Trochę teorii
Rolnictwo uprzemysłowione
Rolnictwo, ze względu na poziom uprzemysłowienia produkcji rolnej, można podzielić na uprzemysłowione i ekologiczne. Oba typy są charakterystyczne dla krajów wysoko rozwiniętych.
Rolnictwo uprzemysłowione rozwija się wraz z postępem w zakresie technologii produkcji rolnej, prowadzącym do jej intensyfikacji – czyli ten typ rolnictwa charakteryzuje nieustanny postęp i rosnąca wydajność. Dotyczy ono głównie wysokorozwiniętych krajów świata.
Wady i zalety rolnictwa uprzemysłowionego - opisy do rozwinięcia
- duży poziom chemizacji prowadzi do ograniczenia chorób zwierząt i roślin, umożliwia uprawianie roślin w mniej korzystnych warunkach środowiskowych oraz wpływa na szybszy przyrost tuszy zwierząt plonów roślin,
-wysoki poziom mechanizacji podnosi efektywność produkcji rolnej, sprzyja rozwojowi przemysłu maszynowego i – dzięki mniejszemu zapotrzebowaniu na siłę roboczą – powoduje zróżnicowanie zatrudnienia poza rolnictwem ,
-większe plony przyczyniają się do zmniejszenia problemu głodu i niedożywienia,
-duże zbiory sprzyjają obniżce cen, co z kolei powoduje większy popyt na produkty rolne,
-zastosowanie systemu melioracji i irygacji zwiększa powierzchnię obszarów nadających się do zagospodarowania rolniczego.
- duży poziom chemizacji wpływa na pogorszenie się jakości gleb i wód, z których korzystają nie tylko zwierzęta i rośliny, ale również ludzie,
-mechanizacja pociąga za sobą większe zanieczyszczenie powietrza (w wyniku spalania paliw),
-charakterystyczna dla rolnictwa uprzemysłowionego monokultura zwiększa szansę masowego wystąpienia szkodników oraz sprzyja szybszemu rozpowszechnianiu się chorób roślin i zwierząt hodowlanych,
-duża koncentracja zwierząt w gospodarstwach hodowlanych sprzyja zanieczyszczeniu powietrza przykrymi zapachami, które przeszkadzają mieszkającym w pobliżu ludziom,
-rozwój dużych gospodarstw rolnych wpływa na zmianę krajobrazu z typowo wiejskiego na monotonny krajobraz,
-wzrost cen produktów wywołany monopolizacją dużych gospodarstw rolnych,
-źle prowadzona melioracja wodna może wywołać wyjałowienie gleby lub jej nadmierne wysuszenie.
Skutki rozwoju rolnictwa uprzemysłowionego
Pozytywne skutki | Negatywne skutki |
|---|---|
Ograniczenie chorób roślin i zwierząt dzięki chemizacji rolnictwa. | Zanieczyszczenie gleb i wód nawozami sztucznymi oraz środkami ochrony roślin; przyspieszona eutrofizacja jezior. |
Szybszy przyrost masy zwierząt dzięki stosowaniu hormonów wzrostu. | Obecność w produktach rolnych szkodliwych substancji chemicznych, antybiotyków i hormonów niekorzystnych dla zdrowia ludzi. |
Możliwość uprawy roślin na słabych glebach dzięki nawozom sztucznym. | Wyjałowienie gleb i spadek ich żyzności w wyniku niewłaściwej melioracji i nadmiernego nawożenia. |
Wzrost efektywności produkcji dzięki mechanizacji rolnictwa. | Duże zużycie energii i paliwa, zwiększenie zanieczyszczenia powietrza oraz spadek zatrudnienia w rolnictwie. |
Rozwój przemysłu elektromaszynowego i chemicznego obsługującego rolnictwo. | Wzrost bezrobocia na wsi spowodowany mechanizacją i likwidacją tradycyjnych zajęć rolniczych. |
Mechanizacja pozwalająca na rozwój usług pozarolniczych na wsi (np. agroturystyki). | Monokultury w dużych gospodarstwach zwiększające ryzyko chorób roślin i zwierząt oraz zmniejszające bioróżnorodność. |
Ograniczenie problemu głodu dzięki wzrostowi zbiorów (np. program „zielonej rewolucji”). | Spadek liczby małych gospodarstw i zanik tradycyjnego krajobrazu wiejskiego. |
Rozwój wielkoobszarowych, wyspecjalizowanych gospodarstw zwiększających efektywność produkcji. | Monopolizacja rynku przez duże gospodarstwa prowadząca do możliwego wzrostu cen produktów rolnych. |
Spadek cen produktów rolnych, co zwiększa ich dostępność dla ludności. | Wyjałowienie gleb i erozja w wyniku błędnie prowadzonej melioracji (nadmierne osuszanie, zasolenie gleb lub nawodnienie). |
Regulacja stosunków wodnych umożliwiająca zagospodarowanie nieużytków (np. bagien, pustyń). | Zaburzenie warunków wodno‑powietrznych gleby i obniżenie jakości plonów. |
Rolnictwo uprzemysłowione rozwija się głównie w krajach o wysokim poziomie rozwoju technologicznego, które mają nowoczesne, zmechanizowane zaplecze elektoromaszynowe, chemiczne oraz rozwinięty przemysł nowoczesnych technologii (high‑tech). To rolnictwo jest często wspierane przez państwo (np. w ramach Unii Europejskiej). Charakteryzuje się dużą powierzchnią gospodarstw, wysoką rentownością i towarowością produkcji.
Region rolnictwa uprzemysłowionego | Cechy charakterystyczne rolnictwa w podanym regionie |
|---|---|
Zachodnioeuropejski |
|
Śródziemnomorski |
|
Północnoamerykański |
|
Wschodnioazjatycki |
|
Australijsko‑nowozelandzki |
|
Największy na świecie region intensywnego rolnictwa tworzą kraje Europy Zachodniej i Północnej (głównie Dania, Holandia, Francja, Niemcy, Wielka Brytania, Szwecja) – w tych krajach nastąpił spadek zatrudnienia w rolnictwie, w wyniku ogromnego spadku znaczenia siły roboczej na rzecz mechanizacji. Następstwem tych zmian jest wzrost zanieczyszczenia środowiska, szczególnie zaś zanieczyszczenie gleby i eutrofizacja wód spowodowana nadmiernym nawożeniem gruntów.
Rolnictwo ekologiczne
Rolnictwo ekologiczne opiera produkcję płodów rolnych na wykorzystaniu naturalnych, ekologicznych, nieszkodzących środowisku metod uprawy. W rolnictwie ekologicznym nie stosuje się chemicznych środków ochrony roślin i nawozów, a także substancji przyspieszających wzrost zwierząt np. hormonów, zaś obieg materii organicznej i składników pokarmowych zamknięty jest w obrębie gospodarstwa. Największe powierzchnie upraw ekologicznych znajdują się w krajach bogatych – tam konsumenci mają większą świadomość zagrożeń wynikających ze spożywania plonów rolnictwa uprzemysłowionego, więcej też mogą zapłacić za towary rolno‑spożywcze wytworzone metodami naturalnymi, ekologicznymi. Produkty rolnictwa ekologicznego mogą być droższe, ponieważ np. bez stosowania nawozów sztucznych uzyskuje się niższe plony, zaś bez środków ochrony roślin są one narażone na różne choroby i działanie szkodników. Na świecie wciąż rośnie liczba osób coraz bardziej świadomych zagrożeń wynikających ze spożywania plonów rolnictwa uprzemysłowionego.
Wady i zalety rolnictwa ekologicznego - opisy do rozwinięcia
- niestosowanie chemizacji, która wpływałaby negatywnie na środowisko,
- wytwarzanie smacznych i wartościowych produktów,
- mniejsza skala produkcji sprzyja różnorodności produktów, także utrzymaniu tradycyjnych odmian roślin i zwierząt, które są mniej opłacalne, a więc eliminowane z rolnictwa uprzemysłowionego,
- produkty są bezpieczne dla konsumentów i producentów (na pewno nie mają pozostałości po środkach chemicznych, a przy ich wytwarzaniu rolnicy nie mieli styczności ze szkodliwymi w wysokim stężeniu chemikaliami),
- zapobieganie chorobom i szkodnikom nie poprzez chemizację, a stosowanie ras zwierząt hodowlanych i odmian roślin uprawnych dostosowanych do lokalnych warunków,
- maksymalne wykorzystanie własnych produktów (ograniczenie marnotrawienia żywności),
- mniejsze zużycie energii elektrycznej,
- utrzymanie naturalnego krajobrazu,
- większe dochody ze względu na wyższą cenę produktów ekologicznych,
- utrzymanie na dobrym poziomie cech fizycznych gleby w wyniku niestosowania ciężkich maszyn i urządzeń,
- rozwój agroturystyki i dzięki temu różnicowanie działalności gospodarczej na wsi.
- częstsze występowanie szkodników oraz chorób roślin i zwierząt w wyniku braku stosowania chemizacji,
- zmniejszenie plonów,
- zwiększenie kosztów produkcji i cen wytwarzanych towarów,
- mniej atrakcyjny wygląd zewnętrzny produktów,
- spadek zapotrzebowania na wyroby przemysłu maszynowego i środków transportu.
Przyczyny rozwoju rolnictwa ekologicznego
Przyczyny społeczne i środowiskowe:
chęć spożywania zdrowej żywności, która nie wpływa negatywnie na zdrowie ludzi,
świadomość negatywnych skutków rolnictwa uprzemysłowionego, (wymienione wcześniej) – głównie dotyczące dotyczących zagrożeń środowiska,
zanieczyszczenie wód i gleby środkami oraz zmniejszenie bioróżnorodności.
Przyczyny technologiczne i ekonomiczne:
możliwość używania urządzeń zaawansowanych technologicznie, nie zagrażających środowisku,
możliwości stosowania odnawialnych źródeł energii,
można zaoszczędzić na nawozach sztucznych i chemicznych środkach ochrony roślin (jednak przyczyny ekonomiczne w najmniejszym stopniu wpływają na rozwój rolnictwa ekologicznego – produkty ekologiczne są droższe, jest ich mniej).
Skutki rozwoju rolnictwa ekologicznego
Pozytywne skutki | Negatywne skutki |
|---|---|
Ograniczenie lub całkowite wyeliminowanie chemizacji rolnictwa na rzecz stosowania naturalnych nawozów i środków ochrony roślin. | Mniejsze plony i zbiory. |
Brak negatywnego wpływu na czystość wód i gleb. | Produkty ekologiczne często są mniejsze i mniej efektowne wizualnie. |
Wytwarzanie produktów wysokiej jakości, o dużych walorach odżywczych. | Wyższe koszty produkcji prowadzą do wyższych cen produktów rolnych. |
Utrzymanie naturalnego, wiejskiego krajobrazu oraz rozwój agroturystyki. | Wzrost zagrożenia chorobami roślin i zwierząt oraz liczby szkodników z powodu rezygnacji z chemizacji. |
Mniejsze zapotrzebowanie na energię. | Ograniczenie rozwoju przemysłu produkującego maszyny rolnicze i środki chemiczne. |
Rezygnacja z ciężkiego sprzętu rolniczego, który negatywnie wpływa na glebę. | |
Dostosowanie pozostałych środków mechanizacji do warunków środowiska. |
Rolnictwo ekologiczne jest zdrowsze dla ludzi i często korzystniejsze dla środowiska, mimo że wiąże się z wyższymi kosztami i niższymi plonami.
Zasady i cele rolnictwa ekologicznego – tekst źródłowy
Zasada zdrowotności
Rolnictwo ekologiczne ma na celu potęgowanie zdrowotności gleby, roślin, zwierząt, człowieka i Ziemi, jako elementów niepodzielnej jedności. […]
Zasada ekologii
Rolnictwo ekologiczne funkcjonuje na wzór systemów ekologicznych, mając na uwadze obieg materii i przepływ energii w przyrodzie; wpisuje się w te procesy i pomaga je podtrzymywać. […]
Zasada sprawiedliwości
Rolnictwo ekologiczne jest kształtowane w oparciu o relacje, które gwarantują godne życie ludzi we wspólnym środowisku. […]
Zasada troskliwości
Rolnictwo ekologiczne jest prowadzone przezornie, w poczuciu odpowiedzialności za zdrowie i dobrostan współczesnych i przyszłych pokoleń oraz za równowagę przyrodniczą w środowisku. […]
Indeks dolny Źródło: IFOAM Organics International, Zasady i cele rolnictwa ekologicznego – wprowadzenie, IFOAM.bio (https://www.ifoam.bio/sites/default/files/poa_polish_web.pdf) (dostęp 28.04.2021). Indeks dolny koniecŹródło: IFOAM Organics International, Zasady i cele rolnictwa ekologicznego – wprowadzenie, IFOAM.bio (https://www.ifoam.bio/sites/default/files/poa_polish_web.pdf) (dostęp 28.04.2021).
Sposoby oznaczania produktów ekologicznych
Nie wszystkie produkty zapakowane w szary papier i mające w nazwie „bio” lub „eko” są produktami ekologicznymi. Muszą one spełniać określone kryteria i być odpowiednio oznakowane.
Europejskie logo żywności ekologicznej daje pewność co do pochodzenia i jakości kupowanej żywności i napojów. Obecność tego logo na produktach zapewnia nas o ich zgodności z rozporządzeniem UE w sprawie rolnictwa ekologicznego. Według norm UE, produkt przetworzony musi składać się w co najmniej 95% z surowców pochodzących z rolnictwa ekologicznego.
W Polsce obecnie wykorzystuje się 12 znaków, są to m.in.: „Teraz Polska”, „Jakość Tradycja”, „Ecolabel”, „Bio Food”, „Ekoland”, „Poznaj Dobrą Żywność”, „Biotrend”, „Synbio”.
Obowiązki jednostki certyfikującej
Funkcjonowanie systemu kontroli i certyfikacji w rolnictwie ekologicznym jest dla konsumenta gwarancją, że środki spożywcze znajdujące się na rynku wyprodukowane zostały zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi rolnictwa ekologicznego i są wolne od zakazanych substancji chemicznych, a podczas ich produkcji nie stosowano niedozwolonych nawozów sztucznych, środków ochrony roślin oraz organizmów zmodyfikowanych genetycznie.
W praktyce obowiązki jednostki certyfikującej sprawowane są poprzez:
przeprowadzanie fizycznej kontroli wszystkich producentów ekologicznych przynajmniej raz w roku,
pobieranie próbek i poddawanie ich analizie celem wykrycia pozostałości środków niedozwolonych w produkcji ekologicznej,
pobieranie próbki w każdym przypadku stwierdzenia podejrzenia stosowania środków niedozwolonych w rolnictwie ekologicznym,
sprawdzanie technologii produkcji – czy jest zgodna z zasadami rolnictwa ekologicznego, określonymi w przepisach prawa,
wydawanie świadectwa/certyfikatu każdemu podmiotowi, który podlega kontroli i który spełnia w obszarze swej działalności wymogi określone w przepisach o rolnictwie ekologicznym,
prowadzenie wykazu zawierającego nazwy i adresy podmiotów gospodarczych objętych kontrolą i posiadających certyfikat.
Indeks dolny Źródło: strefa.agro.pl (http://strefa.agro.pl/proces-certyfikacji-w-gospodarstwie-ekologicznym/), Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu) Indeks dolny koniecŹródło: strefa.agro.pl (http://strefa.agro.pl/proces-certyfikacji-w-gospodarstwie-ekologicznym/), Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu)
W 2024 roku kraje Unii Europejskiej z największym udziałem gospodarstw ekologicznych wśród wszystkich gospodarstw rolnych to Austria, Estonia i Szwecja. Austria utrzymuje pozycję lidera – około 25% gospodarstw w tym kraju działa zgodnie z zasadami rolnictwa ekologicznego. W Estonii i Szwecji udział takich gospodarstw sięga odpowiednio ok. 22% i 21%. Włochy i Czechy także należą do ścisłej czołówki, z udziałem na poziomie 15–16%. Wśród krajów europejskich spoza UE wyróżnia się Szwajcaria – w 2024 roku ponad 16% gospodarstw rolnych to gospodarstwa ekologiczne.
Polska wciąż pozostaje daleko w tyle za liderami. W 2024 roku zaledwie około 3,5% polskich gospodarstw rolnych spełnia kryteria rolnictwa ekologicznego. Pokazuje to, że rolnictwo ekologiczne w Polsce rozwija się wolniej niż w wielu krajach Europy Zachodniej i Północnej.
Kraj | % udział upraw ekologicznych w ogólnej powierzchni użytków rolnych (2024 r.) |
|---|---|
Austria | 27,5 |
Estonia | 23,4 |
Szwecja | 18,3 |
Włochy | 18,7 |
Łotwa | 15,1 |
Szwajcaria | 18,2 |
Czechy | 16,9 |
Finlandia | 11,4 |
Zapoznaj się z podanym tekstem. Uzasadnij, podając przykłady z tekstu, że działania Syngenty są związane z rolnictwem ekologicznym.
(Syngenta to lider w dziedzinie rolnictwa, pomagający zapewnić bezpieczeństwo żywności na całym świecie. Działalność Syngenty umożliwia milionom rolników na całym świecie lepsze wykorzystanie dostępnych surowców.)
„Istotną zmianą w stosunku do poprzednich lat jest rosnąca świadomość społeczeństwa, które oczekuje od rolnictwa przestrzegania standardów i dbałości o środowisko. «Z naszych badań wynika, że wiele osób nadal wątpi, czy produkcja rolna może być dziś prowadzona w zrównoważony sposób», mówi Michał Ciszak, dyrektor generalny Syngenta Polska. „Społeczeństwo jest otwarte na nowoczesne technologie, ale nieufnie podchodzi do środków ochrony roślin, nawozów czy nasion modyfikowanych genetycznie. Jednak większość badanych zgadza się, iż zwiększenie wydajności upraw może sprawić, że rolnictwo stanie się bardziej zrównoważone” dodaje Michał Ciszak.
Syngenta podkreśla, że zwiększanie wydajności upraw musi postępować w sposób zrównoważony i bezpieczny dla środowiska. W ubiegłym roku Polska dołączyła do krajów, w których Syngenta prowadzi Akcję na rzecz Owadów Zapylających – Operation Pollinator. Program polega na obsiewaniu roślinami kwitnącymi pasów zieleni pomiędzy uprawami. Mieszanki roślin są tak dopasowane, aby nie miały negatywnego wpływu na uprawę, ale jednocześnie były atrakcyjne dla owadów zapylających. Takie rozwiązanie sprawdza się już m.in. w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Hiszpanii i we Francji. Niezależny monitoring, badający rezultaty akcji, wykazał, że populacja trzmieli wzrosła o 600 proc., a liczebność motyli zwiększyła się dwunastokrotnie.
„Ma to istotny wpływ na zwiększenie plonu upraw, na przykład rzepaku. Dodatkowo obszar obsiany roślinami kwitnącymi stanowi bezpieczne miejsce dla zwierząt i ptaków, które żyją w okolicy”, mówi Izabela Wawerek, dyrektor do spraw korporacyjnych w Syngenta Polska.”
Źródło: Wydajne, odpowiedzialne, bezpieczne, nowoczesnerolnictwo.info [dostęp online: 29.05.2020]. Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Porównanie rolnictwa uprzemysłowionego i ekologicznego
