Klasycyzm i romantyzm 

W dziedzinie sztuk plastycznych romantyzm, w odróżnieniu od klasycyzmu, nie wypracował jasno zdefiniowanych cech stylistycznych. Byłoby to zresztą niezgodne z postulowaną przez teoretyków tego nurtu ideą własnego i niepowtarzalnego geniuszu każdego twórcy.

Historyzm w architekturze

Powrót zainteresowań gotykiem, a właściwie malowniczymi ruinami średniowiecznych budowli dokonał się za sprawą powieści grozy. Krótko przed publikacją Zamczyska w Otranto, w 1750 roku, Horace Walpole, syn pierwszego premiera Anglii, wybudował rezydencję Strawberry Hill, która zapoczątkowała styl neogotycki. Choć budowniczowie Strawberry Hill, i innych budynków w tej estetyce, starali się odtworzyć styl gotycki, to w rzeczywistości były to jedynie odwzorowania ich fantazji. Innymi przykładami mogą być wznoszony w latach 1840–70 Pałac Westminsterski, czyli gmach parlamentu w Londynie, sławny w swoim czasie, a dziś już nieistniejący zameczek Fonthill Abbey czy wreszcie pałace w Kamieniu Ząbkowickim na Śląsku oraz Kórniku pod Poznaniem. Przyjrzyj się budowlom poniżej i wskaż elementy zaczerpnięte z gotyku.

R1T9KS7OFFV49

Na zdjęciu znajduje się duży biały budynek z licznymi oknami. Ma on płaski dach, z którego wystają liczne malutkie wieżyczki. Przed budynkiem znajduje się trawnik. Za budynkiem znajduje się biała baszta i biała wieża ze strzelistym szarym dachem.

R1NOGHRKFAVD9

Na zdjęciu znajduje się budynek parlamentu brytyjskiego. Jest to ciemny budynek posiadający liczne zdobienia i małe wieżyczki i większe wieże. Po prawej stronie znajduje się Big Ben czyli wieża zegarowa. Przed budynkiem znajduje się niski most wzniesiony nad rzeką.

RXPZE1TZRSPVN

Szkic przedstawia przekrój kilkupiętrowego budynku. W centralnej części posiada on wysoką wieżę.

R5KE94XZ3L5XN

Na zdjęciu znajduje się kamienny pałac. Z jego frontu znajduje się wnęka trzymająca się na kolumnach i łukach. Prowadzą do niego kamienne schody. Po obu stronach pałacu znajdują się wysokie baszty. Przed pałacem znajduje się sadzawka i trawnik.

R1ZUL58SND9PD

Szkic przedstawia mały kamienny pałac. Jest on otoczony przez drzewa oraz małą fosę, nad którą przeciągnięty jest kamienny most. Zamek posiada liczne wierze i baszty. Na polanie niedaleko zamku spacerują ludzie. Z najwyższej wieży powiewa flaga.

Oprócz neogotyckich rezydencji i kościołów oraz klasycystycznych gmachów państwowych XIX‑wieczni architekci projektowali także budynki łączące elementy zaczerpnięte z różnych kierunków estetycznych. Zaowocowało to najrozmaitszymi wariantami neoromanizmu, neorenesansu i neobaroku. Powstały w latach 1875–1919 na paryskim Montmartrze kościół Sacré Coeur łączy styl romański z bizantyńskim.

R14A1792SPDJJ

Na zdjęciu znajduje się ogromna biała bazylika. Posiada ona liczne wieże zakończone kopułami. Na ścianie frontowej znajdują się imitacje kolumn oraz kamienne rzeźby. Przed bazyliką znajduje się taras oraz spadziste zbocze porośnięte trawnikiem. Na zboczu znajdują się schody oraz ścieżki po których spacerują turyści.

W XIX wieku w wielu europejskich miastach burzono średniowieczne mury i nowożytne fortyfikacje, aby na ich miejscu urządzić szerokie aleje otoczone parkami. Tak powstały m.in. krakowskie Planty oraz wiedeński Ring, okrążająca starówkę ulica, wzdłuż której wzniesiono wiele budowli publicznych i sakralnych, a wśród nich jedną z największych świątyń neogotyckich w Europie – Votivkirche. Świątynia powstała w latach 1856–1879 jako wotum dziękczynne za ocalenie życia cesarza austriackiego Franciszka Józefa w czasie zamachu w 1853 roku. Bryłę kościoła z dwiema wieżami i bogatą maswerkową (odkutą w kamieniu, typową dla gotyku) dekoracją wzorowano na XIV‑wiecznym gotyku francuskim. Neogotyckie świątynie powstawały do lat 20. XX wieku, także na ziemiach polskich (np. kościół, dziś katedra, św. Floriana na warszawskiej Pradze), a nawet w Stanach Zjednoczonych.

R1D9JCU2MUD4H

Obraz przedstawia kościół zbudowany w stylu neogotyckim. Posiada on wysokie wierze, długie okna z witrażami, rozetę i strzeliste łuki nad wejściem. Przed kościołem znajduje się park. Wokół kościoła znajdują się kamienice.

Popularność adaptowania stylów historycznych malała wraz z rozwojem nowoczesnych technologii. Zwiastunem zmian była pierwsza wystawa światowa, zorganizowana w Londynie w 1851 roku. Pawilon wystawowy, nazwany Crystal Palace, powstał w dziewięć miesięcy z prefabrykowanych elementów metalowych. W przypominającej ogromną szklarnię hali znalazła się m.in. ekspozycja amerykańska, gdzie po raz pierwszy zaprezentowano wyroby produkowane z części zamiennych. Zarówno budynek, jak i wystawa zapowiadały nowy sposób produkcji, który miał wyprzeć tradycyjne rzemiosło. Wkrótce za sztandarowy przykład nowej estetyki zaczęła uchodzić wieża Eiffla, zbudowana specjalnie na wystawę światową w Paryżu w 1889 roku. Crystal Palace spłonął w 1936 roku.

RM9BO2VD3R3BB

Szkic przedstawia ogromny budynek o wielkich szklanych oknach i półokrągłym dachu, z którego powiewają liczne flagi. Przed budynkiem znajduje się wiele arystokratów. Wielu z nich siedzi na koniach. Po lewej stronie rosną dwa duże liściaste drzewa.

Aby podsumować zdobyte informacje o sztukach pięknych w czasach romantyzmu zapoznaj się z filmem. 

R19JF1QRC2MCQ

Nagranie filmowe dotyczące sztuk pięknych w czasach romantyzmu.

Nagranie filmowe dotyczące sztuk pięknych w czasach romantyzmu.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R19JF1QRC2MCQ

Nagranie filmowe dotyczące sztuk pięknych w czasach romantyzmu.

Malarstwo

Do prekursorów romantyzmu w malarstwie należeli Niemiec Caspar David Friedrich i Hiszpan Francisco Goya. Specjalnością Friedricha były zimowe i jesienne widoki. Malował ruiny kościołów, ludzi pogrążonych w zadumie (odwróconych tyłem do odbiorcy, jak wędrowiec na ilustracji we wprowadzeniu do tematu), spróchniałe drzewa, cmentarze, wschody i zachody słońca.

R1ZD47M93LVVS

Obraz przedstawia ruiny budowli spowite we mgle. Wokół ruin stoją pnie martwych drzew, a przed ruinami znajduje się wiele nagrobków.

W ciągu pięćdziesięcioletniej kariery Goya namalował około 700 malowideł, 280 grafik i około tysiąca rysunków. Można się na nich doszukać zarówno wpływów baroku i klasycyzmu, jak i romantyzmu. Podejmował różne tematy: od portretów przez sceny ludowe po martwą naturę.

RB2K6TUQM6R64

Obraz przedstawia rodzinę arystokratów. Kobiety, mężczyźni i dzieci są ubrane w suknie lub kolorowe stroje. Mężczyźni mają również na sobie szarfy. Za nimi na ścianie znajdują się ogromne obrazy.

R1XAAVCGVJBAF

Obraz przedstawia żołnierzy rozstrzeliwujący grupę ludzi, którzy podnoszą ręce lub błagają o litość. Na ziemi leżą zakrwawieni zabici. Żołnierze są ubrani w grube mundury i wysokie czapki. Do pasów mają przypięte szable. W oddali znajduje się miasto spowite w półmroku.

Romantyczni artyści chętnie malowali pejzaże. Uznawany za jednego z najwybitniejszych malarzy brytyjskich William Turner uwielbiał obcować z naturą i przelewać na płótno jej dzikość, tajemniczość, ale też towarzyszący jej spokój. Jego miasta spowijała mgła, interesowały go ruiny wplecione pomiędzy nowsze budynki.

R922R2AB2192A

Obraz przedstawia zamek z wysokimi murami i licznymi wieżami. Prowadzi do niego długi kamienny most rozciągający się nad rzeką. Wokół zamku znajdują się inne fortyfikacje. Na brzegu rzeki stoją sarny i jelenie. Przez chmury przebija się światło księżyca.

R1X4UGE3O72DE

Obraz przedstawia duże portowe miasto składające się z wielkich masywnych kamiennych budynków. W jego porcie znajdują się liczne łodzie i okręty. Na brzegu stoją rybacy z sieciami, którzy łowią ryby. Obok nich leżą beczki. Niebo jest pokryte chmurami.

Obrazy Eugène’a Delacroix, tak jak inne prace romantyków, cechowały bogaty koloryt, zastosowanie światłocienia i dynamiczna kompozycja. W centrum zainteresowania Francuza byli przede wszystkim ludzie. Oprócz portretów (np. Fryderyka Chopina) malował sceny z życia codziennego oraz historyczne (w tym nawiązujące do mitologii).

R1TV8T9LN61MO

Obraz przedstawia uzbrojonych mieszkańców miasta szturmujących pozycje wroga. Mężczyźni, kobiety i dzieci są uzbrojeni w szable pistolety i karabiny. Jedna z kobiet stojąc na prowizorycznej barykadzie trzyma francuską flagę i daje innym znak do ataku. Na ziemi leża liczne ciała. W oddali znajdują się budynki miasta, z których unosi się dym.

Za najwybitniejszego polskiego malarza romantyzmu uznaje się Piotra Michałowskiego, portrecistę oraz twórcę scen batalistycznych. Słynny jest także obraz Walentego Wańkowicza przedstawiający Adama Mickiewicza.

R1XGSZMM9XZ4A

Obraz przedstawia oddział konny galopujący górskim szlakiem w nocy. Jadą w górę w stronę oświetlających wszystko płomieni. Żołnierze są ubrani w ciemne mundury.

R1ZGUZ9G51RSH

Obraz przedstawia Adama Mickiewicza opierającego się o skałę wpatrującego się w dal. Jest on ubrany w białą koszulę, czerwony szal i futrzany płaszcz. Ma krótkie czarne włosy i lekkie baki. Obok niego na trawie leży mała harfa. W oddali znajdują się góry.

Rzeźba

Rzeźby w romantyzmie (tak, jak i w innych epokach) pełniły przede wszystkim funkcję dekoracyjną. Zdobiły ogrody i parki, place, wnętrza reprezentacyjnych budynków i ich elewacje. Tematycznie artyści odwoływali się do mitologii i historii oraz symboliki wolnościowej, rewolucyjnej. Ich prace były podobne do rzeźb klasycystycznych. Pod koniec XVIII i na początku XIX wieku sławę zdobyli Włoch Antonio Canova i Duńczyk Bertel Thorvaldsen. Duch epoki ujawnił się w pracach rzeźbiarzy tworzących nieco później, w latach 30. i 40. XIX wieku. Do tej grupy zaliczamy m.in. Francuzów − Françoisa Rude’a i Davida d’Angersa.

R15D49Z2VM9OQ

Na zdjęciu znajduje się biały pomnik mężczyzny, który zapisuje coś na tabliczce. Jest ubrany w szatę i lekką przewiewną zbroję. Ma krótkie kręcone włosy. Siedzi na siedzisku. Obok jego nogi leży miecz. Pomnik znajduje się w ciemnym pomieszczeniu.

R1XM859Z2BP6G

Na zdjęciu znajduje się ciemny pomnik przedstawiający mężczyznę jadącego na koniu. Pomnik znajduje się na wysokim podwyższeniu składającym się z ciemnych kamiennych bloków. Mężczyzna jest ubrany w lekką zbroję i szatę. Ma krótkie kręcone włosy. W prawej ręce trzyma miecz, którym wskazuje przed siebie, a lewą ręką trzyma lejce. Za pomnikiem znajduje się jasny pałac z licznymi oknami i z ciemnym dachem.

RK4LQKP1M8K3O

Pomnik przedstawia mężczyznę jadącego na koniu, który jest atakowany przez innego brodatego mężczyznę. Jadący na koniu ma długie włosy i jest ubrany w mundur z naramiennikami. Koń stoi na tylnych kończynach. Na podstawie pomnika znajduje się dużą płaskorzeźba przedstawiająca dużą liczbę postaci. Pomnik znajduje się w parku z drzewami.

R1RPO8XQ278UA

Na zdjęciu znajduje się ogromna płaskorzeźba znajdująca się na kamiennej ścianie budynku. Przedstawia ona wojowników prowadzących nagich jeńców. Są oni ubrani w zbroje i uzbrojeni w miecze i włócznie. Nad wojownikami znajduje się krzyczący anioł z dużymi skrzydłami i ubrany w zbroję. W prawej ręce trzyma miecz, a lewą daje znak do ataku.

Zapoznaj się z audiobookiem

Trenuj i ćwicz 

1

Ćwiczenie 1

Zapoznaj się ze zdjęciami i wykonaj polecenie.

Źródło 1.

R16P6LMAZMXL5

Ilustracja

Źródło 2.

R1L4LK98Q6VVO

Ilustracja

Źródło 3.

R1ZT1D69LHL66

Ilustracja

R1SEVSOCH66MZ

Każdej budowli przyporządkuj nazwę. Źródło 1 - 1. Pałac Westminsterski, 2. Budynek Parlamentu w Budapeszcie, 3. Katedra w Kolonii, 4. Kościół Saint‑Clotilde w Paryżu
Źródło 2 - 1. Pałac Westminsterski, 2. Budynek Parlamentu w Budapeszcie, 3. Katedra w Kolonii, 4. Kościół Saint‑Clotilde w Paryżu
Źródło 3 - 1. Pałac Westminsterski, 2. Budynek Parlamentu w Budapeszcie, 3. Katedra w Kolonii, 4. Kościół Saint‑Clotilde w Paryżu

Każdej budowli przyporządkuj nazwę. Źródło 1 - 1. Pałac Westminsterski, 2. Budynek Parlamentu w Budapeszcie, 3. Katedra w Kolonii, 4. Kościół Saint‑Clotilde w Paryżu
Źródło 2 - 1. Pałac Westminsterski, 2. Budynek Parlamentu w Budapeszcie, 3. Katedra w Kolonii, 4. Kościół Saint‑Clotilde w Paryżu
Źródło 3 - 1. Pałac Westminsterski, 2. Budynek Parlamentu w Budapeszcie, 3. Katedra w Kolonii, 4. Kościół Saint‑Clotilde w Paryżu

Ćwiczenie 1

R1CH5TVGUMKPQ

Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.

1

Ćwiczenie 2

Zapoznaj się ze zdjęciami i wykonaj polecenia:

Źródło 1.

RUA25FT7C7HH2

Zdjęcie przedstawia mosiężną figurkę mężczyzny walczącego z bykiem. Mężczyzna trzyma w rękach sztylet.

Źródło 2.

RVS4L764TGE1T

Zdjęcie przedstawia pomnik. Na dużym, wysokim postumencie znajduje się mężczyzna na koniu. Trzyma w prawej ręce miecz.

R1SLBOXB2KGDR

Rozstrzygnij, która z rzeźb – zaprezentowana w źródle 1 czy w źródle 2 jest reprezentatywna dla cech rzeźby okresu romantyzmu. Możliwe odpowiedzi: 1. Źródło 1, 2. Źródło 2

R13UL4EEUKGD1

Uzasadnij odpowiedź wskazując odczytane w rzeźbie cechy. (Uzupełnij).

Pokaż podpowiedź

Zastanów się, jakie cechy odróżniają rzeźbę dynamiczną i pełną ruchu od tej klasycystycznej, która dąży do harmonii i spokoju. Pomyśl, w jakim kierunku zmierzała sztuka po klasycyzmie – jakie emocje, ekspresję i elementy fantastyczne zaczęto wtedy podkreślać. W swojej odpowiedzi zwróć uwagę na to, że rzeźba nie tylko przedstawia postać, ale oddaje także jej energię, dramatyzm i ruch, co jest charakterystyczne dla nurtów romantycznych lub barokowych, a nie dla klasycyzmu.

Pokaż odpowiedź

Rzeźba reprezentuje cechy: dynamizm formy, rzeźba wywołuje wrażenie ruchu, pędu, występuje fantastyka, co wyróżnia ją od rzeźby nurtu klasycystycznego.

R1X78RK87XASZ

Ćwiczenie 2

Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.

1

Ćwiczenie 3

Zapoznaj się z obrazem i wykonaj polecenia.

R1GGVPV8RAFDN

Obraz przedstawia scenę bitewną. Przez wąski wąwóz jedzie konnica. Atakuje nadjeżdżających z przeciwka żołnierzy na koniach. Widać zaciętą walkę.

R12TRHBGRHZZU

Zaznacz cechy charakterystyczne dla malarstwa romantycznego. Możliwe odpowiedzi: 1. statyczność., 2. żywa kompozycja, 3. gwałtowność uczuć, 4. racjonalizm, 5. empiryzm., 6. bohaterem bojownik o wolność

R6JLN3HUVPR3D

Rozstrzygnij, czy zaprezentowany w źródle obraz prezentuje wskazane przez Ciebie wyżej cechy. Możliwe odpowiedzi: 1. Tak, 2. Nie

RU52DPD627Q7G

Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do treści źródła. (Uzupełnij).

Pokaż podpowiedź

Pomyśl o tym, co odróżnia scenę batalistyczną od spokojnej kompozycji – co przyciąga uwagę widza i nadaje obrazowi dramatyzm. Zwróć uwagę na postacie – czy stoją nieruchomo, czy są w ruchu? Jakie emocje wyrażają ich twarze i gesty? Pamiętaj, że ruch i gwałtowne uczucia są typowe dla malarstwa romantycznego, które często wybierało dramatyczne wydarzenia historyczne jako temat.

Pokaż odpowiedź

żywa kompozycja – osoby są w ruchu, gwałtowność uczuć – towarzyszy walce, bohaterem wojownik – obraz przedstawia walczących (w wąwozie Samosierry)

RT4QQERJ8O9HH

Ćwiczenie 3

Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.

Słownik