Zastanów się, jakie zagrożenia i trudności mogą pojawić się, gdy domy oraz osiedla budowane są bardzo blisko rzeki. Skup się na potencjalnych konsekwencjach dla bezpieczeństwa ludzi, infrastruktury oraz środowiska naturalnego. Weź pod uwagę naturalne procesy występujące w dolinach rzecznych i to, jak mogą one wpłynąć na życie mieszkańców oraz stan budynków. Spróbuj również pomyśleć o ewentualnych kosztach i działaniach, które mogą być potrzebne przy takiej lokalizacji.

Nie powinno się budować domów przy rzece, na tzw. terasie zalewowej. Nawet jeżeli przez lata woda w rzece ma niski poziom i nie trzeba budować wysokich wałów przeciwpowodziowych, to raz na jakiś czas zdarza się katastrofa. Kto mieszka na terasie zalewowej, nie powinien się zastanawiać, czy wody powodziowe go zaleją, tylko kiedy to się wydarzy. Poza tym wysokie wały przeciwpowodziowe dookoła domów w mieście przeważnie nie należą do budowli atrakcyjnych krajobrazowo.

Podczas analizy skup się na tym, które dzielnice lub fragmenty Warszawy są położone najbliżej Wisły oraz w dolinach rzecznych. Zwróć uwagę na różnice w wysokości terenu oraz rolę wałów przeciwpowodziowych w ograniczaniu obszarów zalewowych. Uwzględnij, dlaczego mimo obecności dużej rzeki, większość miasta nie znajduje się w strefie dużego zagrożenia powodzią.

Dzielnice: Wilanów, Praga Południe (Saska Kępa, Gocław), Łomianki Dolne.

Wynika to z kilku czynników:

Ukształtowanie terenu: lewobrzeżna Warszawa leży na wyższych, polodowcowych tarasach i na wysoczyźnie i jest naturalnie chroniona przed zalaniem, natomiast prawy brzeg (np. Wawer, Białołęka) położony jest na niższych tarasach.

Naturalna budowa doliny Wisły: Wisła przepływając przez Warszawę, tworzy zwężenie zwane „gorsetem warszawskim”. W tym miejscu rzeka ma ograniczoną przestrzeń do rozlewania się, dlatego powodzie zagrażają przede wszystkim pasowi wzdłuż jej biegu, a nie całym dzielnicom.

System wałów przeciwpowodziowych: większa część miasta jest zabezpieczona wałami, które ograniczają rozlewisko rzeki do obszarów blisko jej koryta Największe zagrożenie powodziowe w Warszawie dotyczy głównie wąskiego pasa terenu położonego tuż przy Wiśle oraz jej dolinach.

Alert RCB pojawiający się w telefonach to system wczesnego ostrzegania przed gwałtownymi zjawiskami pogodowymi.

Wzrost zachmurzenia – w tym głównie rozwój chmur kłębiastych, burzowych; duże (lub długotrwałe) opady na obszarze zlewni rzeki; szybki wzrost temperatury powietrza w górach w okresie zimowym.

Wciąż nie jest tak, że ubezpieczenie od huraganów i powodzi jest w Polsce standardem. Dziś od powodzi jest ubezpieczonych około (dane Polskiej Izby Ubezpieczeń, maj 2019): • 60% budynków jednorodzinnych • 40% wielorodzinnych • 90% budynków rolnych.

Ekstremalnych zjawisk pogodowych będzie coraz więcej, bo klimat się ociepla. Ubiegły rok był jednym z 4 najgorętszych w historii pomiarów, które sięgają 1880 roku. Trzy pozostałe to lata 2015‑2017. Wyższa temperatura to więcej energii w przyrodzie, która będzie szukać ujścia – tak jak Japończycy przyzwyczaili się do trzęsień ziemi, tak my powinniśmy przyzwyczaić się, że gdy zaczyna się maj – mamy ulewy, czerwiec‑lipiec to powodzie i trąby powietrzne, a w sierpniu są susze.
Indeks dolny Źródło: https://subiektywnieofinansach.pl/znow-pol-polski-walczy-z-powodzia-huraganow-susz-i-powodzi-bedzie-coraz-wiecej-czy-wkrotce-bedziemy-placili-obowiazkowe-ubezpieczenie-od-klimatu/ (dostęp 28.05.2021). Indeks dolny koniec_{Źródło: https://subiektywnieofinansach.pl/znow-pol-polski-walczy-z-powodzia-huraganow-susz-i-powodzi-bedzie-coraz-wiecej-czy-wkrotce-bedziemy-placili-obowiazkowe-ubezpieczenie-od-klimatu/ (dostęp 28.05.2021).}

Straty notowane w wyniku katastrof naturalnych są ogromne – o wiele większe nieubezpieczone niż ubezpieczone. Aby zniwelować skutki katastrofy, rząd musi przeznaczać ogromne środki finansowe. Nieubezpieczonych (np. od huraganów czy powodzi), zniszczonych domów ludzie nie mają za co odbudować – liczą na pomoc państwa. Jeżeli takich katastrof będzie coraz więcej – państwo będzie zmuszone do sięgnięcia po środki z obowiązkowych ubezpieczeń. Alternatywne działanie, np.: wprowadzenie „podatku” będącego małą częścią od dochodów każdego z obywateli, a przeznaczonego wyłącznie na pomoc ludziom i odbudowę zasobów utraconych w wyniku katastrof naturalnych.

Weź pod uwagę straty społeczne i gospodarcze.

Przykładowa odpowiedź:

- zabici i zaginieni ludzie,

- straty w infrastrukturze drogowej i budowlanej,

- zniszczenie plaż – straty poniesione przez branżę turystyczną,

- możliwość wystąpienia epidemii (po tsunami zanieczyszczone są wody i gleby, następuje rozwój insektów i bakterii chorobotwórczych).

Zwróć uwagę na położenie geograficzne oraz obecność wulkanów na tych terenach.

W basenie Morza Śródziemnego tsunami może powstać za sprawą potężnego trzęsienia ziemi lub wybuchu wulkanu u wybrzeży takich krajów jak np. Włochy, Grecja czy Turcja. Są one położone na obszarze aktywnym sejsmicznie.

Zastanów się, jakie skutki dla klimatu niesie wybuch wulkanu.

Na naszej planecie istnieje kilka superwulkanów – są one wyjątkowe, ponieważ w przypadku wybuchu któregokolwiek z nich dojdzie do zmian globalnych na naszej planecie. Wybuch superwulkanu jest kilka tysięcy razy silniejszy niż wybuch „zwykłego” wulkanu. Pył, który wówczas dostałby się do atmosfery, doprowadziłby do dużego ochłodzenia klimatu wskutek odcięcia dopływu promieni słonecznych, a w dalszej kolejności, być może, do epoki lodowcowej. Dalsze skutki to m.in. wymieranie gatunków zwierząt, roślin, trudniejsze życie i choroby ludzi. Wybuch superwulkanu to coś destrukcyjnego dla życia na kilka, kilkadziesiąt, a może nawet kilkaset lat. Do tego dochodzą zniszczenia wybrzeży przez powstałe potężne fale tsunami, głównie w basenie Morza Śródziemnego.

Pamiętaj, że na początku tsunami przesuwa się po powierzchni wody.

Tsunami różni się od fali wiatrowej tym, że w falowaniu bierze udział woda na całej głębokości (od dna do powierzchni), a nie tylko jej powierzchniowa warstwa. Po tym jak fale zostaną wywołane, przemieszczają się po oceanie z prędkością sięgającą nawet 800 kilometrów na godzinę i mogą przebyć cały ocean w ciągu jednego dnia. Fala tsunami obejmująca wodę od dna do powierzchni jest niezauważalna na otwartym ocenie. Nie stanowi więc większego niebezpieczeństwa dla statków. Zbliżając się do brzegu, na szelfie, fala skraca się, przez co jej wysokość znacznie rośnie wraz z podnoszącym się dnem oceanicznym. Docierając do wybrzeża, jej wysokość może przekroczyć 30 metrów. Wielkość fali tsunami zależy od źródła, w konsekwencji którego powstała fala.