Ilustracja przedstawia podwójną helisę DNA – dwie nici, które się przecinają spiralnie. Mają one jasnoniebieską barwę. Pomiędzy nimi znajdują się parzyste zasady azotowe. Helisa znajduje się na ciemnym tle.
Genetyka mendlowska
Genetyka (z gr. genétēs – rodzic, zrodzony) jest nauką zajmującą się badaniem dziedziczności i zmienności organizmów. Na zdjęciu model podwójnej helisy DNA.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
Sprawdź co umiesz
Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
Ćwiczenie 2
Ćwiczenie 3
Ćwiczenie 4
Drugie prawo Mendla (prawo niezależnej segregacji cech) nie dotyczy: Możliwe odpowiedzi: 1. genów sprzężonych, 2. genów leżących na różnych chromosomach, 3. genów leżących na tych samych chromosomach, 4. genów dziedziczących się niezależnie od siebie
Ćwiczenie 5
każda gameta zawiera tylko jeden allel z danej pary alleli - do każdej gamety przechodzi tylko jeden czynnik dziedziczny z danej pary.
Przeprowadzając krzyżówkę testową (wsteczną) krzyżujemy badanego osobnika z jednym z rodziców, który jest homozygotą 1. dominującą, 2. 4:0, 3. homozygotą dominującą, 4. homozygotą dominującą, 5. 3:1, 6. 1:1, 7. heterozygotą, 8. heterozygotą, 9. 4:0, 10. recesywną, 11. I prawa Mendla, 12. II prawa Mendla. Istnieją wówczas dwie możliwości:
- otrzymamy stosunek fenotypów wynoszący 1. dominującą, 2. 4:0, 3. homozygotą dominującą, 4. homozygotą dominującą, 5. 3:1, 6. 1:1, 7. heterozygotą, 8. heterozygotą, 9. 4:0, 10. recesywną, 11. I prawa Mendla, 12. II prawa Mendla, co będzie oznaczało, że testowany osobnik jest 1. dominującą, 2. 4:0, 3. homozygotą dominującą, 4. homozygotą dominującą, 5. 3:1, 6. 1:1, 7. heterozygotą, 8. heterozygotą, 9. 4:0, 10. recesywną, 11. I prawa Mendla, 12. II prawa Mendla.
- otrzymamy wszystkie kwiaty jednej barwy, czyli stosunek fenotypów wynoszący 1. dominującą, 2. 4:0, 3. homozygotą dominującą, 4. homozygotą dominującą, 5. 3:1, 6. 1:1, 7. heterozygotą, 8. heterozygotą, 9. 4:0, 10. recesywną, 11. I prawa Mendla, 12. II prawa Mendla, co będzie oznaczało, że testowany osobnik jest 1. dominującą, 2. 4:0, 3. homozygotą dominującą, 4. homozygotą dominującą, 5. 3:1, 6. 1:1, 7. heterozygotą, 8. heterozygotą, 9. 4:0, 10. recesywną, 11. I prawa Mendla, 12. II prawa Mendla.
Ćwiczenie 6
Allele warunkujące barwę sierści u świnki morskiej dziedziczą się autosomalnie. Zwierzęta te mogą mieć sierść o różnym zabarwieniu, m.in. czarną lub białą.
W celu określenia sposobu dziedziczenia barwy sierści u świnki morskiej przeprowadzono trzy krzyżówki:
skrzyżowano ze sobą dwie świnki białe – potomstwo miało sierść białą;
skrzyżowano czarną samicę z białym samcem – połowa potomstwa miała sierść czarną, a połowa – białą;
skrzyżowano inną czarną samicę z białym samcem – otrzymano wyłącznie osobniki o sierści czarnej.
Ćwiczenie 7
Skrzyżowano odmianę tulipana o genotypie AaBb o kwiatach fioletowych oraz strzępiastych z odmianą o genotypie aabb o kwiatach różowych oraz gładkich.
Skrzyżowano odmianę tulipana o genotypie AaBb (zapisane jako: duże A, małe a, duże B, małe b) o kwiatach fioletowych oraz strzępiastych z odmianą o genotypie aabb (zapisane jako: dwa małe a, dwa duże b) o kwiatach różowych oraz gładkich.
Uzupełnij krzyżówkę genetyczną, a następnie oblicz prawdopodobieństwo rośliny o kwiatach różowych i postrzępionych oraz wypisz fenotypy pozostałych roślin.
Ćwiczenie 8
Allel 1. dominujący, 2. cztery, 3. recesywny, 4. nie ujawnia się, 5. dwa, 6. ujawnia się opisuje się zwykle dużą literą alfabetu (np. „A”), podczas gdy allel 1. dominujący, 2. cztery, 3. recesywny, 4. nie ujawnia się, 5. dwa, 6. ujawnia się odpowiadającą jej małą literą („a”). U osobników heterozygotycznych, allel recesywny 1. dominujący, 2. cztery, 3. recesywny, 4. nie ujawnia się, 5. dwa, 6. ujawnia się. W takim przypadku mówimy o dominacji zupełnej.
Ćwiczenie 9
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Ćwiczenie 10
Ćwiczenie 11
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Ćwiczenie 11
Ćwiczenie 12
U kotów syjamskich krótka sierść uwarunkowana jest genem dominującym, a u kotów perskich sierść długa uwarunkowana jest genem recesywnym. Umaszczenie czarne kotów perskich dominuje nad podpalanym umaszczeniem kotów syjamskich. Na podstawie krzyżówki genetycznej określ, jakie fenotypy i genotypy wystąpią u potomstwa długowłosej, czarnej kotki perskiej będącą homozygotą pod względem obu tych cech z krótkowłosym, podpalanym kocurem syjamskim, także będącym homozygotą pod względem obu cech.
Ćwiczenie 13
Ćwiczenie 14
Ćwiczenie 15
Podaj, jakiej grupy krwi można się spodziewać u dzieci, których matka ma grupę krwi 0, a ojciec grupę krwi AB. Zapisz możliwości.
Ćwiczenie 16
Ćwiczenie 16
Ćwiczenie 17
Przykładem współdziałania genów dopełniających się jest synteza antocyjany u groszku pachnącego (Lathyrus odoratus), warunkującego czerwony kolor jego kwiatów. Powstanie tego naturalnego barwnika roślinnego zależy od aktywności dwóch enzymów, które są kodowane przez dwa geny i .
Skrzyżowano dwa osobniki rodzicielskie groszku pachnącego (Lathyrus odoratus) o genotypie AAbb i aaBB mające białą barwę kwiatów. W pokoleniu FIndeks dolny 1 Indeks dolny koniec1 otrzymano wyłącznie osobniki o czerwonej barwie kwiatów (podwójne heterozygoty – AaBb). Natomiast w pokoleniu FIndeks dolny 2 Indeks dolny koniec2 otrzymano osobniki mające zarówno białą, jak i czerwoną barwę.
Ćwiczenie 17
Ćwiczenie 18
Barwa futra myszy zależy od genu, którego dominujący allel C warunkuje wytworzenie się brązowego barwnika, a recesywny allel c odpowiada za białą barwę futra (brak syntezy barwnika). Jednocześnie obecność dominującego allelu A warunkuje ubarwienie typu aguti (barwnik występuje tylko w szczytowej części włosa), a recesywny allel a odpowiada za równomierne rozmieszczenie barwnika.
Ćwiczenie 18
Ćwiczenie 19
Daltonizm objawia się niemożnością rozróżniania barw z powodu braku niezbędnego białka kodowanego przez allel dominujący genu o symbolu D. U ludzi jest to recesywna cecha sprzężona z płcią. Kobieta, która jest nosicielką genu daltonizmu, ma dzieci z mężczyzną, który jest daltonistą. Udziel odpowiedzi na poniższe pytania.
Ćwiczenie 20
U kotów jedna para alleli (B i b) warunkująca barwę sierści jest sprzężona z płcią. Ruda barwa sierści jest warunkowana przez allel B (XIndeks górny BB), natomiast barwa czarna – przez allel b (XIndeks górny bb). Osobniki heterozygotyczne mają barwę szylkretową (część włosów jest czarnych, część – rudych).
2. Narysuj krzyżówkę genetyczną rodziców z powyższego przykładu:
