Zastanów się, jak na demografię wpłynęła II wojna światowa.

Niż demograficzny w latach 60. XX wieku był spowodowany wejściem w wiek rozrodczy roczników urodzonych w czasie wojny.

Zastanów się, jakie działania mogą jednocześnie zwiększać liczbę osób młodych w społeczeństwie oraz poprawiać jakość życia osób starszych. Pomyśl też o tym, jak polityka rynku pracy, zdrowia i migracji może wpływać na tempo starzenia się populacji.

Przykłady takich działań

• zasiłki, np. „becikowe”, „500+”,

• wprowadzenie urlopu „tacierzyńskiego”,

• zmiana wieku emerytalnego z 65 na 67 lat.

Zastanów się, jak zmienia się liczba osób w wieku produkcyjnym i poprodukcyjnym w zależności od przyjętego wariantu wieku emerytalnego. Pomyśl też o tym, jakie konsekwencje ekonomiczne i społeczne wynikają z większej lub mniejszej liczby osób aktywnych zawodowo.

Wydłużanie wieku emerytalnego wpływa na strukturę wiekową ludności. Przy krótszym wieku emerytalnym odsetek osób w wieku poprodukcyjnym będzie większy, w ten sposób rośnie obciążenie ekonomiczne społeczeństwa. Po wydłużeniu wieku emerytalnego odsetek osób w wieku poprodukcyjnym będzie mniejszy i mniejsze będzie obciążenie ekonomiczne. Wadą wydłużania wieku emerytalnego może być sam fakt, że osoby będą musiały dłużej pracować, co może być utrudnione ze względu na ograniczenia zdrowotne. Wydłużenie wieku emerytalnego przynosi wiele plusów. Głównym jest zwiększenie wpływów do budżetu państwa z podatków dochodowych. Wyższy wiek emerytalny to również wyższe PKB państwa, wyższe emerytury oraz pewniejsza perspektywa uniknięcia podwyżek podatków.

Zastanów się, jak porównuje się dynamikę zmian liczby ludności miast o innej liczbie mieszkańców.

Porównując jedynie wartości bezwzględne, nie uzyskamy informacji o faktycznym rozmiarze zjawiska (skala zjawiska). Różnica 100 osób w miejscowości liczącej 2000 mieszkańców jest czymś innym niż różnica 100 osób w miejscowości, w której mieszka 100 000 osób. Wskaźnik dynamiki pokazuje więc dokładnie, w jakim stopniu zmieniła się liczba ludności. Porównywane jednostki prawie nigdy nie będą mieć identycznej liczby ludności, dlatego lepiej posługiwać się wskaźnikiem dynamiki.

Zastanów się, jakie kompetencje, zasoby i warunki musi posiadać państwo, aby rozwijać zaawansowane technologie — zwłaszcza w zakresie badań, kapitału ludzkiego i innowacji. Pomyśl też o tym, co taki udział mówi o pozycji kraju w gospodarce globalnej oraz o jego zdolności do konkurowania na rynkach międzynarodowych.

Znaczący udział kraju w światowej produkcji wyrobów przemysłu wysokich technologii świadczy o wysokim zaawansowaniu technologicznym, innowacyjności gospodarki i dużej konkurencyjności kraju.

Sprawdź na mapie lokalizację tych miejsc oraz zastanów się jakie korzyści w produkcji niesie za sobą takie umiejscowienie.

Browary zlokalizowane są na terenach górskich i podgórskich ze względu na łatwiejszy dostęp do czystej wody, o odpowiednich parametrach technologicznych (od jakości wody zależy jakość piwa); dodatkowo na Lubelszczyźnie mamy największe obszary upraw chmielu – nie jest to jednak czynnik decydujący (jęczmień i chmiel stosunkowo łatwo jest przewozić).

Zastanów się, na czym polega konkurencyjność rynkowa. Co w polskim rolnictwie mogłoby zostać zmienione, aby nasze produkty były bardziej atrakcyjne dla nabywców?

Konkurencyjność rynkowa jest to szereg działań zmierzających do osiągnięcia takich samych lub zbliżonych celów, o które w tym samym czasie i w tym samym otoczeniu zabiegają inne podmioty (w tym wypadku inne państwa UE eksportujące dany towar). Aby zwiększyć konkurencyjność polskich towarów, można by: położyć jeszcze większy nacisk na produkcję ekologiczną, zadbać o wykształcenie młodych ludzi na wsi, rozwijać infrastrukturę wodociągową, kanalizacyjną, drogową wsi.

Zastanów się, które regiony mają najsłabsze gleby, trudniejsze warunki klimatyczne lub duży udział terenów leśnych i obszarów chronionych, co ogranicza intensywną produkcję rolną. Pomyśl też o miejscach, gdzie historyczne zapóźnienia gospodarcze i słaba infrastruktura utrudniają rozwój nowoczesnego, konkurencyjnego rolnictwa.

Największą pomoc w celu wyrównania rozwoju rolnictwa potrzebują rolnicy ze wschodniej części kraju, ze względu na duże rozdrobnienie gospodarstw rolnych oraz niską towarowość rolnictwa na tym terenie.

Zastanów się, jak różni się kierunek i zasięg rozlewania się zabudowy — czy dotyczy bezpośredniego zaplecza miasta, czy obszarów znacznie od niego oddalonych. Pomyśl też o tym, jakie motywacje mieszkańców stoją za każdym z tych procesów i jak wpływają one na organizację przestrzeni.

Suburbanizacja to proces rozwoju strefy podmiejskiej przy wyludnianiu się centrum miasta, natomiast eksurbanizacja to tzw. rozlewanie się miasta, czyli jego poszerzanie się o przedmieścia i obszary wiejskie, przy tej samej liczbie ludności w centrum miasta.

Zastanów się, jakie trudności mogą pojawiać się tam, gdzie liczba mieszkańców rośnie szybciej niż infrastruktura — szczególnie w zakresie transportu, usług i planowania przestrzennego. Pomyśl też o skutkach chaotycznej zabudowy dla środowiska, jakości życia i relacji między nowymi a dotychczasowymi mieszkańcami.

Przykładowymi problemami wynikającymi z suburbanizacji mogą być: problem z komunikacją miejską, korki na wlocie do miasta, wyludnienie centrum miasta.

Zastanów się, jakie procesy — takie jak suburbanizacja, depopulacja czy zmiany funkcji gospodarczych — najbardziej wpływają dziś na wygląd i rolę polskiej wsi. Spróbuj też powiązać te zjawiska z dostępnością usług, rynkiem pracy oraz bliskością dużych miast.

Zmiany funkcjonalne wsi: zauważa się stopniowe odchodzenie od pierwotnej funkcji wsi związanej z rolnictwem; mieszkańcy wsi coraz częściej podejmują działalność gospodarczą o charakterze nierolniczym. Na terenach wschodniej, południowo‑wschodniej i południowej Polski charakteryzujących się silnymi tradycjami rolniczymi i słabym rozwojem gospodarczym zauważa się stały odpływ ze wsi młodych ludzi (zwłaszcza kobiet). Następstwem tego procesu jest zaburzenie struktury płci i wieku; prowadzi to do stopniowego wyludniania wsi. Na obszarach silnie zurbanizowanych, lepiej rozwiniętych gospodarczo, nastąpiło zahamowanie tempa migracji ze wsi do miast, zauważa się wręcz odwrócenie kierunku migracji. Wsie położone w sąsiedztwie dużych miast i aglomeracji są przekształcane w podmiejskie osiedla z zabudową jednorodzinną oraz wielorodzinną, mieszkańcy tych terenów najczęściej pracują w mieście lub zakładają własną działalność gospodarczą na miejscu. Ludność wiejska przejmuje miejski styl życia. Upadek PGR‑ów, skoncentrowanych szczególnie na ziemiach Polski północnej i zachodniej, spowodował zmiany stosunków własnościowych w rolnictwie; grunty wielkich gospodarstw państwowych sprzedane zostały rolnikom indywidualnym. Upadek PGR‑ów przyczynił się do wzrostu bezrobocia oraz rozwoju patologii społecznych wśród rodzin byłych pracowników PGR‑ów. Część mieszkańców tych wsi wyemigrowała w poszukiwaniu pracy.