Odszukaj informacje na temat eksploatacji surowców metodą odkrywkową oraz jej bezpośredniego i pośredniego wpływ na środowisko przyrodnicze, między innymi na zmiany stosunków wodnych w sąsiedztwie kopalni. Pamiętając o relacjach istniejących pomiędzy poszczególnymi sferami ziemi, ustal główne zagrożenia dla pedosfery.

Budowa kopalni odkrywkowych wymaga usunięcia znajdującego się nad złożami nadkładu skał, w tym również wierzchniej warstwy – pedosfery. W ten sposób trwale niszczony jest profil glebowy. Nieprzydatne skały są gromadzone na ogromnych zwałowiskach, zakrywając kolejne połacie gleb. Równocześnie wokół kopalni odkrywkowych zaburzone są stosunki wodne – obniżeniu ulega zwierciadło wód podziemnych, co prowadzi do powstawania lejów depresyjnych. Naruszenie gospodarki wodnej może przyczyniać się do przesuszenie gleb, czyli degradacji fizycznej.

Zastanów się, jakie substancje emitują różne środki transportu i jak mogą one wpływać na jakość powietrza oraz wód. Czy spaliny zawierające tlenki azotu i siarki mogą powodować zakwaszenie środowiska? Jak wycieki paliw, olejów i chemikaliów z pojazdów oraz statków oddziałują na ekosystemy wodne? Warto też rozważyć, jak rozwój infrastruktury transportowej przyczynia się do zmian w środowisku.

Transport jest przyczyną m.in.:

• wzrostu efektu cieplarnianego, a także powstawania dziury ozonowej, zwłaszcza transport powietrzny (samoloty przemieszczają się na wysokości kilku kilometrów i tam też wydzielają lotnicze zanieczyszczenia, które przez długi czas mogą pozostawać w stratosferze, przez co niosą dużo groźniejsze dla środowiska konsekwencje);

• wzrostu stężenia spalin i zanieczyszczenia powietrza pyłami, gazami i metalami ciężkimi;

• zagrożeń dla życia w wodach śródlądowych i morskich z powodu smarów oraz olejów z łodzi;

• wydostawania się ropy naftowej, która odcina dopływ tlenu dla organizmów wodnych oraz zlepia pióra ptaków mazią, wywołują ten skutek awarie tankowców.

Warto przeanalizować sposoby rekultywacji terenów pokopalnianych, zwracając uwagę na metody przywracania ich wartości ekologicznej i gospodarczej. Następnie należy określić, jakie funkcje mogą pełnić w przyszłości, uwzględniając ich potencjalne wykorzystanie w rekreacji, ochronie przyrody czy rolnictwie.

Na przykład w Kopalni Adamów utworzono zbiornik wodny, który stał się atrakcją turystyczną. Kopalnia Bełchatów przeprowadziła nasadzenia drzew na zwałowiskach, a w przyszłości planowane są zbiorniki wodne. Kopalnia Turów przekształciła tereny pokopalniane w kompleks leśny.

Tereny pogórnicze, dawne piaskownie, żwirownie czy wyrobiska, po zalaniu wodą mogą być przekształcone w kąpieliska i tereny rekreacyjne. Dawne zwałowiska, zwłaszcza przy kopalniach odkrywkowych, mogą być zalesiane. Na stokach lokalizowana jest infrastruktura pod postacią wyciągów narciarskich czy letnich torów saneczkowych. Wytyczane są trasy rowerowe, motokrosowe itp. Dawne funkcje przemysłowe zastępowane są przez funkcje turystyczno‑rekreacyjne.

Warto skupić się na zasadzie Zero Waste i przeanalizować codzienne nawyki, które pomagają ograniczyć ilość odpadów w gospodarstwie domowym. Warto również zastanowić się, jakie proste zmiany można wprowadzić, aby bardziej dbać o środowisko

• Unikanie marnowania jedzenia poprzez robienie przemyślanych list zakupów i wykorzystywanie resztek.

• Reperowanie ubrań, sprzętów czy mebli zamiast ich wymiany na nowe.

• Wykorzystywanie przy zakupach toreb wielokrotnego użytku wykonanych z naturalnych materiałów (np. bawełny).

• Kupowanie produktów w papierowych lub szklanych opakowaniach.

• Kompostowanie odpadów biodegradowalnych.

• Wykorzystywanie obu stron papieru (np. jako notatników).

• Ograniczenie kupowania nowych ubrań, wymiana ubraniami z innymi osobami.

Poszukaj w dostępnych materiałach wyjaśnienia pojęcia: szata roślinna. Czy ma ona wpływ na występowanie zwierząt na danym obszarze?

Poszczególne gatunki zwierząt wymagają odpowiednich siedlisk, a nawet występowania konkretnych gatunków roślin, jak ma to miejsce przy reintrodukcji motyla niepylaka apollo. Warunkiem powodzenia jego reintrodukcji jest zapewnienie mu bazy pokarmowej. Rośliną‑żywicielką dla gąsienic niepylaka apollo jest rozchodnik wielki – roślina związana z sucholubnymi murawami o dużej przepuszczalności wody, które porastają wapienne zbocza w górach. Z kolei dorosłe osobniki wymagają kompleksu kwiecistych łąk zapewniających nektar dla motyli. Dlatego ważnym elementem projektu jest ochrona szaty roślinnej poprzez zapobiegnie zarastaniu stoków lasami oraz regularne koszenie łąk.