrany w szatę, czapkę papieską, a w prawej ręce trzyma laskę. Za nim jest krzyż.
Chrzest Władysława Warneńczyka w 1425 roku na obrazie Jana Matejki. Centralna postać orszaku to biskup niosący do chrztu królewicza, za nimi stoją Jagiełło oraz matka Warneńczyka Zofia Holszańska, wokół nich tłoczy się ogromna świta. Obraz Matejki dwukrotnie zaginął - po raz pierwszy w czasie I wojny światowej. Odnalazł się w 1937 r. w czeskiej Pradze. Drugi raz dzieło zaginęło podczas II wojny światowej i odnalazło się się w 2008 r. Z Holandii wysłał je anonimowy nadawca.
Źródło: Jan Matejko (1838-1893), 1881, Wikimedia Commons, domena publiczna.
R2292RBC11PPH1
Rysunek przedstawia mężczyznę z wąsem. Ubrany jest w koszulę i kamizelkę, na głowie ma hełm z pióropuszem. Na lewym ramieniu zawieszony ma łuk i strzały. W rękach trzyma jedną strzałę. Głowę ma skierowaną w dół.
Wizerunek Świdrygiełły autorstwa Alessandro Guagniniego. , wielki książę litewski w latach 1430–1432, najmłodszy brat Władysława II Jagiełły. Przyjął chrzest w 1385 r., obierając imię Bolesław. W latach 1390‑1392 walczył przeciwko Witoldowi.
Źródło: Alexander Guagnini, Wikimedia Commons, domena publiczna.
W 1430 r. zmarł wielki książę Witold. Jagiełło osadził na Litwie swojego brata, Świdrygiełłę. Jego dążenie do niezależności doprowadziło jednak do otwartej wojny Polski z Litwą w 1431 r. o Podole i Wołyń. Świdrygiełło sprzymierzył się z Krzyżakami, którzy zaatakowali Kujawy. W odwecie w 1433 r. wojska polskie wsparte przez czeskich husytów dokonały ataku na Pomorze Gdańskie. W polityce wewnętrznej na Litwie Świdrygiełło wyraźnie popierał prawosławnych i wprowadził równouprawnienie bojarów litewskich i ruskich. W 1432 r. możnowładcy katoliccy dokonali zamachu stanu i na tronie osadzili Zygmunta Kiejstutowicza, brata Witolda. Nastąpił rozpad Litwy na część litewską i ruską. Świdrygiełło, popierany przez zakon, próbował odzyskać władzę nad całym księstwem, Zygmunt natomiast odnowił unię z Polską. W 1435 r. w bitwie pod Wiłkomierzem nad rzeką Świętą Kiejstutowicz z pomocą Polaków pokonał Świdrygiełłę i posiłkujących go Krzyżaków. Książę Zygmunt, aby pozyskać zwolenników konkurenta, zrównał w prawie bojarów prawosławnych z katolickimi. Świdrygiełło musiał uciekać z Wielkiego Księstwa.
RTEK6HNB5RPVP
Portret przedstawia mężczyznę w średnim wieku. Trzyma w ręce miecz skierowany ostrzem w górę. Mężczyzna ma krótkie włosy, wąsy oraz brodę. Jest ubrany w szatę oraz pelerynę z kołnierzem z futra. Na głowie ma koronę bogato zdobiona kamieniami. U dołu portretu są cztery herby. Kolejno od lewej herby przedstawiają: krzyż krzyżacki, rycerza z mieczem, rycerza na koniu i niedźwiedzia.
Zygmunt I Kiejstutowicz, – wielki książę litewski w latach 1432–1440, książę możajski od 1383, książę Rusi Czarnej w latach 1390–1440.
Źródło: autor nieznany, Wikimedia Commons, domena publiczna.
Ciekawostka
Herby i rody heraldyczne
W Koronie pieczętowanie się herbem stanowiło niezbędny element przynależności do stanu „szlachetnych” – rycerstwa, czyli szlachty – a więc znak posiadania prawa rycerskiego. Grupy rodzin pieczętujących się tym samym herbem tworzyły tzw. rody heraldyczne.
R3RAPNAKLOC4K
Ilustracja przedstawia herb. Na środku jest tarcza z krzywaśniem, do którego przyłączony u góry jest krzyż kawalerski. U samej góry herbu są rogi turze z czterema dzwoneczkami na każdym. Poniżej jest figura podobna kształtem do głowy człowieka z koroną.
Herb Śreniawa. Do rodu heraldycznego Śreniawitów należały m.in. rodziny Kmitów, Lubomirskich i Potockich.
Źródło: Bastian, Juliusz Ostrowski, Księga herbowa rodów polskich. Warszawa 1897, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.
Aby podsumować panowanie lata 1430‑1435 w Polsce i na Litwie obejrzyj film:
R139SJPOXZ9AT
Film opisujący Polskę i Litwę za panowania Jagiełły.
Film opisujący Polskę i Litwę za panowania Jagiełły.
Polska i Litwa za panowania Jagiełły, cz. 2. Źródło ZPE.
Film opowiadający o Polsce i Litwie za panowania Jagiełły - część 2.
Polecenie 1
Przedstaw politykę dynastyczną Jagiełły i jej wpływ na politykę wewnętrzną państwa polsko–litewskiego.
R1TKB3H3MZSOS
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Zastanów się, jak Jagiełło chciał zapewnić ciągłość władzy swojej dynastii i co musiał zrobić, by zdobyć poparcie szlachty, oraz jak jego działania wpływały na relacje między Polską a Litwą.
Polityka dynastyczna Władysława Jagiełły opierała się przede wszystkim na umacnianiu unii polsko‑litewskiej oraz zapewnieniu ciągłości dynastii Jagiellonów. Król, dążąc do utrwalenia władzy swojej rodziny, starał się zabezpieczyć tron dla swoich potomków, co miało istotny wpływ na kształtowanie się ustroju monarchii dziedzicznej. Jednocześnie, aby zdobyć poparcie polskiej szlachty dla swoich planów dynastycznych, Jagiełło musiał zawierać kompromisy i nadawać kolejne przywileje, co przyczyniło się do wzrostu znaczenia stanu szlacheckiego i osłabienia władzy królewskiej. Polityka dynastyczna wpłynęła również na zacieśnienie więzi między Polską a Litwą, ponieważ Jagiełło jako wielki książę litewski i król Polski dbał o utrzymanie jedności obu państw, co jednak nie było łatwe i prowadziło do sporów wewnętrznych, szczególnie w kwestii sukcesji oraz zakresu niezależności Litwy.
Trenuj i ćwicz
1
Ćwiczenie 1
Wyjaśnij, jakie zjawisko przedstawiono w tabeli, i określ jego znaczenie.
R6QUNCCNCX5F9
Tabela złożona jest z czterech kolumn. W pierwszej kolumnie znajdują się trzy rysunki herbów. W drugiej kolumnie wskazane są rody posługujące się tymi herbami: Abdank (używany przez ród Awdańców), Bogoria (używany pierwotnie przez ród Bogoriów), Ciołek (używany przez ród Ciołków). W trzeciej kolumnie umieszczono informacje o adoptujących ze strony polskich rodów. Ród Abdank adoptującymi byli ziemianie sieradzcy Piotr z Widawy i Jakub z Rogoźna. Ród Bogoria adoptującymi byli Marek z Nakola? (wątpliwy). Ród Ciołków adoptującymi był Stanisław z Berezecza. W czwartej kolumnie wskazano adoptowanych bojarów: Jan Gasztołd adoptowany przez ród Abdank, Stanisłwa Wyssygyn (Wissigin) adoptowany przez ród Bogoria oraz Woydziłło Koszyłowicz przez ród Ciołek.
Źródło: Ilustracje pochodzą z Wikimedia Commons, domena publiczna
R1S6LLMTVK45V
Zjawisko (Uzupełnij)
Znaczenie (Uzupełnij).
Zwróć uwagę na nazwy kolumn. Na przedstawicieli jakiej grupy społecznej i narodowości wskazują i jakie ma to znaczenie?
Zjawisko: adopcja herbowa. Znaczenie: bojarowie litewscy mają takie same przywileje jak szlachta polska.
1
Ćwiczenie 2
Zapoznaj się z poniższym drzewem genealogicznym oraz tekstem źródłowym, a następnie odpowiedz na pytania.
R1RKJM1XV3LGV
Rysunek przedstawia drzewo genealogiczne dynastii Piastów i Jagiellończyków począwszy od Władysława Łokietka aż po dzieci Kazimierza Jagiellończyka (pra-, prawnuki Władysława Łokietka). Na szczycie drzewa znajduje się Władysław Łokietek, król Polski (1320‑1333). Władysław Łokietek był ojcem Kazimierza Wielkiego, króla Polski (1333‑1370) oraz Elżbiety Łokietkówny (1305‑1380), która poślubiła Karola Roberta, króla Węgier (1310‑1342). Ich dzieckiem był Ludwik Węgierski, król Węgier (1342‑1382) i królem Polski (1370‑1382). Córką Ludwika Węgierskiego była Jadwiga, królowa Polski (1384‑1399), która poślubiła Władysława II Jagiełłę, króla Polski (1386‑1434). Dziećmi Jadwigi i Władysława II Jagiełły byli: Władysław III Warneńczyk, król Polski (1424‑1444) i król Polski (1440‑1444) oraz Kazimierz Jagiellończyk, król Polski (1447‑1492). Dziećmi Kazimierza Jagiellończyka byli: Władysław II Jagiellończyk, król Czech (1471‑1516) i król Węgier (1490‑1516), Jan I Olbracht, król Polski (1492‑1510), Aleksander I Jagiellończyk, król Polski (1501‑1506) oraz Zygmunt I Stary, król Polski (1506‑1548).
Źródło: Contentplus.sp. z o.o. na podstawie wikipedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
[...] przyrzekamy najuroczyściej, że żadnego obywatela (rycerza) osiadłego za popełnioną winę lub przestępstwo [...] nie będziemy więzili ani więzić nie dozwolimy, aż gdy o nim sądowo i dowodnie przekonanym [zostaniemy] i nam albo staroście naszemu przez sędziego tej ziemi, w którym tenże obywatel zamieszkał, wydanym zostanie: wyjąwszy takiego, który by schwytany był na kradzieży lub [...] podpaleniu, rozmyślnym zabójstwie, porywaniu panien lub niewiast, łupieży i pustoszeniu włości [...]. Nikomu też dóbr ani dzierżaw zabierać nie będziemy, chyba że w drodze prawa, przez sędziów właściwych [...] jako winowajca będzie nam wskazany [...].
R3KC35LAHQUSG1
Jaki jest związek między losami dynastii z drzewa genealogicznego a fragmentem tekstu źródłowego? (Uzupełnij)
Które trzy dynastie zostały uwzględnione na drzewie genealogicznym? (Uzupełnij).
Zwróć uwagę na to, w jaki sposób dana dynastia obejmowała tron polski.
Które dynastie rządziły Polską w XIV w.?
Jaki jest związek między losami dynastii z drzewa genealogicznego a fragmentem tekstu źródłowego? Przywilej w Jedlnie gwarantował Władysławowi III Warneńczykowi następstwo tronu i zapewniał ciągłość dynastii Jagiellonów.
Które trzy dynastie zostały uwzględnione na drzewie genealogicznym? Piastowie, Andegawenowie, Jagiellonowie.
11
Ćwiczenie 3
RN2OGS1GCCEQM
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Źródło: domena publiczna.
R15DVXMJEJDFX
(Uzupełnij).
Zwróć uwagę na przedmioty trzymane przez władców.
Władysława Jagiełłę przedstawia ilustracja trzecia, gdyż znajdują się tam dwa związane z tą postacią przedmioty: krzyż, symbolizujący chrzest, oraz herb Pogoni, będący godłem Litwy.
Ćwiczenie 3
R1VGO8JS7V581
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
1
Ćwiczenie 4
Zapoznaj się z zamieszczonym poniżej fragmentem opracowania historycznego dotyczącego pojęcia Corona Regni, a następnie wyjaśnij, w jaki sposób zmieniał on pozycję władców polskich takich jak Władysław Jagiełło. Czym różnił się on jako władca Polski od Piastów, np. Bolesława Krzywoustego? Czy jego prerogatywy były większe, czy mniejsze od piastowskich poprzedników? Swoją odpowiedź uzasadnij.
St. SzczurHistoria Polski. Średniowiecze
Z panowaniem Ludwika Wielkiego w Polsce [(panującego w latach 1370–1382)] łączy się również przyjęcie przez państwo doktryny politycznej określanej mianem Corona Regni, oddzielającej pojęcie władcy od ogółu niezbywalnych uprawnień monarchii. Państwo stawało się osobą prawną. (...) W takiej koncepcji władca nie był już właścicielem państwa, lecz jedynie królem, a jego uprawnienia nie wynikały z dziedziczności, lecz z samej godności królewskiej.
CART13 Źródło: St. Szczur, Historia Polski. Średniowiecze, Kraków 2002, s. 417.
RGN4QBVV6JHGZ
(Uzupełnij).
Czy Władysław Jagiełło mógł podzielić Polskę między swoje potomstwo?
Wprowadzenie w Polsce doktryny politycznej znanej pod nazwą Corona Regni drastycznie zmieniało pozycję władców tego kraju. Z panów przyrodzonych Królestwa i jego właścicieli przekształcili się oni w monarchów ograniczonych prawami rządzonego przez nich państwa, które istniało niejako niezależnie od samej panującej dynastii. Prerogatywy władców z dynastii jagiellońskiej były więc zdecydowanie mniejsze od królów i książąt piastowskich.
Należy również stwierdzić, że Władysław Jagiełło, w przeciwieństwie do Bolesława Krzywoustego, nie mógł podzielić Polski między swoich potomków, gdyż państwo to nie stanowiło jego własności, nie mógł więc nim rozporządzać zgodnie z własną wolą.
11
Ćwiczenie 5
Ułóż w odpowiedniej kolejności żony Władysława Jagiełły i dopasuj do odpowiednich z nich ilustracje przedstawiające ich dzieci.
RQ83NHRFSXLSV
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Źródło: Ilustracje pochodzą z Wikimedia Commons, domena publiczna
Zwróć uwagę na chronologię małżeństw Władysława Jagiełły – zacznij od najwcześniejszego i idź po kolei. Następnie sprawdź, które z żon miały potomstwo i ile dzieci, pamiętając, że nie wszystkie dzieci dożyły dorosłości. Imiona dzieci często wskazują też na dynastię Jagiellonów, co może pomóc w dopasowaniu ilustracji.
Pierwsza żona: Jadwiga Andegaweńska; Druga żona: Anna Cylejska; Trzecia żona: Elżbieta Granowska; Czwarta żona: Zofia Holszańska. Elżbieta Bonifacja to córka Jadwigi, Jadwiga Jagiellonka - Anny Cylejskiej, a Kazimierz (który zmarł jako niemowlę, stąd brak przydomka), Władysław Warneńczyk i Kazimierz Jagiellończyk to synowie Zofii Holszańskiej
R9AL658SN4769
(Uzupełnij).
Słownik
bojarzy
bojarzy
(ros. bojarin) szlachta, dostojnicy i właściciele ziemscy na Rusi, Litwie oraz wśród Słowian południowych.
husytyzm
husytyzm
ruch religijno‑społeczny skierowany przeciwko Kościołowi katolickiemu; nauka i zasady głoszone przez Jana Husa w Czechach w pierwszej połowie XV w.
rada królewska
rada królewska
(łac. Curia Regis), inaczej: rada koronna, w średniowieczu grupa najwyższych dostojników w monarchii; podejmowali najważniejsze decyzje w kraju
suwerenność
suwerenność
supremacja państwa ujmowanego abstrakcyjnie, ludu lub innego piastuna tej władzy (np. monarchy) nad wszelkimi normami prawa wewnętrznego oraz pełna swoboda prowadzenia przez państwo polityki zagranicznej; faktyczna, a postulatywnie także prawna możność podejmowania przez podmiot sprawujący suwerenność decyzji politycznej, od której nie ma prawnej możliwości odwołania się do wyższej instancji
