R1ORD8T2TH3RJ
Ilustracja w kolorze niebieskim na czarnym tle przedstawia przekrój przez brzuch człowieka: jelita oraz sąsiednie organy we wnętrzu ciała. Jelito grube to przewód o szerokiej średnicy, który otacza dookoła jamę brzuszną wypełnioną przez długie, pofałdowane jelito cienkie. Powyżej widać fragment żołądka i wątroby.

Układ pokarmowy 

Jelita określa się naszym „drugim mózgiem”, ponieważ skład mikroflory jelit ma znaczący wpływ na nastrój i aktywność życiową człowieka. Sygnały z tej części układu pokarmowego są błyskawicznie przekazywane do mózgu.
Źródło: Maxpixels, domena publiczna.

Sprawdź, co umiesz

R1XHUNLM9UR1X
Ćwiczenie 1
Przyporządkuj witaminę do określenia wynikającego z jej właściwości. Witamina przeciwkrzywiczna 1. witamina B1, 2. witamina C, 3. witamina E, 4. witamina D, 5. witamina B7, 6. witamina B3, 7. witamina A, 8. witamina K, 9. witamina B12
Witamina przeciwkrwotoczna 1. witamina B1, 2. witamina C, 3. witamina E, 4. witamina D, 5. witamina B7, 6. witamina B3, 7. witamina A, 8. witamina K, 9. witamina B12
Witamina długowieczności 1. witamina B1, 2. witamina C, 3. witamina E, 4. witamina D, 5. witamina B7, 6. witamina B3, 7. witamina A, 8. witamina K, 9. witamina B12
REGU7EF58LO9X
Ćwiczenie 2
Wysłuchaj nagrania abstraktu, ułóż do niego pytania i zadaj je koledze.
R1EGAVRBK95X7
Ćwiczenie 3
Uzupełnij tekst właściwymi określeniami. Dla organizmu człowieka większość witamin to związki 1. muszą być dostarczane do organizmu z pożywieniem, 2. mikroflorze jelit, 3. skórze, 4. tkankach, 5. są syntetyzowane w organizmie, 6. endogenne, 7. witamina C, 8. witamina A, 9. witamina B12, 10. egzogenne, co oznacza, że 1. muszą być dostarczane do organizmu z pożywieniem, 2. mikroflorze jelit, 3. skórze, 4. tkankach, 5. są syntetyzowane w organizmie, 6. endogenne, 7. witamina C, 8. witamina A, 9. witamina B12, 10. egzogenne. Wyjątek stanowi 1. muszą być dostarczane do organizmu z pożywieniem, 2. mikroflorze jelit, 3. skórze, 4. tkankach, 5. są syntetyzowane w organizmie, 6. endogenne, 7. witamina C, 8. witamina A, 9. witamina B12, 10. egzogenne, która powstaje w 1. muszą być dostarczane do organizmu z pożywieniem, 2. mikroflorze jelit, 3. skórze, 4. tkankach, 5. są syntetyzowane w organizmie, 6. endogenne, 7. witamina C, 8. witamina A, 9. witamina B12, 10. egzogenne z beta‑karotenu dostarczonego z pokarmem.
R195HE6GCMZK1
Ćwiczenie 4
Połącz w pary nazwy elementów przewodu pokarmowego z opisami ich funkcji. Jama ustna Możliwe odpowiedzi: 1. trawienie składników pokarmowych, 2. magazynowanie pokarmu i jego dezynfekcja, 3. wchłanianie produktów trawienia, 4. wchłanianie wody i soli mineralnych, 5. mechaniczne rozdrabnianie pokarmu Żołądek Możliwe odpowiedzi: 1. trawienie składników pokarmowych, 2. magazynowanie pokarmu i jego dezynfekcja, 3. wchłanianie produktów trawienia, 4. wchłanianie wody i soli mineralnych, 5. mechaniczne rozdrabnianie pokarmu Dwunastnica Możliwe odpowiedzi: 1. trawienie składników pokarmowych, 2. magazynowanie pokarmu i jego dezynfekcja, 3. wchłanianie produktów trawienia, 4. wchłanianie wody i soli mineralnych, 5. mechaniczne rozdrabnianie pokarmu Jelito cienkie Możliwe odpowiedzi: 1. trawienie składników pokarmowych, 2. magazynowanie pokarmu i jego dezynfekcja, 3. wchłanianie produktów trawienia, 4. wchłanianie wody i soli mineralnych, 5. mechaniczne rozdrabnianie pokarmu Jelito grube Możliwe odpowiedzi: 1. trawienie składników pokarmowych, 2. magazynowanie pokarmu i jego dezynfekcja, 3. wchłanianie produktów trawienia, 4. wchłanianie wody i soli mineralnych, 5. mechaniczne rozdrabnianie pokarmu
Ćwiczenie 5
R2222E4BM6M74
Zaznacz oznaczenia liczbowe odpowiadające:
Wszystkim zębom służącym do zgniatania i rozcierania pokarmu oraz zębom służącym do rozrywania pokarmów
Źródło: Przedmiotowy model 3D został opracowany przez Englishsquare.pl Sp. z o.o. na podstawie materiału źródłowego zakupionego w ramach serwisu www.turbosquid.com. Jakiekolwiek dalsze użycie tego modelu 3D podlega wszelkim ograniczeniom opisanym w licencji opublikowanej na przywołanej stronie internetowej., tylko do użytku edukacyjnego na zpe.gov.pl.
Ćwiczenie 5
RMZ9CE4PP13F5
(Uzupełnij).
Podpowiedź
Odpowiedź
R17DGK7PX1UTV
Ćwiczenie 6
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Ćwiczenie 6
RQG5UHP5RO3CT
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
R1OD5VS85F85P
Ćwiczenie 7
Określ warunki konieczne do prawidłowego przebiegu trawienia tłuszczów w układzie pokarmowym.
Ćwiczenie 7
RG14XC17JV25O
Zaznacz enzymy, które umożliwiają trawienie tłuszczów w układzie pokarmowym: Możliwe odpowiedzi: 1. lipaza żołądkowa, 2. lipaza trzustkowa, 3. amylaza ślinowa, 4. amylaza żołądkowa
R7QRU6HKDED7L1
Ćwiczenie 8
Łączenie par. Dobierz nazwę posiłku do jego cechy podanej w tabeli, zaznaczając odpowiednie pola.. Najbardziej obfity w ciągu dnia. Możliwe odpowiedzi: I śniadanie, II śniadanie, Obiad, Podwieczorek, Kolacja. Ważny dla osób pracujących w godzinach rannych. Możliwe odpowiedzi: I śniadanie, II śniadanie, Obiad, Podwieczorek, Kolacja. Podstawowy, spożywany przed rozpoczęciem codziennych zajęć. Możliwe odpowiedzi: I śniadanie, II śniadanie, Obiad, Podwieczorek, Kolacja. Niezbyt obfity i lekkostrawny. Możliwe odpowiedzi: I śniadanie, II śniadanie, Obiad, Podwieczorek, Kolacja. Popołudniowe uzupełnienie diety w przypadku długiej przerwy między posiłkami. Możliwe odpowiedzi: I śniadanie, II śniadanie, Obiad, Podwieczorek, Kolacja
R17C25HLKZDA9
Ćwiczenie 9
Wskaż fałszywe dokończenie zdania. Zapotrzebowanie energetyczne organizmu człowieka zależy od: Możliwe odpowiedzi: 1. inteligencji, 2. klimatu, 3. pory roku, 4. wieku, 5. płci
R1GHQV3GRK7ET
Ćwiczenie 10
Wskaż wszystkie poprawne odpowiedzi. Do czynników powodujących powstawanie chorób układu pokarmowego należą: Możliwe odpowiedzi: 1. brak aktywności fizycznej, 2. lekkostrawna dieta, 3. stresujący tryb życia, 4. ciężka praca fizyczna, 5. nadmierne zażywanie antybiotyków
RUXM9DVT6VOEM
Ćwiczenie 11
Łączenie par. Do każdej nazwy choroby przyporządkuj odpowiedni rodzaj badania diagnostycznego. Do rozpoznania niektórych chorób może służyć więcej niż jeden rodzaj badania.. Kamica żółciowa. Możliwe odpowiedzi: Kolonoskopia, Gastroskopia, USG jamy brzusznej. Rak jelita grubego. Możliwe odpowiedzi: Kolonoskopia, Gastroskopia, USG jamy brzusznej. rak żołądka. Możliwe odpowiedzi: Kolonoskopia, Gastroskopia, USG jamy brzusznej. Zespół złego wchłaniania. Możliwe odpowiedzi: Kolonoskopia, Gastroskopia, USG jamy brzusznej. Choroba Leśniowskiego‑Crohna. Możliwe odpowiedzi: Kolonoskopia, Gastroskopia, USG jamy brzusznej
R3QTRXQZVEUUD
Ćwiczenie 12
Określ, który rodzaj zaburzeń odżywiania opisuje tekst: Pacjentka dzień rozpoczyna od niejedzenia w ogóle lub zjedzenia bardzo niewielkiej ilości, następnie w porze obiadowej spożywa jogurt lub jabłko, po czym następuje eskalacja głodu zaspokajana zjadaniem kilku porcji wysokokalorycznych produktów, zazwyczaj bogatych w węglowodany i tłuszcze: drożdżówek, czekolady czy innych słodyczy. Je zazwyczaj w ukryciu. Ma problemy z rozpoznaniem nasycenia, objadanie kończy dopiero wówczas, gdy odczuwa znaczny dyskomfort związany z przepełnieniem żołądka. Wiąże się to z poczuciem winy i nasileniem lęku przed otyłością, co skutkuje prowokowaniem wymiotów. Dni wilczego apetytu zastępowane są kilkoma dniami ścisłej diety. Możliwe odpowiedzi: 1. bulimia, 2. anoreksja, 3. kompulsywne objadanie się, 4. bigoreksja
1
Ćwiczenie 13
R13R7JBJXET4T
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
1
Ćwiczenie 14
R1HZ1G9NJZRBQ
Określ kryterium, według, którego białka są dzielone na pełnowartościowe i niepełnowartościowe. Podaj przykład produktu, który jest źródłem białka niepełnowartościowego. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 15

Witamina A, należąca do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, wpływa m.in. na proces widzenia. Zawarta jest wyłącznie w produktach pochodzenia zwierzęcego. Najbogatszym jej źródłem jest olej z wątrób ryb i zwierząt morskich, czyli tran. W produktach roślinnych witamina A występuje w postaci prowitaminy o nazwie ß‑karoten. Jej źródłem są pomarańczowożółte owoce i warzywa oraz szpinak.

RJLBRZ46C893Z
Wyjaśnij, dlaczego zaburzenia w procesie wchłaniania tłuszczów w niektórych chorobach jelit mogą prowadzić do zaburzeń widzenia o zmierzchu, nazywanych ślepotą zmierzchową (kurzą ślepotą). (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 16
RHLBMOB2TRBF1
Wyjaśnij, czy kosmonauci pracujący w kosmicznych statkach badawczych, gdzie panuje stan nieważkości, mogą swobodnie połykać pokarm? W jaki sposób połknięty pokarm dociera do żołądka? (Uzupełnij).
Informacja do ćwiczeń nr 17‑19

Na ilustracji przedstawiono przebieg pewnego doświadczenia. Dokonaj jego analizy i wykonaj polecenia.

R1RU8RZPA24HU
Ilustracja przedstawia trzy zestawy po dwie probówki. Jedna probówka jest dłuższa, druga krótsza. Znajdują się w wodzie w zlewce. W dłuższej probówce jest roztwór skrobi, w krótszej ślina. Nad probówkami jest strzałka skierowana od probówki ze śliną do probówki z roztworem skrobi. Pod każdym zestawem probówek jest inna temperatura. Zestaw A: temperatura 20 stopni Celsjusza. Zestaw B: 35 stopni Celsjusza. Zestaw C: 50 stopni Celsjusza.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
1
Ćwiczenie 17
R1SFP6ZC81BL9
Sformułuj problem badawczy dla tego doświadczenia. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 18
R4UFVN78NNMPF
Wskaż zestaw badawczy, w którym najszybciej nastąpi strawienie skrobi i uzasadnij swój wybór. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 19
RL2RV413AE96B
Podaj nazwę odcinka przewodu pokarmowego, w którym następuje zahamowanie trawienia cukrów, i określ przyczynę tego zjawiska. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 20

Wykres przedstawia zależność aktywności enzymów od pH środowiska.

RB133DTABQFDU
Aktywność enzymu A rośnie w środowisku o pH 0 i maleje przy pH środowiska 7. Aktywność enzymu B rośnie w środowisku o pH ok. 6 i maleje przy pH środowiska ok.12. Aktywność enzymu C rośnie w środowisku o pH od 7 i maleje przy pH środowiska 14.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.
R1N68N8RXB49E
Wskaż, która krzywa – A, B czy C – odzwierciedla aktywność pepsyny. Uzasadnij swój wybór jednym argumentem, uwzględniając miejsce działania tego enzymu w przewodzie pokarmowym oraz czynnik, który wpływa na odczyn pH środowiska. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 21
ROQLDC8J5JCRN
Uzasadnij konieczność spożywania śniadań. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 22

Zaplanuj swój najbliższy tydzień, wykorzystując informacje dotyczące profilaktyki otyłości. Uwzględnij odpowiednie dla siebie formy aktywności fizycznej i zasady zdrowego odżywiania. Postaraj się konsekwentnie stosować do tego planu. Wyniki zanotuj w dzienniku.

R15OXS632MEUH
Mój plan formy aktywności fizycznej i zasady zdrowego odżywiania. (Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij). (Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij). (Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij). (Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij). (Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij). (Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij). (Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij).
Eksperymentuj i odkrywaj
Układ oddechowy