Składniki nieorganiczne
Właściwości wody i jej znaczenie dla organizmów
Wyjaśnisz związek budowy cząsteczki wody z jej właściwościami.
Wskażesz znaczenie wody dla organizmów.
Woda stanowi znaczną część masy każdego organizmu, a jej wyjątkowe właściwości fizyczne i chemiczne czynią ją niezbędnym elementem życia. Jest środowiskiem dla większości reakcji biochemicznych zachodzących w komórkach, umożliwia transport substancji oraz pomaga w regulacji temperatury ciała, a przez to w utrzymaniu stałości środowiska wewnętrznego. Woda nazywana „cząsteczką życia”, odegrała fundamentalną rolę w powstaniu życia na Ziemi, jego przetrwaniu i ewolucji.
Obejrzyj film „Woda - cząsteczka niezbędna dla życia”. Zwróć uwagę na budowę chemiczną cząsteczki wody, właściwości takie jak ciepło parowania, ciepło właściwe, zdolność do rozpuszczania różnych substancji i rozszerzalność cieplna. Przeanalizuj zjawiska kohezji i adhezji. Zastanów się, jak te cechy wpływają na biologiczne funkcje wody i jej znaczenie dla organizmów żywych. Po zapoznaniu się z filmem wykonaj znajdujące się pod nim ćwiczenia.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RF1OKN49XDPB2
Film nawiązujący do treści materiału
Wyjaśnij, dlaczego cząsteczka wody jest dipolem elektrycznym.
Wyjaśnij dlaczego w wodzie tworzą się wiązania wodorowe?
Porównaj zjawisko kohezji i adhezji. Jakie znaczenie mają te zjawiska dla funkcjonowania organizmów?
Wyjaśnij dlaczego niektóre przedmioty, mimo większej gęstości od wody, mogą unosić się na jej powierzchni? Podaj nazwę zjawiska fizycznego, które to umożliwia.

Uzasadnij dlaczego rozpuszczeniu w wodzie ulegają tylko cząsteczki polarne.
Wyjaśnij dlaczego organizmy wodne mogą przeżyć zimą pod lodem.
Wyjaśnij co to znaczy, że woda ma duże ciepło właściwe i wysokie ciepło parowania? Jakie znaczenie dla organizmów mają te właściwości wody?

Na podstawie dostępnych Ci źródeł porównaj pojęcie hydrofilowości i hydrofobowości. Podaj przykłady substancji hydrofilowych i hydrofobowych.
Przeczytaj uważnie poniższy tekst, a następnie znajdź w ogólnodostępnych materiałach informacje na temat rodzajów układów koloidalnych. Wymień je oraz podaj ich przykłady.
Woda z niektórymi substancjami może tworzyć układ koloidalny. Jest to mieszanina, w której jedna substancja (cząsteczki rozproszone) jest równomiernie rozproszona w drugiej substancji (faza rozpraszająca), ale cząsteczki rozproszone są na tyle duże, że nie rozpuszczają się całkowicie. Układy koloidalne są powszechne w przyrodzie i w przemyśle, np. w kosmetykach, farbach, produktach spożywczych, lekach.
Podsumowanie
Cząsteczka wody składa się z jednego atomu tlenu i dwóch wodoru, tworząc dipol elektryczny z biegunem dodatnim i ujemnym.
Między cząsteczkami wody tworzą się wiązania wodorowe, wpływając na jej właściwości.
Kohezja polega na wzajemnym przyciąganiu się cząsteczek wody, a adhezja to przyciąganie się cząsteczek wody z innymi cząsteczkami.
Napięcie powierzchniowe wody wynika z faktu, że przy granicy faz woda‑powietrze cząsteczki wody przyciągają się do siebie mocniej niż do cząsteczek powietrza, co pozwala na unoszenie się lekkich organizmów na wodzie.
Woda rozpuszcza substancje polarne, ale nie rozpuszcza substancji niepolarnych, jak tłuszcze.
Woda osiąga największą gęstość w 4°C; lód ma mniejszą gęstość, dzięki czemu unosi się na wodzie, chroniąc zimą życie w zbiornikach wodnych.
Woda ma wysokie ciepło właściwe i wysokie ciepło parowania.
Hydrofilowy oznacza „lubiący wodę”, czyli substancje, które łatwo się w niej rozpuszczają. Hydrofobowy oznacza „bojący się wody”, czyli substancje, które nie rozpuszczają się w wodzie.
Woda tworzy układy koloidalne: zol i żel.
Ćwiczenia utrwalające
Informacja do ćwiczenia 11
Lód to zamarznięta woda o strukturze krystalicznej. Podczas topnienia energia z otoczenia powoduje wzrost ruchliwości cząsteczek i niszczenie ich uporządkowanej struktury. Zjawisko to występuje np. podczas rozmrażania warzyw.
Wróć do polecenia na stronie „Na dobry początek” i dopisz brakujące definicje. Pamiętaj, żeby nie kopiować słownika, ale wyjaśnić każde słowo kluczowe w miarę możliwości swoimi słowami.