Polska pod okupacją
Polska pod okupacją niemiecką i sowiecką
Pracownicy Poczty Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsku 1 września 1939 r. bronili się przez ponad 14 godzin. Mimo że się poddali, niemiecki sąd polowy uznał ich za dywersantów. Polskich działaczy politycznych i społecznych z Gdańska hitlerowcy aresztowali i uwięzili w obozie koncentracyjnym w Stutthofie (Sztutowie). Na zachodnie ziemie Polski wkroczyły policyjne jednostki zwane Einsatzgruppen, które przeprowadzały planowe akcje rozstrzeliwania Żydów i potencjalnych przeciwników władzy niemieckiej, zwłaszcza przedstawicieli polskiej inteligencji. Naziści według dokładnych spisów mordowali polskich ziemian, nauczycieli, instruktorów harcerskich, księży, byłych powstańców wielkopolskich i śląskich.
Wkrótce Polska wyniszczona walkami z armią III Rzeszy otrzymała kolejny cios. Nad ranem 17 września 1939 r. przez wschodnią granicę wdarły się na teren Rzeczypospolitej wojska sowieckie. Do niewoli trafiło 250 tys. żołnierzy polskich, ok. 7 tys. zginęło, a blisko 10 tys. zostało rannych. Polska przestała istnieć, granica zaś między III Rzeszą a ZSRS miała odtąd przebiegać wzdłuż linii rzek San–Bug–Narew–Pisa.
Opiszesz, jaką politykę okupacyjną na ziemiach polskich prowadziły Niemcy, a jaką ZSRS.
Przeanalizujesz różne mapy Generalnego Gubernatorstwa.
Ocenisz działania propagandowe Niemców.
Początek okupacji
3 września 1939 r. w Bydgoszczy doszło do wydarzeń nazwanych przez propagandę Goebbelsa „krwawą niedzielą” (niem. Blutsonntag). Według świadectw niemieckich żołnierze polscy i mieszkańcy Bydgoszczy w pierwszych dniach września dokonali mordu na miejscowych Niemcach. Źródła polskie podają jednak, że byli to niemieccy dywersanci, którzy ostrzeliwali wycofujące się wojska polskie. W trakcie walk oraz w wyniku wyroków sądów polowych zginęło wówczas kilkuset Niemców w Bydgoszczy i w okolicach. 5 września do miasta wkroczyli już hitlerowcy i rozpoczęli publiczne masowe egzekucje Polaków.
Wyjaśnij, jaki był cel publicznych egzekucji.
Na ziemiach zachodnich w ciągu pierwszych czterech miesięcy okupacji Niemcy w masowych egzekucjach rozstrzelali ponad 40 tys. osób. Zbrodni wojennych dokonywały również oddziały sowieckie. Po dwudniowej obronie Grodna przez polskich żołnierzy i harcerzy zabiły ok. 300 osób. Żołnierze sowieccy zamordowali wtedy m.in. dowódcę Grupy Operacyjnej „Grodno” gen. Józefa Olszynę‑Wilczyńskiego.
Podział terytorium II RP
Wbrew prawu międzynarodowemu okupanci anektowali terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ostatecznego podziału dokonali 28 września 1939 r. w Moskwie Joachim von Ribbentrop i Wiaczesłw Mołotow. ZSRS odstąpił III Rzeszy ziemie do linii Pisy, Narwi, Bugu i Sanu w zamian za zgodę na przyszłą okupację Litwy i zapewnienie, że Niemcy nie zezwolą na powstanie żadnej formy państwowości polskiej na terenach okupowanych. Na początku października Adolf Hitler wydał dekret o włączeniu do Rzeszy terytorium byłego zaboru pruskiego, a także dużej części ziem byłego zaboru rosyjskiego.
Nastroje po klęsce
Klęska II Rzeczypospolitej była wstrząsem dla Polaków, których sanacyjna propaganda przekonywała o sile państwa i gotowości do obrony. Rozgoryczenie budziło także to, że walczącą ciągle armię opuścił wódz naczelny Edward Rydz‑Śmigły. Fakt ten wykorzystywali później komuniści, rozpowszechniając informacje o ucieczce władz Rzeczypospolitej przez Zaleszczyki (ewakuacja odbyła się zresztą nie przez tę miejscowość, lecz przez Kuty i Przełęcz Tatarską) i przemilczając prawdziwy cel wyjazdu: zapewnienie kontynuacji walki i ciągłości państwowości polskiej.
Poczucie osamotnienia w walce wywoływała również bierność aliantów podczas „dziwnej wojny” na Zachodzie. Postawę sojuszników Polski wykorzystywała z kolei propaganda nazistowska. Upadek Francji w 1940 r. był szokiem dla licznych Polaków zakochanych w Paryżu, kulturze francuskiej i micie napoleońskim. Traumatyczne przeżycia potęgował codzienny terror. Mieszkańcy ziem zachodnich pamiętali wrogie, lecz praworządne rządy pruskie, mieszkańcy Galicji zaś – dobrotliwą monarchię habsburską, mieszkańcy Kongresówki natomiast – niezbyt uciążliwą okupację niemiecką z czasów I wojny światowej. Dlatego nierzeczywistym koszmarem wydawały się publiczne egzekucje na ziemiach zachodnich i sadystyczne znęcanie się hitlerowców nad ludnością żydowską.
Po okupantach sowieckich ludzie, którzy przeżyli wojnę polsko‑bolszewicką, niczego dobrego się nie spodziewali. Bolesna dla Polaków była natomiast radość części Ukraińców, Białorusinów i Żydów z wejścia wojsk sowieckich oraz ich nieukrywana nieraz satysfakcja z powodu klęski II Rzeczypospolitej, w której czuli się dyskryminowani. Wstrząs psychiczny po klęsce prowadził do różnorodnych postaw, zarówno do apatii, jak i buntu. Jednym ze sposobów przeciwstawienia się wrogowi i walki z okupacją było tworzenie konspiracji.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RsM8ktYX5DkDs
Nagranie filmowe dotyczące okupowanej Polski.
Pod znakiem sierpa i młota
Naczelnym celem polityki sowieckiej na terenach okupowanych było szybkie ujednolicenie tych obszarów z resztą terytorium ZSRS. Temu służyła polityka szybkiej sowietyzacji, czyli narzucenie społeczeństwu ideologii komunistycznej oraz wprowadzenie reform, które realizowano na terenie państwa sowieckiego. Zaczęto od stworzenia ram administracyjnych organizujących nowy porządek prawny. W tym celu przeprowadzono wybory do zgromadzeń ludowych Zachodniej Białorusi i Zachodniej Ukrainy, które następnie podjęły decyzję o włączeniu terenów polskich Zachodniej Białorusi i Zachodniej Ukrainy do ZSRS oraz wprowadzeniu ustawodawstwa sowieckiego na tych obszarach.
Omów wymowę plakatu. Zwróć uwagę, kogo symbolizują przedstawione postaci na pierwszym planie i w tle, jak one się zachowują oraz w jaki sposób zostały ukazane.
Polityka okupacyjna władz sowieckich wymierzona była głównie w grupy społeczne uznane za wrogie pod względem klasowym, tj. inteligencję, ziemiaństwo, burżuazję, przedstawicieli wolnych zawodów, pracowników administracji itp. Jej celem było pozbawienie społeczeństwa polskiego warstwy przywódczej. Na początku usunięto Polaków ze służb publicznych oraz stanowisk urzędniczych, zastąpiono ich ludźmi sprowadzonymi z głębi Związku Sowieckiego. W ślad za czystkami w administracji nastąpiło wywłaszczenie obywateli polskich. Ziemianom i osadnikom wojskowym odebrano majątki, a ziemię podzielono na mniejsze działki i rozparcelowano między małorolnych i bezrolnych chłopów. Prócz masowego konfiskowania mienia władze sowieckie rozpoczęły kolektywizację gospodarstw rolnych oraz nacjonalizację przedsiębiorstw. Rekwizycje i rabunki były na porządku dziennym. Wszystko to w połączeniu z bardzo niekorzystną dla Polaków wymianą pieniądza w stosunku 1 : 1 (mimo że waluta sowiecka była czterokrotnie słabsza od polskiej) zepchnęło mieszkańców ziem okupowanych na skraj nędzy.
W kilku zdaniach sformułowanych na wzór notki prasowej postaraj się odtworzyć atmosferę wydarzenia ukazanego na zdjęciu.
Jednocześnie następowały zmiany w szkolnictwie i kulturze. Początkowo pozostawiono język polski w szkolnictwie, ale szkoły zostały zorganizowane na wzór sowiecki, powstawały w nich organizacje komsomolskie i pionierskie, nauka opierała się zaś na pospiesznie tłumaczonych podręcznikach sowieckich. Placówki oświatowe w ten sposób szybko stały się miejscem indoktrynacji młodzieży polskiej i tubą propagandy stalinowskiej. Podobne zmiany zachodziły w szkolnictwie wyższym. Uniwersytety straciły autonomię, a ich programy musiały być dostosowane do wymagań sowieckich. Język polski z czasem coraz częściej był wypierany przez rosyjski lub ukraiński. Środowisko nauczycielskie – zarówno stopnia wyższego, jak i niższych – padło ofiarą czystek. Na ziemiach okupowanych przez władze sowieckie funkcjonowały natomiast polskie instytucje, teatry, ukazywała się polska prasa, działały kościoły. W ten sposób Sowieci starali się zyskać poparcie społeczeństwa polskiego, zwłaszcza w obliczu sukcesów armii nazistowskiej w Europie. Polityka okupacyjna ZSRS opierała się na wykorzystywaniu wewnętrznych konfliktów społecznych i narodowościowych i z tego względu znacznie łatwiej wpływała na społeczeństwo w porównaniu z okupantem niemieckim, choć była nie mniej represyjna. Władze ZSRS starały się wciągnąć Polaków do kolaboracji drogą ustępstw, pod warunkiem oczywiście pełnego zaakceptowania przez nich sytuacji politycznej i ideologii komunistycznej.
Stałym zjawiskiem na ziemiach znajdujących się pod okupacją sowiecką były aresztowania. Obejmowały one m.in. przedstawicieli polskiej elity i osoby podejrzane o działalność wrogą wobec władz okupacyjnych. Utworzono trzy specjalne obozy w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie, gdzie przetrzymywano ok. 15 tys. polskich oficerów, podoficerów, policjantów, urzędników, księży. Niemal wszyscy zostali wymordowani na przełomie lat 1940 i 1941.
Polacy byli oskarżani na podstawie sowieckiego kodeksu karnego, a następnie zsyłani do najcięższych robót w kopalniach czy do budowy kolei na Czukotce, Kołymie i w okolicach Morza Białego. W 1940 r. rozpoczęły się masowe deportacje ludności polskiej. Objęły one blisko 1,5 mln osób. Niemal połowa z nich zmarła albo podczas wielotygodniowej podróży w wagonach towarowych, albo już na miejscu, nie mogąc znieść bardzo surowych warunków życia. Władze sowieckie bez wahania zsyłały całe rodziny, kierując się przede wszystkim przesłankami narodowościowymi – Polaków kierowano w północne rejony ZSRS, do Kazachstanu czy na Syberię.
Wymień cztery niedogodności, które mogły towarzyszyć Polakom wywożonym tego typu pociągami na Syberię.
W cieniu swastyki
Polityka okupanta nazistowskiego wobec Polaków inaczej wyglądała na ziemiach wcielonych do Rzeszy, a inaczej w Generalnym Gubernatorstwie. Te pierwsze, zgodnie z koncepcją Lebensraum, planowano w ciągu kilku lat „zniemczyć”, a następnie zintegrować z resztą III Rzeszy. Z tego powodu Niemcy od razu przystąpili do organizowania na masową skalę wysiedleń (z obszarów przyłączonych wysiedlili ok. 1,5 mln Polaków i Żydów, na ich miejsce zaś sprowadzili 200 tys. Niemców), a także prowadzenia akcji eksterminacji i germanizacji narodu polskiego. Polakom zakazano działalności sportowej i kulturowej, zlikwidowano polskie szkolnictwo, a język niemiecki zyskał status urzędowego. Władze okupacyjne przejęły wszystkie przedsiębiorstwa i gospodarstwa rolne znajdujące się dotychczas w rękach Polaków. Tych Polaków, którzy według klasyfikacji nazistowskiej zostali uznani za tzw. volksdeutschów (w ich żyłach płynęła krew niemiecka lub urodzili się na terytorium Niemiec), przymusowo wcielano do Wehrmachtu.
Odmiennie kształtowała się sytuacja w Generalnym Gubernatorstwie. Według słów Hitlera obszar ten miał stanowić „przytułek dla Polaków, Żydów i innej hołoty z dawnych i innych obszarów Rzeszy” [cytat za: Robert Śniegocki, Historia, cz. 3. Burzliwy wiek XX, Nowa Era, Warszawa 2010, s. 178]. W świetle tych założeń Generalne Gubernatorstwo miało stać się zapleczem rolniczym i rezerwuarem taniej siły roboczej. Założenia te uległy jednak zmianie po ataku III Rzeszy na ZSRS w czerwcu 1941 r., kiedy to zaczęto snuć plany wysiedlenia wszystkich Polaków na Syberię. Zgodnie z niemieckimi założeniami zlikwidowano w Generalnym Gubernatorstwie wszystkie polskie organizacje kulturowe, polityczne, związki zawodowe itp., pozostawiono jedynie Polski Czerwony Krzyż i ochotnicze straże pożarne. Język niemiecki wprowadzono do urzędów, ale dopuszczalne było także posługiwanie się językiem polskim. Niemcy zlikwidowali szkolnictwo wyższe, pozostawili natomiast szkoły średnie zawodowe i podstawowe, usunęli jednak z ich programu naukę historii oraz literatury polskiej. Naród polski miał bowiem stanowić masę niewykształconych tzw. podludzi. Celem okupanta nazistowskiego było również wynarodowienie ludności polskiej i unicestwienie polskiej świadomości narodowej, dlatego też z przestrzeni publicznej znikły pomniki i tablice przywołujące wydarzenia z historii Polski. Ludności polskiej konfiskowano mienie, usunięto Polaków ze służb publicznych i administracji, a na rolników nałożono obowiązek dostarczania obowiązkowych kontyngentów z artykułami spożywczymi.
Terror hitlerowski
Stałym elementem okupacji nazistowskiej był zakrojony na szeroką skalę terror wobec ludności polskiej. Podobnie jak miało to miejsce w przypadku okupanta sowieckiego, również na obszarach okupowanych przez Rzeszę głównym celem prowadzonych działań była likwidacja elity społeczeństwa polskiego.
Od początku okupacji Niemcy organizowali akcje wymierzone w polską inteligencję. Przykładem była przeprowadzona między majem a lipcem 1940 r. tzw. akcja „AB”, w ramach której zginęło ponad 3,5 tys. osób, w tym wielu nauczycieli, księży, oficerów. W Palmirach pod Warszawą Niemcy dokonali egzekucji 1,7 tys. osób, zginął tam m.in. przywódca PPS Mieczysław Niedziałkowski. Największa egzekucja miała miejsce w dniach 20–21 czerwca. Zginęło wtedy 378 osób, wśród nich wieloletni marszałek sejmu Maciej Rataj i mistrz olimpijski w biegach Janusz Kusociński. W ramach podobnych akcji w Krakowie i we Lwowie śmierć poniosło wielu pracowników naukowo‑dydaktycznych, twórców literatury i działaczy kultury, m.in. Tadeusz Boy‑Żeleński. Terror hitlerowski objął również zwykłych obywateli, często przypadkowe osoby. W miastach organizowano tzw. łapanki, czyli obławy, podczas których aresztowano setki osób i wysyłano je do obozów lub pracy przymusowej do Niemiec. Rozstrzeliwanie Polaków – przypadkowe albo według odgórnie przygotowanych list – było na porządku dziennym.
Aresztowani trafiali do więzień. W przeciwieństwie do okupanta sowieckiego, który skalę swoich zbrodni starał się zachować w tajemnicy, naziści listy z danymi ofiar zamieszczali w miejscach publicznych, wierząc, że w ten sposób spotęgują w Polakach strach. Szczególnie złą sławą okryły się takie areszty jak Pawiak w Warszawie, Montelupich w Krakowie i Fort VII w Poznaniu. Wielu Polaków straciło życie w katowniach gestapo. Ci, którzy przeżyli przesłuchania, byli następnie kierowani do obozów pracy i obozów koncentracyjnych, gdzie w ciężkich warunkach musieli wykonywać nadludzką pracę. We wszystkich obozach utworzonych na ziemiach okupowanych więziono ok. 18 mln ludzi, z czego 11 mln poniosło śmierć.
Metody i efekty działań obu okupantów wobec narodu polskiego były podobne. Różnica polegała głównie na tym, że władze sowieckie stosowały kryterium klasowe, a naziści – narodowe. Polska jako jedyna padła ofiarą dwóch agresorów i ciemiężycieli, którzy przez sześć lat trwania konfliktu prowadzili planową akcję wyniszczenia narodu polskiego.
Zapoznaj się z mapą i wykonaj polecenia.
Według oficjalnej propagandy nazistowskiej były to ziemie „rdzennie niemieckie”, mimo że ludność niemiecka stanowiła w większości tamtejszych okręgów zdecydowaną mniejszość. Zdając sobie z tego sprawę, równolegle do włączenia ziem zachodniej Polski do III Rzeszy rząd niemiecki ogłosił dekret o umocnieniu niemieckości, który zapowiadał przeprowadzenie akcji germanizacyjnej na wielką skalę. Przebiegała ona dwutorowo: z jednej strony wysiedlano zamieszkałą na tych ziemiach ludność polską (m.in. do Generalnego Gubernatorstwa lub na roboty przymusowe do Rzeszy), z drugiej — kolonizowano opuszczone obszary ludnością pochodzenia niemieckiego (tzw. volksdeutschami) z terenów Europy Środkowej i Wschodniej. Całą akcję określono mianem „Heim ins Reich”(Powrót do Rzeszy).
Los ludności polskiej na włączonych do Niemiec terenach był nie do pozazdroszczenia. Brutalnie wysiedlono stamtąd tysiące Polaków, a pozostałych pozbawiono prawa do posiadania większości przedsiębiorstw i nieruchomości. Ponadto wypowiedziano wojnę kulturze polskiej, postrzeganej jako zagrożenie dla forsowanej przez rząd polityki germanizacyjnej: język polski został zakazany, instytucje kultury były zamykane, a bezcenne dzieła sztuki grabione i niszczone.
Jeszcze podczas wojny polsko‑niemieckiej terytorium przyszłego Generalnego Gubernatorstwa stało się widownią zbrodni popełnianych przez żołnierzy III Rzeszy, a także oddziały SS. Nie pomagały przy tym apele generałów takich jak Johannes Blaskowitz, którzy ostrzegali Hitlera, że takie metody nie pomogą w zarządzaniu podbitym krajem. Od samego początku za standard w podejmowaniu działań mających na celu utrzymanie nazistowskiej kontroli nad anektowanym obszarem uważano terror i bezwzględność. Generalne Gubernatorstwo, jako terytorium przez samych Niemców uznane za polskie, stało się głównym poligonem, na którym wspomniane wyznaczniki niemieckiej polityki okupacyjnej były z przerażającą precyzją stosowane w praktyce.
Obiektem szczególnie zaciętych ataków stała się polska inteligencja, która w przekonaniu nazistów stanowiła główną przeszkodę na drodze do uczynienia z narodu polskiego kasty „podludzi”, a w przyszłości, prawdopodobnie, całkowitego wyniszczenia miejscowej ludności. Ponurym symbolem tej okrutnej walki z polskością jest tzw. akcja „AB”, podczas której w podwarszawskich Palmirach, na terenie Puszczy Kampinoskiej, dokonano masowych egzekucji osób związanych z kulturą polską. Ofiarami tego mordu byli m.in. Maciej Rataj, marszałek Sejmu w okresie II Rzeczypospolitej, oraz Janusz Kusociński, złoty medalista olimpijski z okresu międzywojnia.
Brutalność okupacji niemieckiej przejawiała się również w sferze gospodarczej. Generalne Gubernatorstwo poddane było niezwykle intensywnej ekonomicznej eksploatacji, głównie ze względu na odgórnie narzucony obowiązek znaczących dostaw żywności do Rzeszy. Owe kontyngenty realizowane były kosztem gwałtownego obniżenia norm żywieniowych ludności polskiej, której przedstawiciele musieli w zdecydowanej większości zadowolić się ok. 500 kaloriami dziennie. Podobnie jak na terenach włączonych bezpośrednio do Rzeszy dochodziło tu do przejmowania przez Niemców dawnych zakładów państwowych, a także przedsiębiorstw prywatnych i majątków ziemskich.
Terytorium Generalnego Gubernatorstwa stało się również centralnym punktem w niemieckich planach zagłady ludności żydowskiej z całej okupowanej Europy. Wybór właśnie tego miejsca podyktowany był względami praktycznymi. To na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej i na wschód od jej granic mieszkało najwięcej Żydów. Tak zwanym ostatecznym rozwiązaniem kwestii żydowskiej miały zajmować się obozy zagłady — „fabryki śmierci”, jak się je często obecnie nazywa — wśród których prym wiodły te zlokalizowane na terytorium Generalnego Gubernatorstwa: w Bełżcu, Majdanku, Treblince i Sobiborze. W tym bezprecedensowym akcie masowego mordu zginęło blisko 6 mln europejskich Żydów, w tym ok. 3 mln z terenów dawnej Polski.
Okupacja terenów wschodnioeuropejskich przez Niemców była niezwykle brutalna. Zgodnie z rasistowską ideologią Hitlera narody słowiańskie zamieszkujące te obszary uznawane były za gorsze i w związku z tym traktowano je jak podludzi, ich ziemie były natomiast postrzegane jako przyszła niemiecka „przestrzeń życiowa” (niem. Lebensraum). Führer nie zgodził się nawet na sugerowane przez jego doradców ograniczenie wcielania w życie polityki rasowej do momentu ostatecznego zwycięstwa nad Związkiem Sowieckim. Była to brzemienna w skutki decyzja, gdyż ludność podbitych terenów, początkowo uradowana z wyzwolenia od rządów sowieckich, szybko rozczarowała się brutalnością niemieckich zdobywców.
Wymień i wskaż na mapie główne miasta Generalnego Gubernatorstwa. Pod czyją okupacją się znalazły?
Wymień główne miasta Generalnego Gubernatorstwa. Pod czyją okupacją się znalazły?
Trenuj i ćwicz
Uszereguj w kolejności chronologicznej wymienione wydarzenia z okresu okupacji niemieckiej i sowieckiej w czasie II wojny światowej.
Wykonaj poniższe polecenia.
Wskaż, które z wymienionych niżej pojęć pasuje do poniższego niemieckiego plakatu propagandowego z czasów II wojny światowej. Uzasadnij swój wybór.
Przyporządkuj przytoczone niżej opisy sytuacji okupowanych w czasie II wojny światowej ziem polskich do konkretnych obszarów, których dotyczą.
Innym przejawem polityki [okupacyjnej] (...) była ekonomiczna eksploatacja (...), przede wszystkim przez obowiązkowe, wysokie kontyngenty żywności.
(J. Tyszkiewicz, E. Czapiewski, Historia powszechna. Wiek XX, Warszawa 2011, s. 456) Możliwe odpowiedzi: 1. Tereny wcielone do III Rzeszy, 2. Tereny zajęte przez Związek Sowiecki, 3. Generalne Gubernatorstwo Polityka [okupacyjna] (...) miała na celu całkowitą germanizację tych ziem i ludności. Na przełomie 1939/1940 r., w czasie mroźnej zimy przeprowadzono wysiedlenie (...) prawie pół miliona osób (...) Ich własność mieli przejąć osadnicy (...), przybyli (...) z krajów bałtyckich, Rumunii, Besarabii, Bukowiny. (...) Zakazano używania języka polskiego, zamknięto teatry, biblioteki, muzea i księgarnie, rozpoczęto systematyczną grabież zabytków i dzieł sztuki.
(J. Tyszkiewicz, E. Czapiewski, Historia powszechna. Wiek XX, Warszawa 2011, s. 455) Możliwe odpowiedzi: 1. Tereny wcielone do III Rzeszy, 2. Tereny zajęte przez Związek Sowiecki, 3. Generalne Gubernatorstwo Nowe władze szybko dokonały zmian w systemie politycznym, gospodarczym i społecznym. Wycofano polską walutę (...), zamrożono i skonfiskowano oszczędności ludności. Dokonano nacjonalizacji dużych zakładów przemysłowych, banków i kopalni. Zlikwidowano wolny rynek, wprowadzając sklepy państwowe i spółdzielnie. Od 1940 r. rozpoczęto także kolektywizację rolnictwa.
(J. Tyszkiewicz, E. Czapiewski, Historia powszechna. Wiek XX, Warszawa 2011, s. 458–459) Możliwe odpowiedzi: 1. Tereny wcielone do III Rzeszy, 2. Tereny zajęte przez Związek Sowiecki, 3. Generalne Gubernatorstwo
Zapoznaj się z fotografią, a następnie wykonaj polecenie.
Zapoznaj się z opisem fotografii, a następnie wykonaj polecenie.
Na podstawie dwóch przytoczonych niżej tekstów źródłowych wyjaśnij, dlaczego w Polsce, w przeciwieństwie do państw takich jak Francja, przypadki kolaboracji z okupantem niemieckim należały do rzadkości.
Fragment przemówienia Adolfa Hitlera do oficerów niemieckich przed inwazją na Polskę 22 sierpnia 1939 r.Zniszczenie Polski jest naszym zadaniem. Celem musi być nie dotarcie do jakiejś oznaczonej linii, lecz zniszczenie żywej siły […]. Bądźcie bezlitośni! Bądźcie brutalni! Osiemdziesiąt milionów [Niemców] musi otrzymać to, co im się należy, a należy im się zapewnienie egzystencji. Prawo jest po stronie silniejszego. Trzeba postępować z maksymalną surowością […]. Obecnie tylko na wschodzie umieściłem oddziały SS Totenkopf, dając im rozkaz nieugiętego i bezlitosnego zabijania kobiet i dzieci polskiego pochodzenia i polskiej mowy, bo tylko tą drogą zdobyć możemy potrzebną nam przestrzeń życiową.
Źródło: Fragment przemówienia Adolfa Hitlera do oficerów niemieckich przed inwazją na Polskę 22 sierpnia 1939 r. Cytat za: Europa. Nasza historia, podręcznik dla klasy 8: Od wybuchu II wojny światowej do czasów współczesnych, WSiP, Warszawa 2020, s. 12.
Fragment mowy francuskiego marszałka Pétaina z 30 października 1940 r.Francuzi, spotkałem się w ostatni czwartek z kanclerzem Rzeszy. To spotkanie wzbudziło nadzieje oraz obawę. Jestem Wam winny wyjaśnienie […]. Z dobrej woli przyjąłem zaproszenie Führera. Nie zostałem poddany z jego strony żadnemu dyktatowi, żadnej presji. Była rozważna kolaboracja między naszymi krajami. Zaakceptowałem jej pryncypia. Skala jej będzie dyskutowana w późniejszym terminie. Wszystkich tych, którym dziś leży na sercu ocalenie Francji, chcę zapewnić, że ratunek jest w naszych rękach. […] Naszym honorem jest zachować francuską jedność, jedność dziesięciu wieków w ramach konstruktywnych działań nowego porządku europejskiego, na który dzisiaj wkraczam poprzez drogę kolaboracji […]. Ta kolaboracja powinna być szczera. Powinna wykluczać myślenie o agresji. Powinna pociągać za sobą wysiłek cierpliwości i zaufania. […] Pójdźcie za mną. Zachowajcie wiarę w wieczną Francję.
Źródło: Fragment mowy francuskiego marszałka Pétaina z 30 października 1940 r. Cytat za: Europa. Nasza historia, podręcznik dla klasy 8: Od wybuchu II wojny światowej do czasów współczesnych, WSiP, Warszawa 2020, s. 42.
Słownik
(z franc. alliance – przymierze) sojusznicy, sprzymierzeńcy; termin „alianci” po raz pierwszy pojawił się podczas I wojny światowej, podczas II wojny światowej aliantami nazywano członków koalicji antyhitlerowskiej
(z łac. diversio – przewrót) agent wrogiego państwa działający za linią frontu, dokonujący aktów sabotażu, zamachów itp. w celu obniżenia morale przeciwnika i ułatwienia zadań własnej armii
(z łac. executio – wykonanie) wykonanie wyroku śmierci, stracenie
(niem., przestrzeń życiowa) koncepcja, zgodnie z którą Niemcom jako rzekomej rasie panów należała się na terenie Europy Środkowej i Wschodniej przestrzeń życiowa; termin ten pojawił się w XIX w., pierwsze programy osadnictwa Niemców na wschodzie kosztem wypędzeń rodzimej populacji rozpoczęto już podczas I wojny światowej; ideę Lebensraum wykorzystali również naziści, których celem stało się zdobycie ziem sięgających aż po Ural
sąd wojskowy działający w trybie doraźnym, powołany do sądzenia na obszarze działań wojennych lub w czasie stanu wyjątkowego