Trochę teorii

Sektory gospodarki

Gospodarka to ogół działalności gospodarczej, która jest prowadzona w określonym regionie, kraju lub na świecie, polegającej na produkcji dóbr i usług w odpowiedzi na zapotrzebowanie ludności.

Gospodarka narodowa to całokształt działalności gospodarczej prowadzonej na terenie określonego kraju. Tradycyjnie dzieli się ją na trzy sektory: pierwotny (rolnictwo, górnictwo), przemysłowy (przemysł, budownictwo) oraz usługowy (handel, transport, edukacja).

Koncepcja trójsektorowa

Mimo że koncepcja trójsektorowej struktury gospodarczej, jej zmian i prawidłowości rozwoju sektorów (teoria trzech sektorów gospodarki) powstała w latach 30. XX w., nadal pozostaje podstawowym sposobem klasyfikacji działalności gospodarczej na świecie.

  • Sektor pierwszy zajmuje się dostarczaniem nieprzetworzonych dóbr służących innym sektorom jako podstawa ich działalności – obejmuje rolnictwo (czyli uprawę roślin i chów zwierząt), leśnictwo, rybołówstwo i rybactwo. Często dla uproszczenia sektor I jest nazywany sektorem rolniczym.

  • Sektor drugi obejmuje przemysł wydobywczy, przetwórczy i budownictwo. Często dla uproszczenia sektor II jest nazywany sektorem przemysłowym. Razem z sektorem pierwszym stanowi strefę wytwórczą.

  • Z kolei sektor trzeci obejmuje sferę szeroko rozumianych usług, czyli świadczeń na rzecz innych osób i służących zaspokajaniu ich potrzeb. Jest nazywany sektorem usługowym.

Ciekawostka

Trójelementowy podział gospodarki bywa modyfikowany, zwykle poprzez zastąpienie sektora usług przez mniejsze jego składowe. Obecnie – w ramach sektora usługowego – wyróżnia się także sektor czwarty (sektor wiedzy), stanowiący obszar usług polegających na dostarczaniu zaawansowanej informacji, oraz sektor piąty, będący obszarem aktywności gospodarczej podejmowanej w innym celu niż osiąganie zysku. Rolnictwo oraz przemysł również obejmują działalności usługowe. Sektor III ogranicza się w tym ujęciu do podstawowych usług materialnych, nastawionych głównie na osiąganie zysku. 

W szerszym ujęciu wyróżnia się pięć sektorów, rozbijając przemysł (wytwórczy, energetyka, budownictwo) i usługi (handel, finanse, turystyka), co pozwala dokładniej analizować strukturę gospodarki.

R1SLCc2Rdr9q61
Ilustracja prezentuje w graficzny sposób podział gospodarki na pięć sektorów. Od koła z napisem "gospodarka" odchodzą strzałki do pół z napisami działów gospodarki z kolorystycznym ich przyporządkowaniem do danych sektorów. Gospodarka dzieli się na strefę wytwórczą, do której należy sektor pierwszy i drugi, oraz strefę usług, do której należą pozostałe sektory. Do sektora pierwszego należą: rolnictwo, rybołówstwo i rybactwo, leśnictwo i łowiectwo. Do sektora drugiego należą górnictwo, czyli przemysł wydobywczy; przemysł przetwórczy; budownictwo. Do sektora trzeciego należą: handel i gospodarka magazynowa, transport i łączność, naprawy i remonty, gospodarka komunalna i mieszkaniowa, usługi bytowe, fryzjerskie, fotograficzne i tym podobne. Do sektora czwartego należą: obrót nieruchomościami, reklama i marketing, finanse i ubezpieczenia. Do sektora piątego należą: ochrona zdrowia i opieka społeczna, edukacja i wychowanie, badania naukowe, organizacja sportu, turystyki, rekreacji, działalność kulturalna i rozrywkowa, działalność duszpasterska, ochrona i kształtowanie środowiska, wymiar sprawiedliwości i administracja państwowa, działalność polityczna i związkowa, obrona narodowa i bezpieczeństwo publiczne.
Podział gospodarki na pięć sektorów. W ujęciu trójsektorowym sektory IV i V są włączone do sektora III.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Polska Klasyfikacja Działalności 2007 (PKD 2007)

Polska Klasyfikacja Działalności (PKD) 2007, obowiązująca od 2008 r., to szczegółowy podział działalności gospodarczych, który ułatwia określenie rodzaju działalności przy jej zakładaniu. PKD jest zgodna z międzynarodowymi klasyfikacjami, co umożliwia porównania statystyczne między krajami. PKD składa się z pięciu poziomów.

Klasyfikacja służy m.in. do rejestru REGON, analiz ekonomicznych kraju w zakresie struktury zatrudnienia i PKB oraz porównań międzynarodowych. Szczegóły dostępne na stronie biznes.gov.pl.

Klasyfikacja PKD - opisy do rozwinięcia
R1TStrZD7eSvb
Sekcja A  rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo

dział 01 - uprawy rolne, chów i hodowla zwierząt, łowiectwo, włączając działalność usługową
dział 02 - leśnictwo i pozyskiwanie drewna
dział 03 - rybactwo
, Sekcja B górnictwo i wydobywanie

dział 05 - wydobywanie węgla kamiennego i węgla brunatnego (lignitu)
dział 06 - górnictwo ropy naftowej i gazu ziemnego
dział 07 - górnictwo rud metali
dział 08 - pozostałe górnictwo i wydobywanie
dział 09 - działalność usługowa wspomagająca górnictwo i wydobywanie
, Sekcja C przetwórstwo przemysłowe

dział 10 - produkcja artykułów spożywczych
dział 11 - produkcja napojów
dział 12 - produkcja wyrobów tytoniowych
dział 13 - produkcja wyrobów tekstylnych
dział 14 - produkcja odzieży
dział 15 - produkcja skór i wyrobów ze skór wyprawionych
dział 16 - produkcja wyrobów z drewna oraz korka, z wyłączeniem mebli; produkcja wyrobów ze słomy i materiałów używanych do wyplatania
dział 17 - produkcja papieru i wyrobów z papieru
dział 18 - poligrafia i reprodukcja zapisanych nośników informacji
dział 19 - wytwarzanie i przetwarzanie koksu i produktów rafinacji ropy naftowej
dział 20 - produkcja chemikaliów i wyrobów chemicznych
dział 21 - produkcja podstawowych substancji farmaceutycznych oraz leków i pozostałych wyrobów farmaceutycznych
dział 22 - produkcja wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych
dział 23 - produkcja wyrobów z pozostałych mineralnych surowców niemetalicznych
dział 24 - produkcja mebli
dział 25 - produkcja metalowych wyrobów gotowych, z wyłączeniem maszyn i urządzeń
dział 26 - produkcja komputerów, wyrobów elektronicznych i optycznych
dział 27 - produkcja urządzeń elektrycznych
dział 28 - produkcja maszyn i urządzeń, gdzie indziej niesklasyfikowana
dział 29 - produkcja pojazdów samochodowych, przyczep i naczep, z wyłączeniem motocykli
dział 30 - produkcja pozostałego sprzętu transportowego
dział 31 - produkcja mebli
dział 32 - pozostała produkcja wyrobów
dział 33 - naprawa, konserwacja i instalowanie maszyn i urządzeń
, Sekcja D wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych

dział 35 - wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych, Sekcja E dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją

dział 36 - pobór, uzdatnianie i dostarczanie wody
dział 37 - odprowadzanie i oczyszczanie ścieków
dział 38 - działalność związana ze zbieraniem, przetwarzaniem i unieszkodliwianiem odpadów; odzysk surowców
dział 39 - działalność związana z rekultywacją i pozostała działalność usługowa związana z gospodarką odpadami
, Sekcja F budownictwo

dział 41 - roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków
dział 42 - roboty związane z budową obiektów inżynierii lądowej i wodnej
dział 43 - roboty budowlane specjalistyczne
, Sekcja G  handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle

dział 45 - handel hurtowy i detaliczny pojazdami samochodowymi; naprawa pojazdów samochodowych
dział 46 - handel hurtowy, z wyłączeniem handlu pojazdami samochodowymi
dział 47 - handel detaliczny, z wyłączeniem handlu detalicznego pojazdami samochodowymi
, Sekcja H transport i gospodarka magazynowa

dział 49 - transport lądowy oraz transport rurociągowy
dział 50 - transport wodny
dział 51 - transport lotniczy
dział 52 - magazynowanie i działalność usługowa wspomagająca transport
dział 53 - działalność pocztowa i kurierska
, Sekcja I działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi

dział 55 - zakwaterowanie
dział 56 - działalność usługowa związana z wyżywieniem
, Sekcja J informacja i komunikacja

dział 58 - działalność wydawnicza
dział 59 - działalność związana z produkcją filmów, nagrań wideo, programów telewizyjnych, nagrań dźwiękowych i muzycznych
dział 60 - nadawanie programów ogólnodostępnych i abonamentowych
dział 61 - telekomunikacja
dział 62 - działalność związana z oprogramowaniem i doradztwem w zakresie informatyki oraz działalność powiązana
dział 63 - działalność usługowa w zakresie informacji
, Sekcja K działalność finansowa i ubezpieczeniowa

dział 64 - finansowa działalność usługowa, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych
dział 65 - ubezpieczenia, reasekuracja oraz fundusze emerytalne, z wyłączeniem obowiązkowego ubezpieczenia społecznego
dział 66 - działalność wspomagająca usługi finansowe oraz ubezpieczenia i fundusze emerytalne
, Sekcja L działalność związana z obsługą rynku nieruchomości dział 68 - działalność związana z obsługą rynku nieruchomości, Sekcja M działalność profesjonalna, naukowa i techniczna

dział 69 - działalność prawnicza, rachunkowo - księgowa i doradztwo podatkowe
dział 70 - działalność firm centralnych (head offices); doradztwo związane z zarządzaniem
dział 71 - działalność w zakresie architektury i inżynierii; badania i analizy techniczne
dział 72 - badania naukowe i prace rozwojowe
dział 73 - reklama, badanie rynku i opinii publicznej
dział 74 - pozostała działalność profesjonalna, naukowa i techniczna
dział 75 - działalność weterynaryjna
, Sekcja N działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca

dział 77 - wynajem i dzierżawa
dział 78 - działalność związana z zatrudnieniem
dział 79 - działalność organizatorów turystyki, pośredników i agentów turystycznych oraz pozostała działalność usługowa w zakresie rezerwacji i działalności z nią związane
dział 80 - działalność detektywistyczna i ochroniarska
dział 81 - działalność usługowa związana z utrzymaniem porządku w budynkach i zagospodarowaniem terenów zieleni
dział 82 - działalność związana z administracyjną obsługą biura i pozostała działalność wspomagająca prowadzenie działalności gospodarczej
, Sekcja O administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne

dział 84 - administracja publiczna oraz polityka gospodarcza i społeczna, Sekcja P edukacja

dział 85 - edukacja, Sekcja Q opieka zdrowotna i pomoc społeczna

dział 86 - opieka zdrowotna
dział 87 - pomoc społeczna z zakwaterowaniem
dział 88 - pomoc społeczna bez zakwaterowania
, Sekcja R działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją

dział 90 - działalność twórcza związana z kulturą i rozrywką
dział 91 - działalność bibliotek, archiwów, muzeów oraz pozostała działalność związana z kulturą
dział 92 - działalność związana z grami losowymi i zakładami wzajemnymi
dział 93 - działalność sportowa, rozrywkowa i rekreacyjna
, Sekcja S pozostała działalność usługowa

dział 94 - działalność organizacji członkowskich
dział 95 - naprawa i konserwacja komputerów i artykułów użytku osobistego i domowego
dział 96 - pozostała indywidualna działalność usługowa
, Sekcja T gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby

dział 97 - gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników
dział 98 - gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby, Sekcja U organizacje i zespoły eksterytorialne

dział 99 - organizacje i zespoły eksterytorialne
PKD w podziale na sekcje i działy

Funkcje sektorów gospodarki

Sektory gospodarki pełnią różne funkcje w procesie wytwarzania dóbr i usług, od pozyskiwania surowców, przez ich przetwarzanie, aż po świadczenie usług zaspokajających potrzeby ludności i gospodarki.

RAjIBfFYOGSJJ1
Grafika przedstawia funkcje sektorów gospodarki. Społeczne to tworzenie miejsc pracy, źródło utrzymania ludności, kształtowanie struktury wykształcenia ludności, podnoszenie poziomu życia mieszkańców, koncentracja ludzi o określonym wykształceniu i statusie społecznym. Ekonomiczne to dostarczenie produktów i usług ludziom i innym sektorom gospodarki, stymulowanie rozwoju społeczno gospodarczego, pobudzanie rozwoju innych działów gospodarki, przyspieszanie postępu technologicznego, współtworzenie dochodu narodowego, kształtowanie struktury bilansu handlowego, pobudzanie innowacji czyli tworzenie wynalazków, rozwój cywilizacyjny. Przestrzenne to przekształcenie środowiska przyrodniczego, kreowanie sposobu zagospodarowania terenu, przepływ towarów i usług, przyspieszenie procesów urbanizacji, tworzenie nowych miast, przekształcenie istniejących miast w megamiasta oraz aglomeracji lub megalopolis.
Funkcje sektorów gospodarki
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Prawidłowości w zakresie zmiany roli sektorów gospodarki a fazy rozwoju cywilizacyjnego

W wyniku rozwoju cywilizacyjnego zmianie ulega znaczenie poszczególnych sektorów gospodarki. Wyraża się to w zmianach w sstruktura tworzenia PBKstruktury tworzenia PKBstruktura tworzenia PBKtruktury tworzenia PKB czy strukturze zatrudnienia.struktura zatrudnieniastrukturze zatrudnienia.

struktura tworzenia PBK
struktura zatrudnienia

Wyróżnić można następujące prawidłowości w zakresie zmiany roli sektorów gospodarki:

  • spadek udziału rolnictwa w strukturze tworzenia PKB czy strukturze pracujących wraz z rozwojem cywilizacyjnym,

  • wzrost udziału usług w strukturze tworzenia PKB czy strukturze pracujących wraz z rozwojem cywilizacyjnym,

  • początkowy wzrost, a następnie spadek udziału przemysłu w strukturze tworzenia PKB czy strukturze pracujących wraz z rozwojem cywilizacyjnym.

Na podstawie powyższych prawidłowości wyróżnia się trzy fazy rozwoju cywilizacyjnego.

Prawidłowości w zakresie zmiany roli sektorów gospodarki a fazy rozwoju cywilizacyjnego

Faza

Sektor gospodarki o dominującej roli
(w strukturze zatrudnienia i strukturze tworzenia PKB)

Przykłady państw

preindustrialna (przedprzemysłowa)

rolnictwo coraz częściej usługi podstawowe

słabo rozwinięte gospodarczo, często nieposiadające złóż surowców mineralnych i będące dawnymi koloniami, np. kraje Afryki Subsaharyjskiej, Azji Południowej, Oceanii;

w fazie tej kraje Europy czy USA znajdowały się przed rewolucją przemysłową (1. połowa XIX w.)

industrialna (przemysłowa)

rolnictwo (w początkowej części fazy) oraz przemysł i usługi (w końcowej części fazy) i przemysł (w środkowej części fazy),

średnio rozwinięte gospodarczo, np. Azji Południowo‑Wschodniej (Chiny czy Wietnam), Azji Południowo‑Zachodniej (kraje naftowe), większość krajów Ameryki Łacińskiej, niektóre kraje Europy (np. Białoruś)

postindustrialna (poprzemysłowa)

usługi głównie wyspecjalizowane

wysoko rozwinięte gospodarczo, np. większość krajów europejskich, kraje Ameryki Północnej, Japonia, Korea Południowa, Australia, niektóre kraje Ameryki Południowej (np. Argentyna i Urugwaj), niektóre kraje Azji Południowo‑Wschodniej (tzw. azjatyckie tygrysy, np. Indonezja, Malezja, Tajlandia);

małe, biedne, często wyspiarskie kraje o dużym znaczeniu turystyki, w których nastąpił przeskok z fazy przedindustrialnej do fazy postindustrialnej, np. Bahamy, Antigua i Barbuda

R67lNZYv0stiG
Wykres przedstawia strukturę zatrudnienia. W sektorze pierwszym w fazie przedindustrialnej wynosi około 70%. W fazie industrialnej spada do około 30% a w fazie postindustrialnej spada do około 10%. W sektorze drugim w fazie przedindustrialnej wynosi około 10%. W fazie industrialnej wzrasta do około 35% a w fazie postindustrialnej spada do około 20%. W sektorze trzecim w fazie przedindustrialnej wynosi około 20%, w fazie industrialnej wzrasta do około 30% a w fazie postindustrialnej wzrasta do ponad 70%.
Modelowa struktura zatrudnienia (lub struktura tworzenia PKB) według sektorów gospodarki w poszczególnych fazach rozwoju cywilizacyjnego
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Ciekawostka

Faza informacyjna

Coraz częściej wyróżnia się fazę informacyjną (jako etap fazy postindustrialnej). Państwa będące w tej fazie odznaczają się wzrostem znaczenia usług zaawansowanych, związanych ze zdobywaniem, gromadzeniem i dostarczaniem informacji (np. usługi edukacyjne, finansowe, doradcze, informatyczne, reklamowe). Ich odbiorcami są z reguły przedsiębiorstwa i instytucje, rzadziej osoby prywatne.

Dlaczego znaczenie sektorów gospodarki ulega zmianie?

Istnieje wiele przyczyn zmian znaczenia sektorów gospodarki.

RfN9gez2UMCfG1
Schemat. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: Przyczyny zmian znaczenia sektorów gospodarki
      • Elementy należące do kategorii Przyczyny zmian znaczenia sektorów gospodarki
    • Nazwa kategorii: postęp cywilizacyjny
    • Nazwa kategorii: rozwój technologiczny
    • Nazwa kategorii: wzrost zamożności ludności
      • Koniec elementów należących do kategorii Przyczyny zmian znaczenia sektorów gospodarki

W wyniku industrializacji w krajach słabo rozwiniętych zaczyna rozwijać się przemysł, co przejawia się wzrostem jego udziału w strukturze zatrudnienia i w strukturze PKB. Proces ten prowadzi do zwiększenia poziomu rozwoju gospodarczego – państwa te są wówczas klasyfikowane jako kraje średnio rozwinięte. Wraz z rozwojem przemysłu rośnie również znaczenie usług podstawowych, takich jak handel, transport czy proste usługi komunalne, które wspierają funkcjonowanie gospodarki i zaspokajają codzienne potrzeby ludności.

Postępujący rozwój technologiczny i cywilizacyjny, w tym mechanizacja i automatyzacja, powodują, że coraz mniej prac w rolnictwie i przemyśle muszą wykonywać ludzie. W efekcie w krajach wysoko rozwiniętych zmniejsza się rola strefy wytwórczej (choć znaczenie przemysłu zaawansowanych technologii nadal rośnie), a jednocześnie wzrasta rola sektora usług. Coraz większą część gospodarki tych państw stanowią wysoko wyspecjalizowane usługi, takie jak doradztwo finansowe, informatyka, badania naukowe, edukacja czy sektor medyczny. Pomimo automatyzacji części usług, wiele z nich nadal wymaga pracy człowieka. Na wzrost znaczenia usług wpływa też rosnący poziom dochodów społeczeństwa, które korzysta z coraz szerszego i bardziej zaawansowanego wachlarza usług.

Struktura gospodarki i jej zmiany w wybranych krajach o różnym poziomie rozwoju

Struktura tworzenia PKB

W krajach słabo rozwiniętych (np. w Etiopii) wzrasta rola przemysłu i usług, a zmniejsza się rola rolnictwa w strukturze tworzenia PKB.

W krajach średnio rozwiniętych (np. w Chinach) zmniejsza się coraz bardziej znaczenie rolnictwa, utrzymywana jest wysoka rola przemysłu, lecz coraz bardziej wzrasta znaczenie usług w strukturze tworzenia PKB (pod koniec tej fazy to właśnie usługi zaczynają odgrywać większą rolę niż przemysł).

W krajach wysoko rozwiniętych (np. w Danii) rola rolnictwa w strukturze tworzenia PKB jest bardzo niewielka i zmniejsza się jeszcze bardziej (najczęściej nie przekracza kilku procent). Rola przemysłu powoli się zmniejsza, natomiast dominują usługi, których odsetek zwiększa się jeszcze bardziej.

W małych i biednych krajach o dominującej roli turystyki (np. na Bahamach) tendencje zmian struktury tworzenia PKB są podobne jak w krajach wysoko rozwiniętych (często nawet odsetek usług jest większy niż w wielu krajach Europy i Ameryki Północnej).

R17HHHT4K9LKN
Wykres przedstawia strukturę tworzenia pe ka be w wybranych krajach w 1991 i 2019 r. Lista elementów: 1. zestaw danych: Rok: 1991 Bahamy, I sektor: 2.8; Podpis osi wartości: %, II sektor: 30.3; Podpis osi wartości: %, III sektor: 66.8; Podpis osi wartości: %. 2. zestaw danych: Rok: 2019 Bahamy, I sektor: 0.9; Podpis osi wartości: %, II sektor: 24.9; Podpis osi wartości: %, III sektor: 74.2; Podpis osi wartości: %. 3. zestaw danych: Rok: 1991 Etiopia, I sektor: 58.7; Podpis osi wartości: %, II sektor: 11.7; Podpis osi wartości: %, III sektor: 29.7; Podpis osi wartości: %. 4. zestaw danych: Rok: 2019 Etiopia, I sektor: 33.9; Podpis osi wartości: %, II sektor: 29.2; Podpis osi wartości: %, III sektor: 36.9; Podpis osi wartości: %. 5. zestaw danych: Rok: 1991 Chiny, I sektor: 24.0; Podpis osi wartości: %, II sektor: 41.5; Podpis osi wartości: %, III sektor: 34.5; Podpis osi wartości: %. 6. zestaw danych: Rok: 2019 Chiny, I sektor: 7.1; Podpis osi wartości: %, II sektor: 39.0; Podpis osi wartości: %, III sektor: 53.9; Podpis osi wartości: %. 7. zestaw danych: Rok: 1991 Dania, I sektor: 3.0; Podpis osi wartości: %, II sektor: 35.4; Podpis osi wartości: %, III sektor: 61.6; Podpis osi wartości: %. 8. zestaw danych: Rok: 2019 Dania, I sektor: 1.4; Podpis osi wartości: %, II sektor: 33.7; Podpis osi wartości: %, III sektor: 64.9; Podpis osi wartości: %.
Struktura tworzenia PKB w wybranych krajach w 1991 i 2024 r.
Źródło: zespół ORE na podstawie: Bank Światowy, licencja: CC BY 4.0.

Struktura zatrudnienia

Jeżeli chodzi o zmiany struktury zatrudnienia, to można zaobserwować podobne tendencje jak w przypadku struktury tworzenia PKB.

W krajach słabo rozwiniętych (np. w Etiopii) wzrasta rola przemysłu i usług, a zmniejsza się rola rolnictwa w strukturze zatrudnienia.

W krajach średnio rozwiniętych (np. w Chinach) zmniejsza się znacznie rola rolnictwa, utrzymywana jest wysoka rola przemysłu, lecz coraz bardziej wzrasta znaczenie usług w strukturze zatrudnienia (pod koniec tej fazy to właśnie usługi zaczynają odgrywać większą rolę niż przemysł).

W małych i biednych krajach o dominującej roli turystyki (np. na Bahamach) tendencje zmian struktury zatrudnienia są podobne jak w krajach wysoko rozwiniętych (często nawet odsetek usług jest większy niż w wielu krajach Europy i Ameryki Północnej).

R1PXZV6JK6AF51
Wykres przedstawia strukturę zatrudnienia w wybranych krajach w 1991 i 2020 r. Lista elementów: 1. zestaw danych: Rok: 1991 Bahamy, I sektor: 5.25; Podpis osi wartości: %, II sektor: 15.3; Podpis osi wartości: %, III sektor: 79.41; Podpis osi wartości: %. 2. zestaw danych: Rok: 2019 Bahamy, I sektor: 2.09; Podpis osi wartości: %, II sektor: 14.0; Podpis osi wartości: %, III sektor: 83.89; Podpis osi wartości: %. 3. zestaw danych: Rok: 1991 Etiopia, I sektor: 77.08; Podpis osi wartości: %, II sektor: 6.6; Podpis osi wartości: %, III sektor: 16.32; Podpis osi wartości: %. 4. zestaw danych: Rok: 2019 Etiopia, I sektor: 65.61; Podpis osi wartości: %, II sektor: 10.4; Podpis osi wartości: %, III sektor: 24.03; Podpis osi wartości: %. 5. zestaw danych: Rok: 1991 Chiny, I sektor: 59.70; Podpis osi wartości: %, II sektor: 21.4; Podpis osi wartości: %, III sektor: 18.89; Podpis osi wartości: %. 6. zestaw danych: Rok: 2019 Chiny, I sektor: 24.72; Podpis osi wartości: %, II sektor: 28.2; Podpis osi wartości: %, III sektor: 47.08; Podpis osi wartości: %. 7. zestaw danych: Rok: 1991 Dania, I sektor: 5.45; Podpis osi wartości: %, II sektor: 26.7; Podpis osi wartości: %, III sektor: 67.80; Podpis osi wartości: %. 8. zestaw danych: Rok: 2019 Dania, I sektor: 2.12; Podpis osi wartości: %, II sektor: 18.3; Podpis osi wartości: %, III sektor: 79.61; Podpis osi wartości: %.
Struktura zatrudnienia w wybranych krajach w 1991 i 2024 r.
Źródło: Zespół ORE na podstawie: Bank Światowy, licencja: CC BY 4.0.
Ciekawostka

Zacieranie się różnic między sektorem przemysłowym a usługowym

Granice między tymi dwoma sektorami często się zacierają. Sytuację tę można przedstawić na trzech najbardziej wyrazistych przykładach.

Przykład

Charakterystyka problemu

sekcja D (wytwarzanie i dostarczanie energii elektrycznej) zaliczona do sektora przemysłowego

  • produkcja energii elektrycznej ma charakter działalności przemysłowej (wytwórczej), lecz jej dostawa ma charakter działalności usługowej

  • z uwagi na ścisły związek produkcji i dostawy energii elektrycznej działalność tę ujęto łącznie

sekcja E (dostawa wody i gospodarowanie ściekami) zaliczone do sektora przemysłowego

  • sam pobór wody z rzek, jezior czy studni głębinowych ma charakter działalności przemysłowej (wytwórczej), podobnie jak wydobycie surowców mineralnych, lecz jej uzdatnianie, odbiór w postaci ścieków i ich oczyszczanie mają charakter działalności usługowej

  • z uwagi na ścisły związek ujęto je łącznie

budownictwo (sekcja F) zaliczane najczęściej do sektora przemysłowego

  • budowa domów, innych budynków, osiedli, dróg, autostrad, mostów czy tuneli z prefabrykatów (również tworzenie na drukarce 3D) ma charakter działalności przemysłowej (wytwórczej)

  • remonty (np. malowanie, tynkowanie, zmiana podłóg) i drobne prace budowlane mają charakter działalności usługowej

  • z uwagi na ścisły związek ujęto je łącznie

działalność firm informatycznych (IT) zaliczana do sektora przemysłowego (sekcja C, jako przemysł high‑tech)

  • produkcja pakietu oprogramowania czy gier (jest to forma materialna, np. na płycie i w opakowaniu) ma charakter działalności przemysłowej (wytwórczej)

  • napisanie oprogramowania ma charakter działalności usługowej - usługi dla przedsiębiorców

  • sektor IT zaliczono do sektora przemysłowego (sekcja C), lecz część jego działalności (produkcję oprogramowania) przyporządkowano do sektora usługowego (sekcja J)

Struktura zatrudnienia w Polsce na tle innych krajów UE

Struktura zatrudnienia w Polsce w 2024 r. nadal odbiega od średniej UE, odzwierciedlając dziedzictwo industrializacji i rolniczą strukturę: sektor usługowy zatrudnia ok. 60% pracujących (UE: 72%), przemysł 31% (UE: 20%), a rolnictwo 8,7% (UE: 4,1%). Wysokie zatrudnienie w przemyśle ciężkim (górnictwo, hutnictwo) i rolnictwie (drobne gospodarstwa) to cecha charakterystyczna dla Europy Środkowo‑Wschodniej (podobnie Słowacja, Węgry). Mimo dynamicznej modernizacji (wzrost usług IT, logistyki), Polska nadal potrzebuje dalszego przesunięcia zatrudnienia z rolnictwa i przemysłu ciężkiego do sektora usług. 

 Struktura zatrudnienia w Polsce według sektorów gospodarki - galeria wykresów
gallery‑without‑header
Zakładka 110
R160zqH5q9MfO
Wykres kołowy. Lista elementów:
  • rolnictwo; Udział procentowy: 30,4%
  • przemysł; Udział procentowy: 34%
  • usługi; Udział procentowy: 35,6%
Struktura zatrudnienia w Polsce w 1990 roku
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o. na podstawie danych GUS, licencja: CC BY-SA 3.0.
Zakładka 240
R9WIE2wwqdAxP
Wykres kołowy. Lista elementów:
  • rolnictwo; Udział procentowy: 18,2%
  • przemysł; Udział procentowy: 28,6%
  • usługi; Udział procentowy: 53,2%
Struktura zatrudnienia w Polsce w 2003 roku
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o. na podstawie danych GUS, licencja: CC BY-SA 3.0.
Zakładka 240
R1XSoVR7Xa18H
Wykres kołowy. Lista elementów:
  • rolnictwo; Udział procentowy: 11,62%
  • przemysł; Udział procentowy: 30,36%
  • usługi; Udział procentowy: 58,02%
Struktura zatrudnienia w Polsce w 2015 roku
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o. na podstawie danych GUS, licencja: CC BY-SA 3.0.
Zakładka 240
R1J6PKSOAN9OG
Wykres kołowy. Lista elementów:
  • rolnictwo; Udział procentowy: 8,7%
  • przemysł; Udział procentowy: 31,1%
  • usługi; Udział procentowy: 60,0%
Struktura zatrudnienia w Polsce według sektorów gospodarki w  2024 roku
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o. na podstawie danych GUS, licencja: CC BY-SA 3.0.
Na dobry początek
Struktura zatrudnienia według sektorów - grafika interaktywna