Globalizacja a gospodarka

Jak już wiesz w potocznym znaczeniu globalizacja to upowszechnianie się podobnych wzorców konsumpcji i zachowań. Dlatego praktycznie bez względu na to, gdzie się znajdujemy, możemy korzystać z tych samych dóbr i usług. Podróżując po wielu krajach, możemy zjeść te same potrawy w takich samych barach i restauracjach, napić się takiego samego napoju czy kupić ubranie tej samej marki. Jaki jest jednak wymiar gospodarczy globalizacji? Czy i w jaki sposób wpływa ona na sektor zatrudnienia?

Bank Światowy wyróżnił obok krajów bogatych dwie podgrupy krajów rozwijających się: kraje bardziej i mniej włączone w globalizację (ang. more globalized countries, less globalized countries). Za kryterium podziału uznano dynamikę handlu międzynarodowego tych państw.

Źródeł globalizacji należy szukać również w kolonializmie. Tak jak w XIX i XX wieku kolonializm eksportował pracę niewolniczą do kolonii w Indiach i Afryce, tak dzisiejsi globaliści zaczęli eksportować pracę najpierw do Chin, a później do innych krajów Azji i Ameryki. W ostatnich kilku latach Chińczycy przechytrzyli globalistów i zaczęli wymagać, aby produkty wysokiej technologii, jak komputery, samochody, telefony komórkowe, pociągi szybkobieżne, były produkowane w Chinach i eksportowane do USA albo do Europy Zachodniej.

Indeks dolny Źródło: J. Czekajewski, Globalizacja jako forma kolonializmu, 19.03.2017, http://dziennik.com/publicystyka/opinie-i-analizy/globalizacja-jako-forma-kolonializmu/ (dostęp 15.07.2021). Indeks dolny koniec_{Źródło: J. Czekajewski, Globalizacja jako forma kolonializmu, 19.03.2017, http://dziennik.com/publicystyka/opinie-i-analizy/globalizacja-jako-forma-kolonializmu/ (dostęp 15.07.2021).}

Ważnym aspektem w kontekście globalizacji jest jej wpływ na nierówności rozwojowe (społeczno‑ekonomiczne) na świecie. Jest to niewątpliwie zjawisko negatywne. Globalizacja wpływa w niektórych państwach na znaczny wzrost różnicy w rozkładzie dochodów społeczeństwa pomiędzy obywatelami najbogatszymi i najbiedniejszymi. Wynikiem tego jest wzrost niezadowolenia tej drugiej grupy, skutkujący często emigracją ludzi biednych do innych krajów w celu polepszenia swojej sytuacji materialnej.

Ocena wpływu globalizacji na wzrost gospodarczy jest bardzo trudnym zadaniem, dlatego że nie istnieje jej jedna, powszechnie przyjęta definicja, a ekonomiści i inni badacze rozumieją to pojęcie często w bardzo odmienny sposób. Z jednej strony niezaprzeczalnym faktem jest, że globalizacja zwiększa szybkość przepływu kapitału, ludzi, usług i ułatwia kontakty międzyludzkie, co może prowadzić do przyspieszenia wzrostu gospodarczego. Z drugiej jednak strony procesy globalizacji wywołują negatywne skutki: nadmierny wzrost rywalizacji i nietrwałość relacji społecznych, brak sprawiedliwego handlu (brak opierania się w handlu na dialogu i szacunku) czy też pogłębiające się zróżnicowanie poziomu życia na świecie. Biorąc pod uwagę obie strony medalu, ciężko jednoznacznie stwierdzić, czy globalizacja jest dla wzrostu gospodarczego zjawiskiem pozytywnym.

Wskaźnik (indeks) globalizacji

Wskaźnik globalizacji obrazuje stopień wielopłaszczyznowego zintegrowania danego kraju z innymi państwami (otwartości politycznej). Przyjmuje wartości od 0 do 100 (im większa wartość, tym większy poziom globalizacji). Jest obliczany za pomocą kilkunastu składowych wskaźników dotyczących czterech płaszczyzn.

• W 2024 r. najwyższymi wartościami wskaźnika globalizacji odznaczały się kraje wysoko rozwinięte, zwłaszcza w Europie (Holandia 91.75 i Szwajcaria 90.68)

• Natomiast najniższymi wartościami indeksu globalizacji w 2024 r. charakteryzowały się kraje słabo rozwinięte, zwłaszcza w Afryce i Azji (Erytrea: 31, Somalia: 30).

• Wartości wskaźników globalizacji na świecie rosną szczególnie intensywnie od czasu zakończenia zimnej wojny (od 1991 r.).

• Polska w 2024 roku znalazła się na 33. miejscu (dla porównania w roku 2017 była na 29. miejscu). Wartości wskaźnika globalizacji w ostatnich latach wykazują nieznaczny spadek, lecz kształtują się w okolicach wartości 80.

Wpływ globalizacji i nowych technologii na gospodarkę światową i lokalne rynki pracy

Globalizacja oraz dynamiczny rozwój nowych technologii znacząco przekształcają współczesną gospodarkę i rynek pracy. Zjawiska te prowadzą do przesunięć zatrudnienia między regionami świata, zmian w strukturze zawodów oraz rosnącej potrzeby adaptacji pracowników do nowych warunków.

• Globalne przesunięcia zatrudnienia

W Indiach obserwuje się intensywny wzrost zatrudnienia w sektorze IT, co przyciąga międzynarodowe inwestycje i tworzy tysiące nowych miejsc pracy. Europa Zachodnia koncentruje się na rozwoju usług finansowych i cyfrowych, jednocześnie najbardziej rozwinięte gospodarki świata, takie jak Stany Zjednoczone czy Niemcy, tracą miejsca pracy w przemyśle ciężkim na rzecz tańszych rynków produkcyjnych – to efekt tzw. offshoringu.

• Komunikacja i codzienne życie

W krajach słabo rozwiniętych rozwój transportu odgrywa kluczową rolę – umożliwia przewóz surowców i wspiera lokalne gospodarki. Tymczasem w państwach rozwiniętych rośnie znaczenie szybkiej łączności i internetu. Coraz więcej osób korzysta z bankowości elektronicznej, zakupów online i usług cyfrowych, co zmienia codzienne nawyki konsumenckie.

• Technologie a rynek pracy

Automatyzacja i sztuczna inteligencja (SI) zwiększają wydajność pracy – według raportu PwC Global Workforce Hopes and Fears Survey z 2024 roku nawet pięciokrotnie. W krajach OECD zatrudnienie w tradycyjnej produkcji po 2010 roku i bardzo dynamicznym przyspieszeniem w latach 2020–2024 spadło o 3%, natomiast w sektorach ITi telekomunikacji wzrosło o 7%. W Polsce liczba ofert pracy dla specjalistów ITi analityków danych wzrosła aż o 49%, przy jednoczesnym spadku o 5% w produkcji przemysłowej. Powstają nowe zawody, takie jak ekspert ds. danych, specjalista ds. sztucznej inteligencji czy inżynier automatyki.

• Transfer technologii i innowacji

Dzięki międzynarodowym projektom badawczo‑rozwojowym możliwa jest szybka wymiana wiedzy i nowoczesnych rozwiązań między krajami. Przykładem są polskie startupy z sektora fintech, które coraz częściej zdobywają uznanie na rynkach zagranicznych. Firmy, które aktywnie uczestniczą w globalnym obiegu wiedzy, zyskują przewagę konkurencyjną i zwiększają swoją zdolność do tworzenia innowacyjnych produktów i usług.

źródło: zespół ORE na podstawie danych: OECD Employment Outlook 2024, CC BY 4.0. oraz Grant Thornton & Element / pracuj.pl – dane o zmianach liczby ofert pracy w Polsce (2024)

W obliczu szybkich zmian technologicznych i gospodarczych kluczowe staje się ciągłe podnoszenie kwalifikacji oraz elastyczność zawodowa. Edukacja i adaptacja to fundamenty sukcesu w nowej rzeczywistości gospodarczej. Aby maksymalizować korzyści płynące z globalizacji i minimalizować jej negatywne skutki – takie jak utrata miejsc pracy – konieczne jest wspieranie rozwoju kompetencji cyfrowych i innowacyjnych.

Wpływ globalizacji i rozwoju technologii na zatrudnienie oraz przemiany wewnątrzsektorowe

Globalizacja i rozwój technologii – przykłady przemian na rynku pracy na świecie