Transport szynowy obejmuje nie tylko kolej, lecz także tramwaje, metro i kolej linową. Poszczególne jego rodzaje pełnią odmienne funkcje: kolej obsługuje przewozy na większe odległości i służy zarówno transportowi osób, jak i ładunków, natomiast tramwaje i metro zapewniają szybkie przemieszczanie się na krótkich dystansach w obrębie miast. Kolej linowa wykorzystywana jest głównie w terenach górskich do krótkodystansowego przewozu pasażerów nad powierzchnią terenu. Największe znaczenie wśród tych form ma transport kolejowy, który rozwinął się w XIX w., a jego dynamiczny rozwój trwał do początku XX stulecia. Wraz z pojawieniem się konkurencji ze strony transportu samochodowego i lotniczego wiele linii kolejowych zamknięto, a rola kolei zaczęła maleć. Obecnie kolej odgrywa ważną rolę w przewozach ładunków masowych na dalekich trasach, natomiast w przewozach towarów na krótkie dystanse ustępuje transportowi drogowemu. W ruchu pasażerskim dominuje na krótkich i średnich odległościach, a w przewozach dalekobieżnych konkuruje z transportem lotniczym. W wielu krajach kolej jest deficytowa i wymaga wsparcia publicznego, jednak utrzymywana jest ze względu na niski wpływ na środowisko i stosunkowo niewielkie koszty infrastruktury. Mimo wzrostu liczby przewożonych pasażerów i ładunków, udział kolei w strukturze transportu wciąż ma tendencję spadkową. W ostatnich latach niektóre kraje wysoko rozwinięte zmodernizowały istniejące sieci kolejowe i tabor, wprowadzając szybsze pociągi, zwiększając nośność torów, rozbudowując stacje węzłowe, upowszechniając przewóz w kontenerach oraz przewóz samochodów na odpowiednich platformach. Było to możliwe często dzięki dopłatom z funduszy publicznych. Przykładem takich nowoczesnych pociągów dużych prędkości (powyżej 250 km/h) są:

• TGV (Train à Grande Vitesse) we Francji,

• ICE (Intercity‑Express) w Niemczech,

• AVE (Alta Velocidad Española) w Hiszpanii,

• Shinkansen w Japonii,

• CHR (China Railway High‑Speed) w Chinach,

• KTX (Korea Train Express) w Korei Południowej,

• Euorostar – Francja z Wielką Brytanią (pod kanałem La Manche),

• Pendolino we Włoszech,

• Kolej Transsyberyjska w Rosji.

R1HM5sOTEXDiU

Zdjęcie przedstawia nowoczesny tramwaj, niskopodłogowy, stojący na przystanku tramwajowym. Na stacji jest kilka osób.

Transport morski odgrywa kluczową rolę w międzynarodowym przewozie ładunków masowych, choć jego znaczenie w przewozach pasażerskich oraz transporcie drobnicydrobnicadrobnicy i płodów rolnych stopniowo maleje. W przypadku tych ostatnich ładunków na prowadzenie wysunął się transport lotniczy, głównie ze względu na znacznie krótszy czas dostawy przy porównywalnych kosztach. Do przewozu różnych typów ładunków wykorzystuje się wyspecjalizowane jednostki, takie jak drobnicowce, kontenerowce, masowce, tankowce. Największe floty handlowe posiadają państwa tzw. taniej bandery oraz największe potęgi gospodarcze. W globalnych przewozach morskich dominują surowce energetyczne, zwłaszcza ropa naftowa i produkty ropopochodne, dlatego najważniejsze szlaki żeglugowe łączą kraje eksportujące ropę z Europą, Stanami Zjednoczonymi i Japonią.

RZWNx6CkJ665A1

Schemat przedstawia podział transportu wodnego. Dzieli się on na transport morski i śródlądowy. Transport morski dzieli się na pełnomorski (transoceaniczny) i przybrzeżny (kabotażowy).

R1VIcfR5ggEz81

Na mapie świata zaznaczono główne szlaki transportu morskiego i miejscowości będące wielkimi portami takie jak: Rotterdam, Dubaj, Singapur, na wschodzie Azji - Oingdao, Szanghaj, Hongkong, Kanton, Pusan, Tiencin, Shenzhen. Strzałkami zaznaczono szlaki transportu. Powyżej 100 tysięcy RT w ciagu roku - szlak Europa Zachodnia-Ameryka Północna, Ameryka Północna - Azja Wschodnia. Od 75 do 100 tysięcy RT Ameryka Południowa - Europa Zachodnia, Morze Śródziemne - Azja Wschodnia, Ameryka Południowa - Ameryka Północna. Szlaki z przewozami od 50 do 75 tysięcy RT rocznie to Australia - Indonezja, Australia - Azja Wschodnia, wschód Afryki - rejon Zatoki Perskiej.

Transport wodny śródlądowy ma znacznie mniejsze znaczenie w przewozach pasażerskich i towarowych niż transport morski, choć należy do najstarszych i najtańszych form komunikacji. Wykorzystuje naturalne szlaki wodne, takie jak rzeki i jeziora, uzupełnione siecią kanałów i zbiorników. Jego główne zalety to niski koszt przewozu, duża przydatność do transportu ładunków masowych oraz niewielki wpływ na środowisko. Najczęściej przewozi się nim towary o dużej objętości, m.in. węgiel, koks, stal, zboża, piasek, kruszywa i drewno. Przewozy pasażerskie mają charakter lokalny (np. promy rzeczne) lub turystyczny — obsługują je statki wycieczkowe i tzw. biała flotabiała flotabiała flota. Znaczenie żeglugi śródlądowej zależy przede wszystkim od warunków naturalnych, takich jak stany wód, charakter przepływów, występowanie wodospadów czy zlodzenia, a także od tradycji transportowych danego kraju.

Najważniejsze systemy żeglugi śródlądowej na świecie obejmują rzeki (uregulowane) i jeziora połączone sztucznymi drogami (np. kanałami i sztucznymi zbiornikami) wraz ze śluzami i pochylniami:

• system Wielkich Jezior i Rzeki Świętego Wawrzyńca połączone są systemem kanałów z rzeką Missisipi oraz Zatoką Meksykańską;

• system Amazonki i jej dopływów;

• system rzek i kanałów Europy Zachodniej (obejmuje m.in. rzeki: Ren, Łabę, Dunaj, Rodan i Sekwanę) łączący się z prawie wszystkimi większymi rzekami Europy, a także portami morskimi nad Morzem Śródziemnym i Morzem Północnym;

• system Wołgi połączonej z Donem, Dwiną i Newą;

• system Dunaju i Renu (południowo- i zachodnioeuropejski) połączone kanałem Ren‑Men‑Dunaj;

• system Jangcy i Wielki Kanał.

R1XD0WU1iX91b1

Zdjęcie przedstawia ozdobne łodzie zacumowane na kanale. Po dwóch stronach kanału stoją budynki. na budynkach wiszą czerwone lampiony z chińskimi napisami. Przez kanał prowadzi mostek, na którym stoją ludzie.

Transport przesyłowy służy do przemieszczania dużych ilości jednorodnych ładunków za pomocą rurociągów, taśmociągów lub przewodów. Transport rurociągowy obejmuje przesył gazu ziemnego (gazociągi), ropy naftowej (ropociągi) oraz innych substancji, takich jak woda, energia cieplna, mleko czy solanka. Taśmociągi wykorzystuje się na krótkich dystansach do transportu ładunków sypkich, m.in. węgla, rud metali czy siarki. Przewodami przesyła się natomiast energię elektryczną. W krajach wysoko rozwiniętych elektrownie lokalizuje się zwykle w pobliżu dużych aglomeracji, co ogranicza straty energii podczas przesyłu. W państwach słabo rozwiniętych sieć energetyczna jest rzadsza, dlatego energia musi być przesyłana na duże odległości, co wiąże się z większymi stratami.

RCM4JMVPMG2L61

Mapa przedstawia rozbudowaną sieć gazociągów przebiegających przez Europę, łączących główne kierunki dostaw gazu z Rosji, Norwegii, Afryki Północnej i regionu Morza Kaspijskiego z państwami europejskimi. Na mapie zaznaczone są zarówno gazociągi działające, jak i planowane oraz proponowane. Najgęstsza sieć rurociągów znajduje się w Europie Środkowej i Zachodniej, gdzie krzyżują się główne szlaki transportu gazu. Widoczne są kluczowe magistrale, takie jak Nord Stream i Nord Stream 2, biegnące po dnie Morza Bałtyckiego z Rosji do Niemiec. Zaznaczono także gazociągi omijające Ukrainę oraz te prowadzące przez Białoruś i Polskę (m.in. gazociąg jamalski). W południowej części kontynentu mapa pokazuje połączenia z regionu Morza Kaspijskiego oraz planowane trasy gazociągów z Turcji i Grecji w kierunku Europy Południowej.

Początki lotnictwa sięgają pierwszej dekady XX w., jednak do przewozu ładunków samoloty zaczęto wykorzystywać dopiero około 20 lat później. Dynamiczny rozwój transportu lotniczego w drugiej połowie XX w. był możliwy dzięki szybkiemu postępowi technicznemu. Transport ten ma duże znaczenie w przewozach pasażerskich i towarowych w krajach o dużej powierzchni, na obszarach trudno dostępnych oraz tam, gdzie gęstość zaludnienia jest niewielka. W przewozach międzykontynentalnych zdecydowanie dominuje, a jego rola rośnie wraz z długością pokonywanych tras. W transporcie towarowym jego udział jest jednak stosunkowo niewielki. W ostatnich dekadach ogromny wpływ na rozwój przewozów pasażerskich miało pojawienie się tanich linii lotniczych, które dzięki uproszczonemu modelowi działania, ograniczeniu kosztów i wykorzystywaniu mniejszych lotnisk regionalnych znacząco obniżyły ceny biletów. Spowodowało to gwałtowny wzrost mobilności społeczeństw, popularyzację podróży lotniczych na krótkich i średnich dystansach oraz zwiększenie konkurencji na rynku przewozów pasażerskich