Masą powietrza nazywamy dużą objętość powietrza o wymiarach poziomych rzędu tysięcy kilometrów i pionowych rzędu kilku kilometrów. Charakteryzuje się ona podobieństwem właściwości, na przykład zbliżoną temperaturą, wilgotnością, zapyleniem. Wewnątrz tej samej masy powietrza wartości elementów meteorologicznych mogą ulegać pewnym zmianom, są one jednak niewielkie i pozwalają odróżnić daną masę od innej i odpowiednio ją sklasyfikować. Dzieje się tak dlatego, że masa powietrza zalegająca dłuższy czas nad danym obszarem, zwanym obszarem źródłowym, nabiera jego cech. Są one związane z właściwościami podłoża i czynnikami geograficznymi, takimi jak szerokość geograficzna, bilans promieniowania, pora roku i tym podobne. Duża objętość powietrza, która zalega przez pewien czas, na przykład w rejonie polarnym, staje się więc chłodniejsza w porównaniu do tej, która zalega nad zwrotnikiem.

Wyróżnia się następujące główne masy powietrza: powietrze arktyczne i antarktyczne, polarne, zwrotnikowe i równikowe. W obrębie każdej z mas powietrza, z wyjątkiem równikowej, wydziela się także odmiany – morską i kontynentalną. Masy powietrza w ciągu roku zmieniają swoje położenie, w związku z sezonowymi zmianami ogólnej cyrkulacji atmosfery, wywołanymi zmianą deklinacji Słońca i zmianami pór roku.

Nad Polskę napływają trzy główne masy powietrza: powietrze polarne, arktyczne i zwrotnikowe. Powietrze to, w zależności od tego, skąd napłynęło – znad oceanu czy znad kontynentu – będzie wilgotne (morskie) lub suche (kontynentalne).

Powietrze arktyczne napływa do Polski głównie w porze chłodnej, z północy, znad strefy okołobiegunowej. Nie zdarza się to zbyt często, zaledwie przez 4% dni w roku, a więc przez dwa tygodnie. Ponieważ powietrze arktyczne powstaje nad terenami o bardzo zimnym klimacie, ma też bardzo niską temperaturę oraz jest pozbawione zanieczyszczeń. Jego morska odmiana powstaje nad Grenlandią, Spitsbergenem, północną częścią Skandynawii i wolnymi od lodu obszarami oceanu w dużych szerokościach geograficznych. Przemieszcza się następnie przez Morze Norweskie i Północne i napływa na teren Polski. Odmiana kontynentalna powstaje w strefie otaczającej biegun północny ponad terenami stale pokrytymi śniegiem i lodem, nad północną Syberią, Morzem Barentsa i Nową Ziemią. Ponieważ obszar ten charakteryzuje ujemna wartość bilansu promieniowania, występuje tam bardzo niska temperatura gruntu; powietrze w tej masie ma więc także bardzo niską temperaturę i małą wilgotność.

Pogodę w Polsce przez zdecydowaną większość roku kształtuje powietrze polarne, morskie i kontynentalne.

Obszarem źródłowym powietrza polarnego morskiego jest północna, leżąca w granicach strefy umiarkowanej, część Oceanu Atlantyckiego, pozostająca w zasięgu stałego Niżu Islandzkiego. Charakteryzuje się ona dużą wilgotnością bezwzględną. Jest to powietrze stosunkowo chłodne w lecie, na co wpływa wysokie parowanie i duże pochłanianie energii przez wody oceanu oraz dość ciepłe w zimie ze względu na oddanie do atmosfery energii zakumulowanej podczas lata. Powietrze to napływa nad Polskę z kierunku północno-zachodniego ze średnią częstością w roku wynoszącą około 65%, czyli przez niemal 240 dni. Maksymalna częstość napływu występuje latem, minimalna wiosną.

Powietrze polarne kontynentalne to powietrze, którego obszarem źródłowym są rejony umiarkowanych szerokości geograficznych Azji i Europy Wschodniej. Gdy na tych obszarach rozbudowują się rozległe wyże powietrze, to napływa na teren Polski. Charakteryzuje się ono stosunkowo małą wilgotnością. W zimie jest silnie wychłodzone w dolnych warstwach i dość suche, w lecie natomiast ciepłe i również suche. Zawiera także duże ilości pyłów. Napływa średnio przez 29% roku, czyli nieco ponad 100 dni, najczęściej w lutym, a najrzadziej w lipcu. Napływ jest dość równomiernie rozłożony w ciągu roku.

Powietrze zwrotnikowe ma bardzo mały udział w kształtowaniu pogody w Polsce. Średnio napływa do nas tylko przez około 2% roku, a więc około tygodnia, najczęściej jesienią i zimą, najrzadziej latem i wiosną. Jego napływ przynosi zawsze gwałtowne ocieplenie zimą i okresy bardzo gorącej pogody latem.

Powietrze zwrotnikowe morskie płynie z południowego zachodu. Powstaje nad ciepłymi wodami Oceanu Atlantyckiego, w rejonie Wyżu Azorskiego lub nad Morzem Śródziemnym. Bardzo ciepłe i bardzo wilgotne masy powietrza, zawierają niewielką ilość pyłów. Częstość napływu powietrza zwrotnikowego morskiego na teren Polski wynosi zaledwie 1% w roku, czyli niespełna 4 dni. Wynika to między innymi z faktu, że naturalną barierą są dla niego góry.

Obszary źródłowe powietrza zwrotnikowego kontynentalnego leżą nad pustynnymi rejonami Azji Mniejszej, Afryki Północnej, Bliskiego Wschodu. Jest to powietrze bardzo gorące, suche, o złej przezroczystości ze względu na duże zapylenie. Częstość napływu na teren Polski wynosi również około 1% – napływa zazwyczaj latem i jesienią.

W lecie dopływają do nas również gorące, suche i zapylone masy powietrza znad Półwyspu Bałkańskiego lub znad południowo-wschodniej Europy, które często są także utożsamiane z masami powietrza zwrotnikowego kontynentalnego.

Przedstawiona częstotliwość napływu mas powietrza na teren Polski jest efektem istnienia silnych i aktywnych ośrodków barycznych utrzymujących się przez długi okres. Należą do nich: