Społeczeństwo informacyjne

Społeczeństwo informacyjne to społeczeństwo, które wytwarza informacje, gromadzi je i przekazuje, a następnie wykorzystuje. Wyewoluowało ono ze społeczeństwa przemysłowego. Społeczeństwo nazywamy informacyjnym, kiedy więcej niż 50% osób czynnych zawodowo zajmuje się przetwarzaniem informacji. Informacja stanowi bowiem towar, który można sprzedać, a następnie wykorzystać jako siłę napędową cywilizacji. Jako produkt wyróżnia się powszechnością i niską ceną. 

Rozwój cywilizacyjny społeczeństw przebiegał etapami: od społeczeństw agrarnych, opartych na rolnictwie, przez industrialne, związane z przemysłem, aż po współczesne społeczeństwa postindustrialne, w których dominują usługi i technologie. W ostatnich dekadach obserwujemy rosnące znaczenie technologii informatycznych w codziennym życiu, co świadczy o przejściu do fazy informacyjnej.

Wzrost zamożności i poziomu wiedzy technicznej sprzyja rozwojowi usług – turystycznych, kulturalnych, edukacyjnych, finansowych czy teleinformatycznych – oraz powstawaniu czwartego sektora gospodarki, zwanego informacyjnym. Jego fundamentem jest przetwarzanie i obieg informacji, a kluczową rolę odgrywa telekomunikacja, szczególnie komputerowa.

Społeczeństwo informacyjne opiera swój rozwój na dostępie do wiedzy i innowacji, a jego funkcjonowanie wspiera globalizacja – proces pogłębiania współzależności między państwami, prowadzący do ich gospodarczego i kulturowego ujednolicenia.

Społeczeństwo informacyjne cechuje się:

• sektorem usług rozwiniętym na wysokim poziomie (zwłaszcza: finanse, bankowość, informatyka, telekomunikacja, zarządzanie, badania oraz rozwój),

• wysokim wskaźnikiem skolaryzacji społeczeństwa,

• gospodarką opartą na wiedzy,

• wzrostem decentralizacji społeczeństwa,

• kreowaniem społeczeństwa otwartego, w którym polityka rządu podlega ocenie społecznej, bardzo duże znaczenie mają prawa jednostki oraz wolność zrzeszania się, droga do awansu społecznego jest otwarta,

• urozmaiceniem życia społecznego dzięki łatwiejszej komunikacji międzyludzkiej oraz łatwemu dostępowi do rozrywki,

• powszechnym dostępem do wiedzy i umiejętności informatycznych,

• powszechnym dostępem do internetu,

• powszechnym używaniem komputerów i urządzeń służących do wytwarzania, gromadzenia i przetwarzania informacji,

• otwartością, kreatywnością, urozmaiceniem życia społecznego,

• wysokim poziomem alfabetyzmu funkcjonalnego.

Skutki kształtowania się społeczeństwa informacyjnego

Społeczeństwo informacyjne przynosi głębokie zmiany w sposobach komunikacji, pracy, edukacji i funkcjonowania gospodarki. Niesie ze sobą zarówno pozytywne, jak i negatywne skutki dla jednostki oraz całych gospodarek.

RvxmNUwseIu5G

Schemat przedstawia skutki kształtowania się społeczeństwa informacyjnego. Do pozytywnych skutków tego zjawiska należy: rozwój cywilizacyjny, rozwój sprzętu i technologii informacyjno-komunikacyjnych, kontakt z nieograniczoną liczbą ludzi na całym świecie, niskie koszty rozmów telefonicznych i wideokonferencji, łatwy kontakt z urzędami oraz podmiotami gospodarczymi, e-handel i e-learning umożliwiający zaoszczędzenie czasu, łatwy i szybki dostęp do informacji, kultury i rozrywki, łatwy dostęp do usług zdrowotnych. Do skutków negatywnych należy: rezygnacja z kontaktu bezpośredniego na rzecz internetowego, powstanie uzależnienia od internetu, łatwy dostęp do nieodpowiednich treści, łamanie praw autorskich, pozyskiwanie danych klientów w celu prowadzenia natarczywego marketingu, zdobywanie prywatnych danych i informacji przez firmy, państwa, przesyt informacji powodujący trudności z ich weryfikacją, możliwość podziału społeczeństwa na skutek sprzecznych informacji, powstanie cyberprzestępczości, między innymi wady wzroku, postawy, otyłość, spowodowane długotrwałym użytkowaniem komputera.

Rozwój zrównoważony w społeczeństwie informacyjnym

Połączenie społeczeństwa informacyjnego i rozwoju zrównoważonego tworzy fundament gospodarki opartej na wiedzy, która jest innowacyjna, efektywna i przyjazna dla środowiska oraz ludzi. W Polsce przykłady takich działań obejmują:

• Smart cities takie jak Warszawa czy Wrocław, gdzie technologie cyfrowe monitorują zużycie energii i zarządzają ruchem, redukując emisję COIndeks dolny 2₂ i poprawiając komfort życia mieszkańców.

• Inicjatywy cyfrowej edukacji, dostępnej dla szerokiego grona odbiorców, które zwiększają umiejętności cyfrowe oraz świadomość ekologiczną obywateli.

• Wdrażanie systemów zarządzania zasobami wodnymi oparte na inteligentnych technologiach w rolnictwie (np. system AGREUS®), które optymalizują zużycie wody i minimalizują jej marnotrawstwo.

• Projekty wdrażające sztuczną inteligencję w służbie zdrowia, takie jak cyfrowe platformy wspierające zdrowie psychiczne czy diagnostykę chorób, co zwiększa dostęp do opieki i jej jakość przy niższych kosztach.

• Programy rządowe promujące innowacje i finansujące badania naukowe, które stymulują rozwój nowych technologii o niskim wpływie na środowisko i wysokiej wartości dodanej ekonomicznej.

Zagrożenia w społeczeństwie informacyjnym

Należy zauważyć, że kształtowanie się społeczeństwa informacyjnego przynosi także zagrożenia, np. związane z wykluczeniem cyfrowym. Problem braku umiejętności wykorzystania informacji, braku możliwości zastosowania narzędzi informacyjnych oraz braku dostępu do infrastruktury informacyjnej w sferze społecznej może przyczynić się do obniżenia się poczucia bezpieczeństwa, zagubienia, poczucia niższości, wykluczenia wynikającego z braku dostępu do kultury, edukacji oraz usług. Ekonomiczne skutki tych zagrożeń związane są z obniżeniem konkurencyjności na skutek braku dostępu do informacji i braku możliwości szybkiego reagowania na zmiany, a zatem nierównych szans. Niebezpieczeństwa wynikające z wykluczenia cyfrowego można obserwować w skali lokalnej oraz globalnej.

Innym zagrożeniem pozostającym w związku z kształtowaniem się społeczeństwa informacyjnego jest nadużywanie technologii cyfrowych i informacyjno‑komunikacyjnych. Trzeba pamiętać również o niebezpieczeństwach związanych z tworzeniem się baniek informacyjnychbańka informacyjnabaniek informacyjnych (ang. filter bubble), a także dotyczących wykorzystywania, powielania i rozpowszechniania fałszywych bądź nieprecyzyjnych informacji.