Układ moczowy
Budowa i funkcje układu moczowego
Opiszesz elementy budowy układu moczowego i ich lokalizację w organizmie człowieka.
Wykażesz związek między budową i funkcją narządów układu moczowego człowieka.
Określisz funkcje nerki.
Uzasadnisz, że nefron jest podstawowym elementem strukturalnym i funkcjonalnym nerki.
Układ moczowy odpowiada za oczyszczanie krwi i usuwanie z organizmu substancji szkodliwych i niepotrzebnych. Reguluje również poziom wody i substancji mineralnych, a niektóre jego narządy pełnią funkcje wewnątrzwydzielnicze.
Budowa układu moczowego człowieka
Układ moczowy człowieka tworzą dwie nerki oraz drogi moczowe, do których zalicza się: dwa moczowody, pęcherz moczowyi cewkę moczową.
Budowa nerki
W budowie nerki wyróżnia się położoną powierzchniowo korę nerkową i leżący głębiej rdzeń nerki. Rdzeń nerki tworzy kilkanaście tzw. piramid, między które wnikają pasma kory, tworząc słupy nerkowe. Wierzchołki piramid formują uwypuklenia zwane brodawkami nerkowymi. Są to ujścia przewodów wyprowadzających mocz. Mocz kierowany jest następnie przez kielichy nerkowe do woreczkowatej miedniczki nerkowej, będącej rozszerzonym początkiem moczowodu.
Tętnica nerkowa dostarcza krew do nerki, a żyła nerkowa zbiera krew z nerki.
Budowa i funkcje nefronu
Nefron jest podstawową jednostką budulcową i funkcjonalną nerki. Ma postać rurki, która przenika korę nerkową i część rdzenia. Składa się z:
ciałka nerkowego - filtruje krew
kanalika nerkowego - zachodzą w nim dalsze etapy powstawania moczu
Ciałko nerkowe to kłębuszek naczyń włosowatych otoczonych torebką kłębuszka (nazywaną torebką Bowmana). Kłębuszek tworzy nietypowy układ naczyń włosowatych zwany siecią dziwnąsiecią dziwną.
Kanalik nerkowy dzieli się na odchodzący od torebki kanalik kręty bliższy (kanalik I rzędu, kanalik proksymalny), który przechodzi w pętlę nefronu (pętla Henlego) z ramieniem zstępującym i wstępującym, i kończy się kanalikiem krętym dalszym (kanalik II rzędu, kanalik dystalny). Kanaliki poszczególnych nefronów uchodzą do kanalika zbiorczego, a te z kolei przechodzą w przewody brodawkowe otwierające się do kielichów nerkowych.
Ciałka nerkowe oraz kanaliki bliższy i dalszy znajdują się w korze nerkowej, a pętla nefronu w piramidach rdzenia nerki.
Funkcje układu moczowego
Hormony wydzielane przez nerki
Nerki produkują erytropoetynę, która stymuluje powstawanie erytrocytów w szpiku kostnym. Jej wydzielanie zwiększa się wtedy, gdy w organizmie jest za mało tlenu, na przykład podczas przebywania w górach albo przy dużej utracie krwi. Dzięki temu organizm może szybciej uzupełnić liczbę czerwonych krwinek i poprawić transport tlenu do tkanek.
W pobliżu ciałka nerkowego znajduje się grupa specjalnych komórek tworzących aparat przykłębuszkowy, który uczestniczy w regulacji ciśnienia krwi. Gdy ciśnienie krwi spada, komórki te wydzielają reninę - hormon o charakterze enzymu - inicjujący przekształcenie jednego z białek osocza krwi, angiotensynogenu w jego aktywną postać – angiotensynę. Jest ona czynnikiem powodującym skurcz naczyń krwionośnych, co podnosi ciśnienie krwi.
Ponadto angiotensyna pobudza wydzielanie hormonu podwzgórza – wazopresyny i hormonu kory nadnerczy – aldosteronu, które regulują ilość i skład moczu przez wpływ na procesy zachodzące w kanalikach nerkowych (ustalanie poziomu jonów sodu i potasu we krwi).
Podsumowanie
Układ moczowy składa się z: parzystych nerek i moczowodów i nieparzystego pęcherza moczowego i cewki moczowej.
Nerki: Leżą po obu stronach kręgosłupa. Przez wnękę nerki wchodzą: tętnica nerkowa i nerwy; wychodzą: żyła nerkowa i moczowód. Zbudowane są z kory (warstwa zewnętrzna) i rdzenia (wewnętrzna). Rdzeń tworzą piramidy nerkowe, między nimi są słupy nerkowe.
Moczowody to długie przewody odprowadzające mocz z miedniczki nerkowej do pęcherza moczowego. Skurcze mięśni gładkich przesuwają mocz w dół.
Pęcherz moczowy jest zbiornikiem moczu. Ma elastyczne ściany z mięśni gładkich, które rozciągają się podczas napełniania. Odruch mikcji (opróżniania pęcherza) następuje, gdy pęcherz jest rozciągnięty.
Cewka moczowa wyprowadza mocz na zewnątrz (u mężczyzn także nasienie). Jest dłuższa u mężczyzn niż u kobiet. Zamyka się dzięki zwieraczom – wewnętrznemu (niezależnemu od woli) i zewnętrznemu (kontrolowanemu świadomie).
Podstawową jednostką budulcową i funkcjonalną nerki jest nefron, który składa się z:
- Ciałka nerkowego (kłębuszek + torebka Bowmana);
- Kanalika nerkowego (kanalik kręty bliższy, pętla Henlego, kanalik kręty dalszy).Mocz z nefronów spływa do kanalików zbiorczych, przewodów brodawkowych, kielichów nerkowych, miedniczki nerkowej i dalej do moczowodu.
Funkcje układu moczowego:
- wydalanie zbędnych i toksycznych produktów przemiany materii (mocznik, kreatynina, kwas moczowy).
- regulacja stężenia elektrolitów i ilości wody w organizmie, a przez to utrzymywanie równowagi wodno‑elektrolitowej.Nerki produkują także hormony:
- Erytropoetynę – pobudza wytwarzanie czerwonych krwinek w szpiku kostnym.
- Reninę – uczestniczy w regulacji ciśnienia krwi i pośrednio wpływa na ilość wydalanego moczu.
Ćwiczenia utrwalające
Przeanalizuj schemat, na którym znajdują się elementy składowe nefronu, a następnie rozwiąż polecenie poniżej.
Wróć do polecenia na stronie „Na dobry początek” i dopisz brakujące definicje. Pamiętaj, żeby nie kopiować słownika, ale wyjaśnić każde słowo kluczowe w miarę możliwości swoimi słowami.