My z Napoleonem. Nadzieje a rzeczywistość
Legiony polskie
Po upadku insurekcji kościuszkowskiej spraw polskich w Paryżu broniły dwa skłócone ze sobą ośrodki polityczne. Deputacja skupiała radykałów, dążących do wywołania nowego powstania i budowy Rzeczypospolitej o ustroju republikańskim. Przeciwstawiała się im Agencja, kontynuująca misję poselstwa insurekcyjnego we Francji i uważająca się za rodzaj emigracyjnego rządu. Na jej czele stali Franciszek Barss i Józef Wybicki. Nie chcieli oni prowokować wystąpień zbrojnych w kraju, liczyli za to na utworzenie oddziałów polskich u boku Francji.
Wyjaśnisz przyczyny powołania do życia Legionów Polskich we Włoszech.
Przeanalizujesz udział polskich legionistów w kampaniach napoleońskich.
Opiszesz mundury legionistów.
Legiony Polskie - nadzieje i rozczarowanie
Zapoznaj się z filmem i wykonaj polecenia.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1SPL52ST37U8
Film opowiadający o powstaniu Legionów Polskich we Włoszech oraz o ich walce.
Oceń decyzję o utworzeniu Legionów Polskich we Włoszech z punktu widzenia polskich żołnierzy oraz Napoleona i Francuzów.
Rozstrzygnij, czy oddziały polskie były traktowane jak równoprawny sojusznik Francji w okresie swojego istnienia. Uzasadnij swoją odpowiedź wykorzystując informacje zawarte w materiale filmowym.
Kres legionów
Po zakończeniu powstania część polskich legionistów pozostała na wyspie, dając początek haitańskiej Polonii: stali się członkami haitańskiej społeczności, założyli rodziny i osiedli w kilku miejscowościach. Największą z nich jest Casale (Cazale), położone ok. 45 km na północny wschód od Port‑au‑Prince. Władze traktowały ich dobrze, mając w pamięci, że wielu z nich przyłączyło się wcześniej do powstańców. Otrzymali miejscowe obywatelstwo i działki ziemi.
Natomiast pozostała we Włoszech półbrygada polskich żołnierzy (ok. 4 tys.) służyła w Królestwie Neapolu, rządzonym przez brata Napoleona, Józefa Bonapartego. Jej nieliczne jednostki w 1806 r. wróciły na ziemie polskie. Legioniści brali udział w walkach przeciwko Prusakom (powstanie wielkopolskie), a następnie weszli w skład armii Księstwa Warszawskiego.
Mazurek Dąbrowskiego
Jan Henryk Dąbrowski i jego Mazurek, do którego słowa napisał Józef Wybicki, to postać i pieśń, które wiążą się oczywiście z walkami Legionów, ale zaczęły żyć własnym życiem w XIX i XX w. Dąbrowski stał się romantycznym bohaterem walki o niepodległość, a niepasujące do pomnikowego charakteru postaci wątki starannie odsuwano na bok (Dąbrowski z racji półniemieckiego pochodzenia słabo mówił po polsku, przez kilkanaście lat służył w armii saskiej). Pieśń ze słowami Wybickiego została oficjalnym hymnem państwowym w dwudziestoleciu międzywojennym. Dlaczego? Z pewnością najważniejszym powodem było to, że tradycja legionowa (wzmocniona w okresie I wojny światowej) stała się ważną częścią etosu walk o niepodległość. Symbolizowała zwycięskie zakończenie tych walk (1807, 1918 r.) i kojarzyła się z optymistyczną wizją przyszłości.
Legioniści polscy na Haiti
Wśród kolonii francuskich na początku XIX w. San Domingo (dzisiejsze Haiti i Dominikana) na Antylach odgrywało najważniejszą rolę. Zachodnia część wyspy należała do Francji od końca XVII w., a wschodnią odstąpili jej Hiszpanie w 1795 roku. Zrobili to tym chętniej, że po wybuchu rewolucji francuskiej wyspa stała się widownią ruchu narodowowyzwoleńczego niewolników murzyńskich, na czele których stanął François Toussaint‑Louverture. Doprowadził on w 1801 r. do zjednoczenia wyspy i proklamowania niepodległości Haiti. Kiedy na rozkaz Napoleona przywrócono na wyspie system niewolniczy, korzystny dla francuskich plantatorów, wybuchł bunt czarnoskórej ludności.
W 1802 r. na San Domingo ruszyła ekspedycja wojskowa, w skład której weszło blisko 6 tys. polskich żołnierzy, czyli dwie półbrygady. Tylko 330 z nich powróciło do Francji. Najstarszy rangą z ocalałych oficerów, Kazimierz Małachowski, oddał wówczas w Mediolanie prawdopodobnie gen. Janowi. H. Dąbrowskiemu sztandary 113 i 114 półbrygady.
Mimo brutalnych walk prowadzonych w latach 1802–1803 i ujęcia przywódcy powstania Francuzom nie udało się zdławić oporu „buntowników”. Choć Louverture utracił władzę, wybuchło kolejne powstanie, w efekcie którego w 1804 r. proklamowano niepodległość San Domingo jako Haiti.
Trenuj i ćwicz
Wśród poniższych zdań wskaż te, które pozwalają uzasadnić podjęcie przez Napoleona Bonapartego decyzji o wysłaniu polskich legionistów na San Domingo.
Połącz miejsca z odpowiednimi fragmentami tekstów źródłowych z epoki. Następnie, wykonaj polecenie poniżej.
Zapoznaj się z fragmentem i wykonaj polecenie.
Dał nam Przykład Bonaparte. Wspomnienia i relacje żołnierzy polskich 1796-1815Sytuacja legionistów po pokoju w Luneville wg relacji Karola Kniaziewicza.
Żołnierza polskiego dotąd łudziła nadzieja, że zwycięstwa Francuzów, w których miał część, inną dadzą postać północnej Europie, że los narodu niegdyś wolnego obojętnym dla Francji nie będzie, że ta wdzięczna będzie narodowi polskiemu, że ten nie mając bytu politycznego więcej ludźmi posiłkował niż te ludy, którym wolność nadała. Lecz niestety! Pokój w Luneville zawarty, którym traktujące mocarstwa wzajem dawne i nowe nabycia sobie zabezpieczyły, tę nadzieję zniszczył. Nadto widocznym to było, że wolność Francji, Holandii i Włoch, tak drogo krwią ludzką okupiona, długo utrzymać się nie może.
Źródło: R. Bielecki, A. Tyszka, Dał nam Przykład Bonaparte. Wspomnienia i relacje żołnierzy polskich 1796-1815, t. 1, Kraków 1984, s. 44–45.
Słownik
(łac. desertio) ucieczka z wojska
tu: rząd Republiki Francuskiej w latach 1795–1799
(łac. insurrectio) zbrojne wystąpienie, powstanie
(łac. coalitio - zgromadzenie, związek) przymierze, sojusz państw lub partii politycznych zawarty w celu prowadzenia wspólnej polityki; I koalicja antyfrancuska (1792–1797) została zawiązana przez europejskie mocarstwa w celu obalenia rewolucyjnej Republiki Francuskiej, w jej skład wchodziły Austria, Prusy, Anglia, Hiszpania i Holandia
dawna nazwa wyspy Haiti