Podział Afryki

Pomocne w zrozumieniu tego zagadnienia będzie zaznajomienie się z podziałem regionalnym Afryki, który został przyjęty przez Joint Research Centre, czyli przez specjalny zespół badawczy działający przy Komisji Europejskiej.

Według regionalizacji Komisji Europejskiej 54 państwa Afryki oraz Sahara Zachodnia należą do jednego z następujących regionów: Afryki Wschodniej, Afryki Zachodniej, Afryki Środkowej, Afryki Południowej (razem tworzą tzw. Afrykę Subsaharyjską) lub Afryki Północnej.

RM4L4S6TK6ZCO

Na mapie Europy zaznaczono regiony: Afryka Wschodnia, Afryka Zachodnia, Afryka Środkowa, Afryka Południowa, Afryka Północna. Do Północnej należą państwa: Maroko, Sahara Zachodnia, Algieria, Tunezja, Libia, Egipt. Do Zachodniej: Mauretania, Mali, Niger, Nigeria, Benin, Togo, Ghana, Wybrzeże Kości Słoniowej, Liberia, Sierra Leone, Gwinea, Gwinea Bissau, Gambia, Senegal. Do Środkowej należą kraje: Czad, Kamerun, Republika Środkowoafrykańska, Gwinea Równikowa, Gabon, Kongo, Demokratyczna republika Konga, Angola. Do Wschodniej należą: Sudan., Sudan Południowy, Erytrea, Dżibuti, Etiopia, Somalia, Uganda. Kenia, Tanzania, Ruanda, Burundi. Do Południowej: Zambia, Zimbabwe, Malawi, Mozambik,. Madagaskar, Namibia, Botswana, RPA, Eswatini, Lesotho.

Współczesne ruchy migracyjne z Afryki do Europy o uregulowanym i nieuregulowanym charakterze

Skalę ruchów migracyjnych obywateli Afryki do Europy możemy ocenić na podstawie danych Europejskiego Urzędu Statystycznego (Eurostatu). W latach 2008–2019 średnio każdego roku w kierunku Unii Europejskiej migrowało kilkaset tysięcy Afrykańczyków. Wśród nich znajdowały się:

• osoby, które już przed przybyciem do Europy otrzymały pierwsze pozwolenie na pobyt lub wizę (tj. ich status był uregulowany). Taka sytuacja dotyczyła rokrocznie średnio około 400 tys. Afrykańczyków,

• osoby, które w danym kraju UE‑28 złożyły pierwszy wniosek o ochronę międzynarodowąochrona międzynarodowaochronę międzynarodową, w tym o status uchodźcy.  Ludzie ci nie mieli wówczas jeszcze udokumentowanego statusu, dlatego określa się ich jako nieudokumentowanych migrantów (pamiętaj, że w świetle prawa takie osoby nie popełniają przestępstwa). W tej grupie – co wynika ze sposobu prowadzenia statystyk przez Eurostat – znaleźli się także Afrykańczycy, którzy już ten azyl posiadali, a więc ich pobyt był uregulowany. Przeciętnie odnosiło się to do około 150 tys. Afrykańczyków.

Łącznie w latach 2008–2019 56% przybyłych do UE‑28 Afrykańczyków posiadających zezwolenie na pobyt (wizę) w momencie przekroczenia granicy wspólnoty pochodziło z Afryki na południe od Sahary (Subsaharyjskiej). Z historycznej perspektywy mieszkańcy tej części Afryki nie stanowili największej grupy imigrantów w Europie. Jeszcze w 2010 roku wydano sumarycznie większą liczbę pierwszych zezwoleń na pobyt dla obywateli Afryki Północnej, a nie Afryki Subsaharyjskiej. Sytuacja ta zmieniła się na skutek dwóch zjawisk. Po pierwsze kraje europejskie zostały poważnie dotknięte skutkami kryzysu ekonomicznego z lat 2008–2009. W konsekwencji ich rządy ograniczyły powszechną legalizację pobytu Afrykańczyków z północy kontynentu (np. z Maroka czy Algierii). Obawiały się one, że nowi imigranci utrudnią i tak już ciężką sytuację na rynku pracy. Po drugie mniejsza niż wcześniej otwartość europejska na nowych przybyszów północnoafrykańskich wynikała z obawy, że wraz z tymi imigrantami – przeważnie Arabami i muzułmanami – na tereny europejskie przedostaną się fundamentaliści religijni (np. z Libii czy Tunezji), co doprowadzi do wzrostu zagrożenia atakami terrorystycznymi w UE. Pamiętajmy, że to właśnie w Afryce Północnej i Zachodniej terroryzm uległ intensyfikacji w związku z zawirowaniami wynikającymi z arabskiej wiosnyarabska wiosnaarabskiej wiosny z lat 2010–2012 w największym stopniu w skutek wojny domowej w Libii.

Jeśli chodzi o nowych imigrantów o nieuregulowanym statusie, którzy przybyli do Europy w latach 2008–2019, to wśród nich również dominowali Afrykańczycy pochodzący z Afryki Subsaharyjskiej (aż 87%). Nie było roku, w którym ich bezwzględna liczba byłaby niższa niż w przypadku Afrykańczyków z północy kontynentu. Gwałtowny wzrost ruchu migracyjnego zaobserwowano zwłaszcza w latach 2014–2016. Wielu Afrykańczyków nieposiadających zezwoleń na pobyt w Europie skorzystało wówczas ze zwiększonej możliwości nielegalnego przedostania się przez Morze Śródziemne na kontynent europejski. Taka sytuacja miała związek z rozpoczętym w owym czasie kryzysem, w trakcie którego do Europy przybywało ponad milion imigrantów z ogarniętych konfliktami zbrojnymi państw Azji Południowo Zachodniej (głównie z Syrii i Afganistanu). Największa liczba pierwszych wniosków o azyl (o status uchodźcystatus uchodźcystatus uchodźcy) złożona przez Afrykańczyków wpłynęła w 2016 roku, czyli rok po szczytowym momencie tego kryzysu. Był to rezultat wzmożonych działań podjętych przez służby graniczne i ratunkowe UE. Większe kontrole w punktach granicznych i na morzu unaoczniły skalę zjawiska. Nieznana jest liczba nieudokumentowanych imigrantów afrykańskich, którym udało się ominąć rejestr na granicach.

R6B92S82QXQZD

Na zdjęciu znajduje się duża łódź, w której ciasno siedzą jeden obok drugiego, ludzie w pomarańczowych kapokach. Łódź stoi obok wysokiej burty jakiegoś okrętu po lewej. Po prawej stronie od łodzi znajduje się motorówka, na której stoją dwie osoby w skafandrach ochronnych.

Głównymi krajami europejskimi, do których przypływali nieudokumentowani imigranci z Afryki, były Włochy i Hiszpania. Do tego pierwszego państwa – głównie na wyspę Lampeduza, Sycylię i na Półwysep Kalabryjski – Afrykańczycy dostawali się z Algierii, Tunezji albo z Libii. Częściej wyruszano z ziemi libijskiej, ponieważ korzystano z destabilizacji tego państwa związanej z wojną domową (rozwinął się tam przemyt ludzi). Z kolei do Hiszpanii – przede wszystkim na Wyspy Kanaryjskie i do znajdujących się jeszcze na kontynencie afrykańskim hiszpańskich enklaw Ceuty i Melilli – docierano z Maroka i Algierii. Generalnie imigranci obierali najczęściej najkrótszą trasę przez Morze Śródziemne. Niestety i tak taka przeprawa była niezwykle niebezpieczna i nierzadko kończyła się śmiercią.

Rokrocznie w latach 2008–2019 roku na najwyższym stopniu podium krajów afrykańskich z największą liczbą nowych, legalnych imigrantów w Europie znajdowało się Maroko, a więc państwo przynależne do Afryki Północnej.

Wśród afrykańskich imigrantów nieudokumentowanych, którzy złożyli w latach 2008–2019 pierwszy wniosek o azyl (o przyznanie statusu uchodźcy), znajdowały się dwie grupy:

1. osoby, które miały duże szanse na nadanie statusu uchodźcy, ponieważ w ich krajach pochodzenia toczyła się wojna domowa (Somalia) albo notorycznie były łamane podstawowe prawa człowieka (Erytrea);

2. osoby, które miały stosunkowo małe szanse na prawne rozpoznanie ich jako uchodźców. Jednak ubieganie się o azyl dawało im dostęp do ochrony uzupełniającejochrona uzupełniającaochrony uzupełniającej, a więc gwarantowało zakwaterowanie, opiekę zdrowotną i edukację. Do tej grupy należeli m.in. Nigeryjczycy.