Europa Napoleona
Przemiany we Francji. Jaśnieje gwiazda Napoleona
Po uspokojeniu sytuacji wewnętrznej (koniec Wielkiego Terroru) głównym problemem Francji pozostała tocząca się od 1793 r. wojna z I koalicją antyfrancuską, w skład której wchodziły Wielka Brytania, Austria i Prusy oraz drobniejsi sojusznicy. Wprawdzie republika nie była już zagrożona, ale bez zakończenia działań zbrojnych nie sposób było myśleć o poprawie położenia gospodarczego kraju. W 1795 r. z koalicji wystąpili Prusacy, przygotowujący się wówczas do III rozbioru Rzeczypospolitej, lecz aby położyć kres walkom, Francuzi musieli zadać cios, który zmusiłby przeciwników do podjęcia rokowań.
Wyjaśnisz, dzięki jakim dokonaniom Bonaparte zyskał uznanie i sławę wybitnego dowódcy i stratega.
Opiszesz, jak Napoleon doszedł do władzy cesarskiej.
Zakończenie wojny z I koalicją
Wiosną 1796 r. Napoleon Bonaparte, 27‑letni generał artylerii i pogromca paryskiego spisku monarchistów, został mianowany dowódcą frontu włoskiego. Zamierzał on uderzyć stamtąd w kierunku północnym, by zagrozić Wiedniowi. Za jego sprawą odcinek zmagań ustępujący dotąd znaczeniem frontowi nad Renem niespodziewanie stał się najważniejszym teatrem wojny. Po błyskawicznym rozgromieniu armii piemonckiej Francja zajęła Sabaudię z Niceą, wkrótce zaś w wyniku klęski Austriaków pod Lodi – całą Lombardię z Mediolanem, gdzie proklamowano Republikę Lombardzką o ustroju wzorowanym na francuskim. W ciągu zaledwie kilku miesięcy Francuzi zdobyli panowanie nad większą częścią terytorium Italii, łącznie z Państwem Kościelnym. Do Paryża trafiały obfite kontrybucje w pieniądzu i dziełach sztuki.
Porażki zmusiły Austrię do zawarcia rozejmu, a następnie pokoju w Campo Formio w 1797 r. Na jego mocy Habsburgowie zrzekli się Lombardii oraz południowych Niderlandów i terenów Rzeszy na zachód od Renu. Francja uzależniła od siebie także Holandię, tworząc tam Republikę Batawską, i większość państw włoskich. Założona przez Napoleona w północnej Italii Republika Cisalpińska dawała Włochom nadzieję na rychłe zjednoczenie (jej trójkolorowy, zielono‑biało‑czerwony, sztandar, wzorowany na rewolucyjnej chorągwi Francuzów, stał się flagą narodową Włoch).
Wyprawa egipska i początek wojny z II koalicją
Antyrewolucyjna koalicja się rozpadła, a Anglia ściągnęła całą flotę do ochrony wybrzeży, obawiając się, że Francja podejmie inwazję na wyspy. Było to jednak nierealne, Dyrektoriat postanowił więc zorganizować wyprawę do Egiptu, tureckiej prowincji, w której rządzili Mamelukowie, uznający zwierzchnictwo sułtana. Francuzi chcieli w ten sposób zagrozić wpływom brytyjskim w Lewancie, a nawet zachwiać pozycją Kompanii Wschodnioindyjskiej. Członkom Dyrektoriatu dało to okazję do pozbycia się z kraju Bonapartego, który korzystając z narastającego niezadowolenia ludności, mógłby w drodze zamachu stanu sięgnąć po władzę. Wreszcie pomysłodawca egipskiej awantury, minister spraw zagranicznych Karol Talleyrand, kierował się także interesem osobistym, Anglicy bowiem sowicie wynagrodzili go za oddalenie widma francuskiej inwazji.
W maju 1798 r. wojska ekspedycyjne rozbiły siły Mameluków w bitwie pod piramidami. Napoleon opanował Egipt, ale okręty brytyjskie pod wodzą admirała Horatia Nelsona zniszczyły flotę francuską u przylądka Abukir. Francuzi znaleźli się w pułapce, a próba przedarcia się przez Syrię spełzła na niczym. Na domiar złego z początkiem 1799 r. Wielka Brytania, Austria i Rosja przy współudziale Turcji i Neapolu zawiązały II koalicję antyfrancuską. Wspierane przez Rosjan wojska austriackie doprowadziły do wyparcia Francuzów z Italii. Odpowiedzialność za losy republiki podjął wówczas gen. André Masséna. Rozbił on siły koalicji w bitwie pod Zurychem i zmusił armię gen. Aleksandra Suworowa do wycofania się do Bawarii. Cesarz rosyjski Paweł I winą za klęskę obarczył Austriaków i odwołał swe wojska do kraju. Rewolucyjna Francja jeszcze raz została uratowana, chociaż zmęczenie społeczeństwa wojną i niechęć do rządów dyrektoriatu owocowały kolejnymi rojalistycznymi spiskami.
Mapa - wyprawa egipska Napoleona
Zapoznaj się z mapą interaktywną a następnie wykonaj kolejne polecenia.
Przeanalizuj mapę i opisz przebieg egipskiej wyprawy Napoleona.
Konsulat, czyli kres rewolucji
Dnia 13 grudnia 1799 roku przyjęto nową konstytucję. Na jej mocy władzę wykonawczą otrzymali trzej konsulowie, mianowani na 10‑letnią kadencję. Władza ustawodawcza została osłabiona: projekty uchwał zgłaszał pierwszy konsul po konsultacji z pozostałymi, następnie trafiały one do Rady Stanu, potem do Trybunatu, na końcu przegłosowywała je trzecia izba, zwana Ciałem Prawodawczym. Senat zaś czuwał nad zgodnością ustaw z konstytucją. Jego członków mianował dożywotnio pierwszy konsul.
Urząd ten objął Napoleon Bonaparte. Nowa konstytucja oznaczała zatem odejście od zasad politycznych Deklaracji praw człowieka i obywatela z 1789 r., lecz zarazem przywracała niezależność władzy od nieprzewidywalnego ludu.
Niech żyje wolność. Pod stopami Napoleona dokumenty, na których jest napisane:
Rezygnacja z funkcji przewodniczącego,
Lista członków Rady Pięciuset. Autorem ilustracji jest James Gillray, jeden z najbardziej znanych karykaturzystów swoich czasów.
„Bóg wojny” cesarzem Francuzów
2 grudnia 1804 r., po wielu miesiącach przygotowań, Napoleon koronował się na cesarza Francuzów. Na uroczystość przybył papież Pius VII, co wymagało od Bonapartego licznych kompromisów (podobnie zresztą jak uprzednio zawarty konkordat), ale było istotne dla legitymizacji jego władzy.
Podboje i zmierzch potęgi
Jako cesarz Napoleon początkowo kroczył od zwycięstwa do zwycięstwa. W 1805 roku pokonał w tzw. bitwie trzech cesarzy Austriaków i Rosjan (w rzeczywistości na polu walki obecnych było tylko dwóch przywódców: Napoleon i car rosyjski Aleksander I). W 1806 r. zwyciężył Prusaków pod Jeną i Auerstedt. Francuzi zajęli Berlin, a następnie wkroczyli na ziemie polskie (rok później, w 1807 r., powstało Księstwo Warszawskie, które dawało nadzieje na pełną niepodległość Polski). Wojska francuskie stłumiły też powstanie w Hiszpanii, gdzie na tronie zasiadał brat Napoleona, Józef Bonaparte. Jednak najważniejsza z kampanii „Boga wojny”, jak go nazwał Adam Mickiewicz, nie powiodła się. Armia licząca 600 tys. żołnierzy (w tym 100 tys. Polaków) przegrała nie tyle z Rosjanami (wszak zdobyli Moskwę), co z rosyjskim mrozem.
W październiku 1813 r. pod Lipskiem Napoleon poniósł porażkę z połączonymi siłami Austrii, Prus, Rosji i Szwecji (w tej „bitwie narodów” poniósł śmierć książę Józef Poniatowski). Rok później Napoleon abdykował i został zesłany na wyspę Elbę u wybrzeża Italii. Wrócił w 1815 r., próbując odzyskać władzę, jednak porażka pod Waterloo przekreśliła te plany. Zmarł w 1821 r., osadzony na zagubionej na Oceanie Atlantyckim Wyspie Świętej Heleny, gdzie zesłali go najwięksi wrogowie – Anglicy.
Trenuj i ćwicz
Uzupełnij zdanie, podając imię i nazwisko.
Wskaż właściwe dokończenie zdania.
Zaznacz, które z podanych stwierdzeń są prawdziwe, a które fałszywe.
Zapoznaj się z fragmentem opracowania, a następnie wykonaj polecenie.
Wielka Historia Świata, t. 9, Świat w latach 1800−1850Dyplomacja rosyjska i austriacka zabiegała o przyłączenie się Prus do antyfrancuskiej koalicji. Monarchia Hohenzollernów nie zdecydowała się na ten krok, gdyż dzięki zachowaniu neutralności, która przynosiła wymierne nabytki terytorialne, i widocznemu słabnięciu głównego konkurenta w Rzeszy – Austrii, urastała powoli do rangi czołowego mocarstwa niemieckiego. W III wojnie koalicyjnej po raz pierwszy aktywną rolę odegrali niemieccy sprzymierzeńcy Napoleona, przede wszystkim Bawaria, a także Badenia, Hesja, Wirtembergia i Nassau. Państwa te wspólnie z cesarzem Francuzów przystąpiły do walki z Austrią i Rosją. […] III wojna koalicyjna rozstrzygnęła się w ciągu dwóch miesięcy nad Dunajem i doprowadziła do kolejnej klęski Austrii. Pod względem terytorialnym głównymi beneficjentami porażki monarchii habsburskiej stały się, oprócz Francji, państwa niemieckie. Na mocy pokoju w Preszburgu z 27 XII 1805 r. Bawaria uzyskała Vorarlberg, Tyrol oraz Trentino, Wirtembergia część Szwabii i Bryzgowii, a Badenia drugą część Bryzgowii i Konstancję. Elektorat Salzburga w ramach rekompensaty wcielony został do Austrii.
Źródło: Wielka Historia Świata, t. 9, Świat w latach 1800−1850, oprac. A. Chwalba, M. Baczkowski, T. Czekalski, D. Kałwa, Warszawa 2018, s. 355.
Francja odnosiła sukcesy w wojnie z I koalicją za rządów jakobinów czy dyrektoriatu? Kiedy wojna się zakończyła? Jaki był jej wynik?
Zapoznaj się z obrazem i wykonaj polecenia.
Jedną z wypraw budujących legendę Napoleona była wyprawa do Egiptu w celu jego podbicia i zaatakowania brytyjskich kolonii w Indiach. Wybierz właściwe uzupełnienie zdania, które wypowiedział Bonaparte przed bitwą pod piramidami, a następnie odpowiedz na pytanie.
Słownik
rząd Republiki Francuskiej w latach 1795–1799
najwyższy organ władzy publicznej we Francji w latach 1799‑1804
(z wł. levante – wschód) określenie państw leżących na wschodnim, azjatyckim wybrzeżu Morza Śródziemnego