Czym jest pogoda?

Pogoda to stan atmosfery w danej chwili i w danym miejscu na Ziemi. Natomiast klimat to charakterystyczny przebieg stanów pogodowych na danym obszarze ustalony na podstawie wieloletnich obserwacji. Prognozowanie pogody polega na przewidywaniu czasowych i przestrzennych zmian stanu atmosfery, w tym m.in. zmian ciśnienia, temperatury powietrza, prędkości i kierunku wiatru, zachmurzenia, zamglenia, stanu morza, a coraz częściej – także poziomu zanieczyszczenia atmosfery.

Do głównych elementów pogody zalicza się: temperaturę powietrza, wilgotność powietrza, opady atmosferyczne, ciśnienie atmosferyczne, kierunek i prędkość wiatru, zachmurzenie i usłonecznienie. Są to także elementy klimatu, ponieważ klimat to powtarzający się układ pogody, obserwowany na danym obszarze na przestrzeni wielu lat (przynajmniej trzydziestu).

Pogoda ma ogromne znaczenie w życiu człowieka, wywierając wpływ na jego codzienną egzystencję oraz na działalność gospodarczą. Zapewne z tego względu prognozy pogody próbowano tworzyć na podstawie obserwacji otoczenia już w starożytności, czego dowodem jest m.in. dzieło Arystotelesa Meteorologica.

Czynniki kształtujące pogodę

Czynniki niemeteorologiczne

Czynniki niemeteorologiczne- opisy do rozwinięcia

accordion

• Szerokość geograficzna
• Rozkład lądów i mórz
• Wysokość nad poziomem morza (wysokość bezwzględna)
• Rzeźba terenu
• Rodzaj (charakter) podłoża
• Barwa podłoża
• Prądy morskie

Szerokość geograficzna10

Szerokość geograficzna określa stopień i czas naświetlenia terenu promieniami słonecznymi. Wraz ze wzrostem szerokości geograficznej zmniejsza się wysokość Słońca nad horyzontem – ilość dostarczanego ciepła maleje. Im większe wysokości Słońca nad horyzontem, tym wyższe temperatury powietrza.

R1HBNJ1G48LXJ

Schemat przedstawia strefy oświetlenia Ziemi. Z lewej strony znajduje się Słońce. Od północy do południa globu znajdują się strefa okołobiegunowa, koło podbiegunowe północne, strefa umiarkowanych szerokości geograficznych, zwrotnik Raka ,strefa międzyzwrotnikowa z równikiem, zwrotnik Koziorożca, strefa umiarkowanych szerokości geograficznych, koło podbiegunowe południowe, strefa okołobiegunowa.

Rozkład lądów i mórz40

Nierównomierne nagrzewanie się oraz ochładzanie wody i lądu powoduje zróżnicowanie temperatury powietrza – ten fakt wywiera wpływ na wilgotność powietrza oraz rozkład i wielkość opadów atmosferycznych w ciągu roku. Nierównomierne nagrzewanie się i ochładzanie wody i lądu wpływa również na różnice ciśnienia atmosferycznego, w wyniku czego powstaje wiatr.

Wysokość nad poziomem morza (wysokość bezwzględna)40

Od wysokości nad poziomem morza zależy ciśnienie atmosferyczne (wraz z wysokością spada średnio o 11,5 hPa co 100 m), temperatura powietrza (wraz z wysokością spada średnio o 0,6°C co 100 m) i wielkość opadów (z reguły ich ilość rośnie wraz z wysokością).

Rzeźba terenu40

Rzeźba terenu ułatwia bądź utrudnia przepływ mas powietrza, co w konsekwencji wpływa na temperaturę powietrza i wielkość opadów (np. opady orograficzne). Jest to widoczne zwłaszcza w przypadku dużych form ukształtowania terenu (np. rozmieszczenie gór na kontynencie – bariery orograficzne, które wymuszają ruch mas powietrza, przykładowo powstanie tzw. Alei Tornad) czy położeniu w kotlinach, które wpływa na obniżenie wielkości opadów lub nawet ich brak. Stoki nasłonecznione mają wyższe temperatury od przeciwległych. Jeżeli w obniżeniach terenu (np. kotlinach śródgórskich) zalegną zimniejsze, cięższe masy powietrza, a Słońce ogrzeje stoki na większych wysokościach, może dojść do inwersji termicznej.

Rodzaj (charakter) podłoża40

Rodzaj podłoża decyduje o różnej pojemności cieplnej środowiska, np. ląd nagrzewa się i oddaje ciepło szybciej niż woda. Latem więc ląd jest cieplejszy, a zimą chłodniejszy niż morze. Pokrycie terenu (pokrywa śnieżna, nawilgocenie, rodzaj skał) też ma wpływ na kształtowanie się np. temperatury powietrza czy wilgotności.

Barwa podłoża40

Od barwy podłoża zależy zdolność pochłaniania i odbijania promieniowania słonecznego – tzw. albedo. Ciemne podłoże (np. woda, las) pochłania dużo promieniowania i oddaje atmosferze dużo ciepła – temperatura powietrza jest wysoka. Mówimy wówczas o niskim albedo. Z kolei przy wysokim albedo większość promieni odbija się od podłoża, a temperatura powietrza jest niska. Możemy to zaobserwować na przykładzie śniegu.

Prądy morskie40

Ciepłe prądy morskie, które płyną u wybrzeży, powodują wzrost temperatury i opadów, a zimne obniżają temperaturę i ilość opadów. Mogą nawet powodować ich brak. Na wybrzeżach, przy których płyną zimne prądy morskie, mogą tworzyć się pustynie, np. na zachodnim wybrzeżu Ameryki Południowej – pustynia Atakama, a na południowo‑zachodnim wybrzeżu Afryki – pustynia Namib.

Czynniki meteorologiczne

Czynniki meteorologiczne- opisy do rozwinięcia

Czynniki decydujące o występowaniu zjawisk pogodowych - film edukacyjny

ROiKvjSTX8Efh

Film nawiązujący do czynników decydujących o występowaniu zjawisk pogodowych.

Film nawiązujący do czynników decydujących o występowaniu zjawisk pogodowych.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/ROiKvjSTX8Efh

Film nawiązujący do czynników decydujących o występowaniu zjawisk pogodowych.

Na czym polega prognoza pogody?

Synoptyka jest działem meteorologii zajmującym się prognozowaniem pogody, czego podstawą są obserwacje i pomiary meteorologiczne.

Prognoza pogody polega na przewidywaniu, jaka pogoda wystąpi w najbliższym czasie. Robi się to na podstawie obserwacji, pomiarów i analizy danych z przeszłości. Prognoza zawsze ma charakter prawdopodobieństwa im dalej w przyszłość, tym mniejsza jej dokładność.  Na świecie zasady pomiarów ustala Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO). W Polsce prognozy przygotowuje IMGW, korzystając ze stacji meteorologicznych i nowoczesnych systemów pomiarowych.

Dane o pogodzie pochodzą z trzech głównych systemów pomiarowych. Stacje meteorologiczne mierzą podstawowe elementy pogody, takie jak temperatura, wilgotność, ciśnienie, opady, wiatr, zachmurzenie i usłonecznienie. 

RvLIIqnWTQTyt

Na zdjęciu znajduje się tak zwany ogórek meteorologiczny. Jest to płaski teren pokryty równo przyciętą trawą, w kolorze zielono-pomarańczowym. Widoczne są wybrukowane kostką ścieżki pomiędzy urządzeniami pomiarowymi. Z przodu zdjęcia znajduje się stojąca na czterech pionowych długich nogach budka z drzwiczkami i ściankami o wyglądzie żaluzji. Budka ma płaski, lekko pochylony ku tyłowi dach. Do budki prowadzą małe schodki metalowe. nieco dalej widać drugą taką budkę. Po prawej nisko przy ścieżce widoczne jest nieduże inne urządzenie pomiarowe w postaci małych elementów umieszczonych bezpośrednio na ziemi. Jeszcze dalej widać wysoką metalową wieżyczkę.

Radary meteorologiczne pozwalają obserwować burze, opady i przemieszczanie się frontów, dlatego są kluczowe w prognozach na najbliższe godziny. 

R1PO936H81O8X

Grafika przedstawia anteny i sprzęt radarowy. Widocznych jest kilka metalowych masztów z przyczepionymi po bokach różnymi rodzajami anten. Po prawej stronie na metalowym słupie znajduje się duża, biała kula.

Satelity meteorologiczne dostarczają informacji o chmurach, opadach, temperaturze, wilgotności, pokrywie śnieżnej i lodowej oraz stanie oceanów i roślinności; w Europie wykorzystuje się głównie satelity METEOSAT, MSG i NOAA. 

RcLAFBZoAPmHq

Grafika przedstawia stację meteorologiczną. Na górze duży monitor przedstawia mapę świata, poniżej mniejsze monitory przedstawiają różnego rodzaju informację: opady, zachmurzenie, siłę i kierunek wiatru.

R10FDfQE5lOk8

Mapa świata przedstawia zasięgi obserwacji satelitów meteorologicznych. GEOS-W USA obejmuje obszar obu Ameryk. GEOS-E obejmuje obszar całej Ameryki Południowej oraz wschodniej i centralnej Ameryki Północnej. METEOSAT EUMESAT obejmuje obszar części wschodniej Ameryki Południowej, całej Europy i Afryki, części Azji do Indii. GOMS Rosja obejmuje obszar części Afryki, prawie całej Australii i Azji. GMS Japonia obejmuje obszar od Indii do Ameryki Północnej.

Prognoza pogody powstaje dzięki analizie danych zebranych z różnych źródeł oraz zastosowaniu metod, które pozwalają przewidzieć rozwój zjawisk atmosferycznych. Meteorolodzy łączą obserwacje, pomiary i modele komputerowe, aby określić, jaka pogoda wystąpi w najbliższym czasie. 

RZO8MayS5HkrN

Ilustracja przedstawia mapę synoptyczną z 20 lutego 2020 roku. Mapa dotyczy Europy. Na mapie zaznaczono między innymi fronty - ciepły, zokludowany, chłodny, temperaturę w poszczególnych miejscach, ciśnienie, wielkość zachmurzenia. Obok mapy jest rozbudowana legenda z oznaczeniami dotyczącymi układów ciśnienia, mas powietrza, zachmurzenia i prędkości wiatru, zjawisk meteorologicznych typu mgła, grad, deszcze ciągły, mżawka, śnieg i inne.

Przeczytaj, aby lepiej zrozumieć

Stacja meteorologiczna to miejsce, gdzie przeprowadzane są pomiary. Składa się najczęściej z klatki meteorologicznej oraz ogródka meteorologicznego, w którym są rozmieszczone przyrządy pomiarowe.

Pomiary wykonywane na stacji meteorologicznej:

• temperatura powietrza na wysokości: 5 cm i 2 m nad poziomem gruntu,

• temperatura gruntu na głębokości 5, 10, 20 i 50 cm poniżej poziomu gruntu,

• wilgotność powietrza na wysokości 2 m nad poziomem gruntu,

• ciśnienie atmosferyczne,

• wielkość opadu atmosferycznego,

• kierunek i prędkość wiatru,

• zachmurzenie,

• usłonecznienie.

RXV8N7BER9EGH

Ilustracja przedstawia wyjaśnienie znaczenia symboli dla przykładowego krążka stacji meteorologicznej. W centrum ilustracji znajduje się koło podzielone pionowo na pół - Lewa połowa jest biała, prawa czarna. Koło zostało opisane: zachmurzenie ogólne 5 na 8. Nad Kołem znajduje się symbol przypominający połowę przewróconej na bok ósemki, z podpisem: chmury średnie altocumulus. Nad nim kolejny symbol, przypominający nartę, z podpisem chmury wysokie cirrus. Obok, po prawej znajduje się liczba 154 zapisana dużą, grubą czcionką. Jest ona opisano jako ciśnienie atmosferyczne 1015,4 hektopaskali. Poniżej zapisano liczbę 1,4 poprzedzoną plusem. Opisano ją jako zmiana ciśnienia w ciągu ostatnich 3 godzin - wzrost o 1,4 hektopaskala. Obok liczby umieszczono znak tak zwanego ptaszka, opisany jako tendencja ciśnienia w ciągu ostatnich 3 godzin spadek a potem wzrost. Pod tym znakiem umieszczono kolejny symbol, wyglądający jak krótka błyskawica zwisająca z odwróconej litery L. dodano do niej opis: pogoda ubiegła - burza. Kolejny symbol to wystający z centralnego koła u jego prawej dolnej części mocno pochylona w dół długa litera F. Opisano ją jako kierunek i prędkość wiatru - wiatr południowo‑wschodni 10 metrów na sekundę. Pod kołem centralnym znajduje się symbol przypominający klepsydrę, w której górna część ma kształt trójkąta, a dolna półkola. Symbol opisano jako rodzaj chmur niskich - cumulonimbus . Pod tym symbolem znajduje się liczba 4 łamane na 400,. czwórkę opisano jako wielkość zachmurzenia przez chmury niższe 4 na 8, natomiast 400 opisano jako podstawę chmur niskich 400 metrów. Na lewo od koła centralnego znajdują się trzy liczby i jeden symbol. Od góry wyliczając najpierw jest liczba 18 poprzedzona plusem. Opisano ją jako temperaturę powietrza 18 stopni Celsjusza. Pod nią znajduje się liczba 4,5, opisana jako widzialność 4,5 kilometra, a także symbol odwróconego trójkąta równobocznego z czarną kropka nad nim. Opisano go jako aktualne zjawisko pogody: deszcz przelotny. Poniżej trójkąta znajduje się jeszcze liczba 14 poprzedzona plusem, opisana jako temperatura punktu rosy 14 stopni Celsjusza.

Metody pomiarów - film edukacyjny

R13srRRFvbSfV

Nagranie filmowe lekcji - dotyczy metod pomiarów meteorologicznych.

Nagranie filmowe lekcji - dotyczy metod pomiarów meteorologicznych.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R13srRRFvbSfV

Nagranie filmowe lekcji - dotyczy metod pomiarów meteorologicznych.

Ciekawostka

Mapy synoptyczne kreślone są codziennie po każdym terminie obserwacji, tj. dla głównych terminów synoptycznych (00:00, 6:00, 12:00, 18:00 UTC) oraz pośrednich (3:00, 9:00, 15:00, 21:00 UTC). W praktyce wybierany obszar objęty mapą synoptyczną jest na tyle duży, aby możliwe było śledzenie rozwoju zjawisk i ruchu obiektów meteorologicznych w ciągu kolejnych kilku dni. W Polsce mapy synoptyczne najczęściej obejmują obszar całej Europy, północną część Atlantyku po wschodnie wybrzeża Ameryki Północnej, południową część Arktyki, północną Afrykę, a na wschodzie sięgają po Ural.

W Polsce opracowywanie prognoz pogody i ostrzeżeń dla osłony ludności oraz gospodarki narodowej i obronności należy do zadań statutowych Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Jednakże prognozy opracowuje także wiele innych instytucji, jedną z nich jest Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego, które wykonuje prognozy numeryczne.

R1V7D42ONGC76

Na ilustracji znajduje się kształt Polski, na którym naniesiono tabliczki z nazwami miast i prognozami dla danego miasta: temperatura w stopniach Celsjusza, kierunkiem i siłą wiatru w metrach na sekundę oraz odpowiednią ikonkę symbolizującą pogodę, np. dwie chmury, pojedyncza chmura, chmura z kroplami, chmura z liniami pod nią. Przykłady: Szczecin 9 stopni Celsjusza, wiatr 5 metrów na sekundę, na ilustracji dwie chmury, zza których wyłania się księżyc. Wiatr oznaczono strzałką w dolnej części kwadratu z informacją o pogodzie - strzałka jest skierowana w stronę południowego wschodu; Zakopane 6 stopni Celsjusza, wiatr oznaczony strzałką w kierunku wschodnim 2 metry na sekundę, w kwadracie obok temperatury jest chmura, a pod nią krople deszczu; Toruń 9 stopni Celsjusza, strzałka skierowana w górę oznacza wiatr z południa 4 metry na sekundę, w kwadracie jest ikona chmury.

RofZgi11xs2ck

Numeryczna prognoza pogody dla wybranego miejsca, która składa się z siedmiu poziomych wykresów dla określonych parametrów.Na górze, nad wykresami, znajduje się informacja o wschodzie słońca, który nastąpi o siódmej pięćdziesiąt sześć czasu środkowoeuropejskiego, a także o zachodzie o godzinie piętnastej trzydzieści pięć. Podane są współrzędne geograficzne punktu, dla którego prognoza została przygotowana – w tym przypadku to siedemnaście stopni i trzy minuty długości geograficznej wschodniej oraz pięćdziesiąt dwa stopnie i pięćdziesiąt dziewięć minut szerokości geograficznej północnej.Wykresy ułożone są jeden pod drugim, nad nimi została przedstawiona wspólna dla wszystkich pozioma podziałka, która wskazuje datę i godzinę. Przez każdy wykres biegną pionowe, kropkowane linie. Rozmieszczone są w odstępach co trzy godziny. Dla większej czytelności liczby zostały przyporządkowane co drugiej linii, dlatego przebiegają według schematu: od godziny czwartej rano (oznaczonej jako zero cztery), następnie linia bez przypisanej wartości liczbowej oznaczająca godzinę siódmą rano, kolejno linia z przypisaną liczbą dziesięć oznaczającą dziesiątą rano i tak dalej. Nad godzinami są ponadto daty – od piątku dwunastego grudnia, do niedzieli piętnastego. Podziałka czasowa kończy się na godzinie czwartej rano, jest to poniedziałek szesnastego grudnia. Dodatkowo tło wykresów jest ciemne (co oznacza noc) lub jasne (oznaczające dzień).Pierwszy wykres przedstawia rozkład temperatur. Po obu stronach wykresu została naniesiona skala temperatury – w stopniach Celsjusza. Wyznaczony zakres obejmuje temperatury od minus pięciu do plus pięciu stopni. Temperatury zaznaczone zostały na skali co pięć stopni, podobnie jak godziny kropkowanymi, ale tym razem poziomymi liniami. Dla zwiększenia czytelności tło wykresu dla temperatur poniżej zera stopni Celsjusza zostało wypełnione kolorem błękitnym. Dobowy rozkład temperatur przedstawiony jest za pomocą czerwonej linii. Widać, że w piątek temperatura wzrasta od około siódmej rano od wartości zera stopni, do około dwóch i pół o godzinie szesnastej. Następnie spada ponownie do zera w okolicach godziny dwudziestej trzeciej i ponownie rośnie do około czterech stopni o godzinie trzynastej w sobotę, utrzymując się dalej na mniej więcej takim poziomie. Na wykresie za pomocą linii składającej się z błękitnych kulek przedstawiono również temperaturę punku rosy – w tym przypadku niemal dla całego opisywanego okresu jest ona niższa średnio o jeden stopień. Ostatnim rodzajem temperatury jest temperatura odczuwana, zaprezentowana za pomocą niebieskiej linii. Ze względu na działanie innych czynników atmosferycznych, temperatura odczuwana jest przez cały wybrany czas niższa o około cztery stopnie Celsjusza, co skutkuje biegnięciem poniżej równoległej, niebieskiej linii wykresu do wcześniej opisanej czerwonej.Drugi wykres przedstawia opady wyrażone w milimetrach na godzinę. Na osi pionowej przedstawiona jest skala od zera do pięciu milimetrów, a opady prezentowane są a pomocą zielonych wykresów słupkowych. Na wykresie widać, że wystąpią od godziny piątej rano do szesnastej w piątek i będą wynosiły około pół milimetra na godzinę. Podobne będą miały miejsce kolejnego dnia od szóstej do północy i w niedzielę od trzynastej do piętnastej trzydzieści. Wyjątek stanowią godziny: szesnasta, siedemnasta, osiemnasta i dwudziesta druga w sobotę, kiedy to wartości są zdecydowanie wyższe i przybierają wartości od dwóch do trzech milimetrów. Wykres obrazuje również wilgotność powietrza za pomocą pomarańczowej linii. Pionowa skala obejmuje wartości od siedemdziesięciu pięciu do stu procent. Dla opisywanego przedziału czasu, poziom wilgotności powietrza będzie się utrzymywał między dziewięćdziesięcioma a dziewięćdziesięcioma pięcioma procentami, z małym odchyleniem w niedzielę około godziny trzynastej, kiedy to wartość ta zbliży się do około osiemdziesięciu trzech procent.Trzeci wykres prezentuje wartość ciśnienia, którego wysokość prezentowana jest za pomocą dwóch skal – hektopaskali i milimetrów słupa rtęci. Z lewej strony pionowa skala jest wyrażona w hektopaskalach od dziewięciuset osiemdziesięciu do tysiąca stu, a z prawej w milimetrach słupa rtęci od około siedmiuset trzydziestu sześciu do siedmiuset pięćdziesięciu ośmiu. Wartości prezentowane są za pomocą wykresu liniowego. W opisywanym czasie ciśnienie będzie początkowo spadać od wartości tysiąca hektopaskali (siedmiuset pięćdziesięciu milimetrów słupa rtęci) do około dziewięciuset osiemdziesięciu pięciu hektopaskali w poniedziałek o godzinie szesnastej. Od siódmej rano ciśnienie będzie systematycznie rosnąć, aż do wartości tysiąca dziesięciu hektopaskali (siedmiuset pięćdziesięciu dziewięciu milimetrów słupa rtęci) o siódmej rano w poniedziałek szesnastego grudnia.W dwóch skalach przedstawiona jest również siła wiatru – odpowiednio w metrach na sekundę (poziome linie skali prowadzone co pięć metrów na sekundę) i w kilometrach na godzinę (przedziały co osiemnaście). Przez cały okres siła wiatru będzie utrzymywała się na poziomie około pięciu metrów na sekundę, co w drugiej skali daje w przybliżeniu osiemnaście kilometrów na godzinę. Wartości zaprezentowane są na wykresie liniowym. Dodatkowo na wykresie podana jest również siła wiatru w porywach, która ukazana jest za pomocą krótkich, czerwonych kresek nad opisywanym wykresem liniowym. Przez większość czasu porywy osiągają wartości mieszczące się w przedziale od dziesięciu do piętnastu metrów na sekundę.Kolejnym parametrem jest kierunek wiatru, przedstawiony za pomocą małych strzałek. Dla wybranego przedziału czasu kierunek ten przez większość czasu będzie południowy, w piątek nad ranem południowo‑wschodni.Następny wykres obrazuje widzialność i pionową rozciągłość chmur. Widzialność wyrażona w kilometrach, poziome linie skali przybierają odpowiednio wartości: jeden, pięć, dwadzieścia i sto. Pomarańczowy wykres liniowy obrazujący ten parametr pokazuje, że będzie się ona utrzymywała w przedziale od pięciu do dwudziestu kilometrów, z wyjątkiem siódmej rano w piątek, gdzie spadnie niemal do zera. Linie podziałki dla pionowej rozciągłości chmur przybierają wartości kolejno: pół, dwa, siedem i piętnaście kilometrów. Na wykresie bordowymi kropkami oznaczona została wysokość wierzchołka chmur, która dla opisywanego przedziału czasu waha się w okolicach siedmiu kilometrów. Wykres obrazuje również wysokość podstawy chmur różnego rodzaju, to znaczy o różnym pokryciu. Dla wszystkich rodzajów zazwyczaj mieści się ona w przedziale do pięciuset metrów.Ostatni wykres posłużył do prezentacji stopnia zachmurzenia i mgieł. Pierwszy parametr wyrażony jest w oktanach, od zera do ośmiu. Niemal przez cały piątek i sobotę zachmurzenie jest pełne, sięgające ośmiu oktanów, z wyjątkiem od około pierwszej w nocy w sobotę oraz niedzieli, kiedy to zachmurzenie od godziny szesnastej zacznie spadać do zera, z końcem dnia zwiększając się stopniowo do sześciu. Pole wyznaczone linią wykresu aż do jego poziomej osi jest w całości wypełnione kolorem, w zależności od rodzaju występujących chmur. Chmury wysokie oznaczone zostały kolorem białym, niskie i średnie odcieniami szarości, a bardzo wysokie – kolorem czarnym. Niemal przez cały czas przeważają chmury wysokie i bardzo wysokie, co skutkuje w połączniu z wysokim zachmurzeniem, wypełnieniem większości jego powierzchni ciemnymi kolorami. Pomarańczowym wykresem słupkowym oznaczono wystąpienie mgły, w skali poprowadzonej co dwadzieścia pięć setnych od zera do jeden. Będzie miała miejsce od godziny szóstej do szesnastej w piątek, przybierając wartości oscylujące wokół dwudziestu pięciu setnych, z wyjątkiem godziny siódmej, gdzie osiągnie ona wartość siedemdziesięciu pięciu setnych.Na dole opisywanej prognozy pogody podany został również czas UTC dla wyznaczonych wcześniej przedziałów, odpowiada on przesunięciu godziny o jedną wstecz w stosunku do podanego czasu środkowoeuropejskiego. Poniżej znajduje się także adres mailowy meteo@icm.edu.pl oraz symbol praw autorskich z dopiskiem: 2007‑2019 ICM, Uniwersytet Warszawski.

Oprócz ogólnych prognoz pogody wydawane są także prognozy specjalistyczne przeznaczone dla określonego odbiorcy, np. prognozy dla rolnictwa, lotnictwa komunikacyjnego, ciepłownictwa, energetyki, transportu i in. Mają one ogromne znaczenie, gdyż są w nich ujęte elementy i zjawiska pogodowe stwarzające zagrożenie dla konkretnej działalności lub warunkujące konieczność podjęcia określonych działań.

Prognozy specjalistyczne - opisy do rozwinięcia

Mapa synoptyczna podstawą prognozy pogody

Podstawą do określenia tego, jaka będzie pogoda w danym miejscu, jest mapa synoptyczna, dla której źródłem informacji są wyniki pomiarowe prowadzone na stacjach. Na tych mapach przedstawione są: fronty atmosferyczne, ciśnienie atmosferyczne, kierunek i siła wiatru, masy powietrza oraz zachmurzenie i opady atmosferyczne. Analiza takiej mapy umożliwia prognozę pogody na najbliższy czas. Często stosuje się uproszczone mapy prognozy pogody, przygotowane na potrzeby mediów, które są bardziej czytelne dla odbiorców niebędących specjalistami w dziedzinie meteorologii.

R6w7IPh8M3dIN

Na ilustracji na mapie Polski umieszczono w kilku miejscach symboliczne oznaczenia pogody, Nad Wrocławiem i nad Krakowem umieszczono chmurę z trzema kroplami wody pod nią. Na zachód od Gdańska na takiej samej chmurze dodano symbol słońca. Nad Warszawą umieszczono zwykłą chmurę. Nad Szczecinem dodano chmurę z symbolem słońca, nad Rzeszowem słońce z chmurami po bokach, a na zachód od Suwałk - symbol słońca. W różnych miejscach Polski zaznaczono dużymi liczbami temperatury - od 25 do 31. Duże, krótkie niebieskie strzałki umieszczone od południowego zachodu i od wschodu symbolizują kierunki wiatru.

Analizując mapę synoptyczną, można zauważyć prawidłowości pozwalające na określenie stanów pogody:

• spadek ciśnienia atmosferycznego może oznaczać opady deszczu i silny wiatr,

• wzrost ciśnienia może oznaczać poprawę pogody.

Miejsca, w których przechodzą fronty atmosferyczne, oznaczają zmianę pogody w zależności od charakteru frontu. Front chłodny może oznaczać przejście gwałtownych zjawisk (burze, gradobicia), front ciepły może powodować długotrwałe deszcze, natomiast zokludowany (będący kombinacją frontu chłodnego i ciepłego) może prowadzić do opadów atmosferycznych i burz.

Ciekawostka

Czy wiesz, że nadchodzące zmiany w pogodzie można stwierdzić, obserwując zjawiska lokalne, np. zachody i wschody Słońca, chmury, a nawet… rośliny i zwierzęta w otoczeniu? Wyniki takich obserwacji nazywane są prognostykami. Oto niektóre z nich.

Nadejście dobrej pogody zapowiadają:

• czysty i jasny widnokrąg podczas zachodu Słońca,

• po wschodzie Słońca - niebo błękitne lub szarobłękitne, z lekką mgiełką,

• zachodzące Słońce o intensywnym, czerwonym kolorze,

• złoty odcień nieba po zachodzie Słońca,

• brak wiatru w nocy,

• wieczorem zanikanie chmur kłębiastych, czyste niebo,

• duże, wyraźne gwiazdy widoczne nawet przed wschodem Słońca,

• wieczorna i poranna rosa,

• mgła w nocy opadająca nad ranem,

• brak zjawisk świetlnych (halo,Halohalo, wieniec, tzw. lisia czapa) wokół Księżyca,

• dalekie wyprawy pszczół od ula,

• wysoko latające jaskółki poszukujące owadów,

• głośny śpiew ptaków do późnej nocy i przed świtem,

• koty leżące wyciągnięte po południu i wieczorami na parapetach okiennych,

• dym z komina unoszący się pionowo ku górze.

Ritst5ePynW35

Na zdjęciu jest jasne, niebieskie niebo, na którym znajdują się duże kłębiaste białe chmury. U dołu fotografii widoczny krajobraz łąkowy.

Pogorszenie pogody i występowanie opadów zapowiadają m.in.:

• bardzo czerwone wschodzące Słońce, często przykryte chmurami,

• bladożółte Słońce o zachodzie, często przykryte grubą warstwą chmur,

• chmury kłębiaste pojawiające się rankiem,

• tęcza widoczna rano lub przed południem,

• chmury pierzaste stopniowo pokrywające całe niebo,

• gęsta mgła nad ranem, która podnosząc się, tworzy cienką warstwę chmur,

• białawy odcień nieba w ciągu dnia,

• silny wiatr wieczorem i w nocy,

• gwałtowny wzrost temperatury wieczorem, parno, wilgotno,

• blade i niewyraźne gwiazdy znikające długo przed świtem,

• czerwona tarcza Księżyca, szczególnie podczas wschodu i zachodu,

• czyste niebo nad horyzontem i zbierające się chmury,

• halo wokół Księżyca i Słońca,

• senność i zmęczenie mimo ładnej pogody,

• często myjące się koty, zwijające w kłębek do spania,

• mrówki chowające się do mrowisk,

• bociany spacerujące po łące,

• nisko latające jaskółki,

• twardniejąca sól w solniczce,

• dym z komina spływający ku powierzchni ziemi i snujący się nisko.

R17e9e9vZ28aO

Na zdjęciu znajduje się krajobraz górzysty o zachodzie słońca. Góry są ciemne, na niebie nad szczytami widać jasny punkt słońca i pomarańczowy kolor nieba. Powyżej niebo jest spowite delikatnymi, obszernymi chmurami pierzastymi, na których widoczny jest wielki łuk, rozpięty dokładnie nad słońcem.

Analiza mapy synoptycznej

Na mapach synoptycznych prezentowane są wyniki obserwacji meteorologicznych z bardzo wielu stacji meteorologicznych. Oczywiście im więcej stacji i obserwacji uwzględniono, tym stworzona mapa jest dokładniejsza. Jednak olbrzymia ilość informacji sprawia, że mapa taka staje się trudna w interpretacji. Dlatego też dla ułatwienia oceny sytuacji meteorologicznej mającej stanowić podstawę prognozy pogody na najbliższe godziny przeprowadza się analizę synoptyczną. Pozwala ona ustalić położenie układów ciśnienia, lokalizację i rodzaj frontów oraz identyfikację mas powietrza.

RL8kdMXeGNO8M

Ilustracja przedstawia przykładową mapę synoptyczną Europy. Zaznaczono na niej wyże nad Islandią, Rosją i Hiszpanią oraz niż nad Danią, od których rozchodzą się izobary z podanymi wartościami ciśnienia. Zaznaczono symbolicznymi liniami fronty powietrza.

Analizę synoptyczną prowadzi się na następujących etapach:

• analizy izobarycznej,

• analizy frontowej,

• analizy mas powietrza.

Analiza izobaryczna opiera się na wykreśleniu na mapie izolinii jednakowej wartości ciśnienia atmosferycznego – izobar. Pozwala to na określenie położenia ośrodków barycznych: wyżowych i niżowych. Izobary wykreślane są najczęściej o równych wartościach (np. 1010 hPa) i ze stałą różnicą, np. 5 hPa. Przebieg i zagęszczenie izobar pozwala na ocenę gradientu ciśnienia. W miejscach, gdzie izobary mają duże zagęszczenie, gradient ciśnienia jest duży i na odwrót. Wykreślenie przebiegu izobar nie jest sprawą prostą, gdyż należy uwzględnić m.in.

• związek przebiegu izobar z kierunkiem wiatru (reguła Buys‑Ballota),

• zagęszczenie izobar – powinno być ono proporcjonalne do prędkości wiatru,

• załamanie izobar – powinno występować jedynie w miejscach przecinania się z frontem atmosferycznym.

Analiza frontowa pozwala na określenie na mapie lokalizacji frontów. Mając wiedzę dotyczącą typowych symptomów pogody, jaka towarzyszy różnym rodzajom frontów, dokonuje się ich umiejscowienia na mapie. Niemniej często bywa to niezwykle trudne ze względu na różny stopień ostrości frontów. Najczęściej obserwowane są o małej wyrazistości, czego efektem jest podobnie mała ostrość towarzyszących im zjawisk pogodowych. Sprawia to, że przebieg frontów wyrysowany na mapach nie jest pozbawiony czynnika subiektywnego. Pewną wskazówką przy analizie frontowej są systematyczne załamania izobar. Dzięki nim wiemy o istnieniu nieciągłości poziomego gradientu ciśnienia w strefie frontu, a tym samym o prawdopodobnych zmianach kierunku i prędkości wiatru. Wielkość i rodzaj zachmurzenia, a także występowanie opadów atmosferycznych mogą stanowić dobry indykator aktualnego położenia frontu i jego typu. Dla przykładu zespół chmur As (chmura średnia warstwowa) do Ns (chmura warstwowa deszczowa) oraz szeroka strefa opadów atmosferycznych o niedużym natężeniu wskazuje na zaleganie frontu ciepłego.

Analiza mas powietrza prowadzona jest w celu określenia pochodzenia geograficznego, typu równowagi, a także cech fizycznych. Pochodzenie geograficzne mas powietrza ustalane jest przede wszystkim w oparciu o mapy pogody z terminów wcześniejszych. Uzupełniająco wykorzystywana jest także analiza elementów pogody zaliczanych do konserwatywnych ze względu na bardzo wolną zmianę w czasie. Analiza pomiarów aerologicznych pozwala na ustalenie typu równowagi atmosfery.

Jak pogoda wpływa na człowieka

Pogoda oddziałuje na człowieka poprzez różne bodźce działające na skórę, drogi oddechowe, układ nerwowy i ogólną kondycję organizmu. Należą do nich bodźce fizyczne (promieniowanie słoneczne, temperatura, wilgotność, wiatr, ciśnienie, hałas), fizyczno‑chemiczne (zanieczyszczenia powietrza) oraz biologiczne (pyłki, zarodniki, bakterie i wirusy unoszące się w powietrzu). W zależności od natężenia mogą działać korzystnie – pobudzać i hartować organizm – lub wywoływać złe samopoczucie.

Szczególnie wrażliwi na zmiany pogody są meteoropaci, czyli osoby reagujące na nagłe zmiany warunków atmosferycznych. Bodźce pogodowe nie powodują chorób, ale mogą nasilać dolegliwości u osób chorych i wywoływać dyskomfort u osób zdrowych.

RDZTNSCFZNBWc

Grafika przedstawia elementy środowiska atmosferycznego wpływające na zdrowie człowieka. Postać stoi w środku grafiki, Wokół wymienione są elementy środowiska: promieniowanie nadfioletowe, widzialne i podczerwone, zanieczyszczenia powietrza takie jak gazy, aerozole, pyły oraz ciepło odczuwalne, na które składają się temperatura, wilgotności i wiatr.

RP0zqYBJswEsN

Na schemacie literą N i izobarami zaznaczono układ niskiego ciśnienia. Wymieniono dolegliwości chorobowe związane z niżem. Przy niebieskiej linii oznaczającej front chłodny zapisano: kolka, astma, artretyzm, reumatyzm, dusznica bolesna, nadciśnienie. Przy czerwonej linii oznaczającej front ciepły wymieniono niedociśnienie, zakrzepy, zatory, zawał serca, osłabienie koncentracji, depresję i ból głowy.

Obiektywna klasyfikacja pogody wg Niemieckiej Służby Pogody oraz objawy chorobowe

RZlgiuzscxJCh

Tabela przedstawia obiektywną klasyfikację pogody według Niemieckiej Służby Pogody oraz objawy chorobowe. W tabeli są trzy kolumny. Pierwsza to numer typu, druga to sytuacja na poziomie izobarycznym 850 hektopaskali, trzecia kolumna to objawy chorobowe. Numer typu 1. centrum wyżu, brak inwersji termicznych. Niewielkie oddziaływanie meteorotropowe, obniżenie odporności na infekcje. Typ 2. centrum wyżu, inwersje termiczne. Niewielkie oddziaływanie meteorotropowe, obniżenie odporności na infekcje. Typ 3. ześlizgi powietrza na skraju wyżu. Zmniejszenie zdolności do pracy umysłowej, przejawy apatii i depresji, w funkcji układu krążenia przejawy wagotonii. Typ 4. Adwekcja ciepłego powietrza w przedniej części niżu. Zaostrzenie schorzeń odmiażdżycowych z tendencją do zawału serca i udaru mózgu, obniżenie odporności, zaburzenia snu, zmniejszenie zdolności do pracy fizycznej i umysłowej, wzrost wypadkowości, obniżone samopoczucie. Typ 5. ciepły wycinek niżu. Niewielki efekt meteorotropowy, głównie nerwicowy, skłonność do obniżenia ciśnienia tętniczego krwi. Typ 6. centrum niżu. Zaostrzenie objawów depresji neurotycznej, niewydolność krążenie oraz objawy gośćcowe. Typ 7. adwekcja zimnego powietrza w tylnej części niżu. Zaostrzenie objawów gośćcowych i choroby niedokrwiennej serca, zaburzenie funkcji trawiennej. Typ 8. strefa frontu zafalowanego. Sytuacja zdrowotnie korzystna, czasem zaostrzenie objawów gośćcowych. Typ 9. wschodni strumień powietrza. Sytuacja zdrowotnie korzystna. Typ 10. obojętna sytuacja baryczna. Złe samopoczucie, tendencja do wzrostu ciśnienia tętniczego, migrena. Typ 11. zimny wyż. Złe samopoczucie, tendencja do zaostrzenia objawów choroby niedokrwiennej serca. Typ 12. ciepły wycinek wyżu. Brak wyraźnego oddziaływania meteorotropowego. Typ 13. bruzda cyklonalna górna. Złe samopoczucie, zaostrzenie objawów nadciśnienia tętniczego i chorób nerek.

Promieniowanie słoneczne ma duże znaczenie dla zdrowia ponieważ umożliwia wytwarzanie witaminy D i wpływa na odporność. Bezpieczny czas przebywania na słońcu zależy od fototypu skóry, aktualnego indeksu UV oraz używanego filtra przeciwsłonecznego (SPF), który wydłuża czas ochrony przed poparzeniem.

Cechy charakterystyczne i reakcje na światło słoneczne różnych fototypów skóry.

RUN1SxbVTfEXr

Ilustracja zawiera tabelę, w której zawarto cechy charakterystyczne i reakcje na światło słoneczne różnych fototypów skóry. Typ pierwszy - blada biała skóra, często piegi, niebieskie, zielone lub piwne oczy, włosy blond lub rude,; zawsze ulega poparzeniom, trudno się opala. Typ drugi balda skóra, niebieskie lub zielone oczy, łatwo ulega oparzeniom, trudno się opala. Typ trzeci ciemniejsza biała skóra, opala się po początkowym oparzeniu. Typ czwarty jasna brązowa skóra, oparzenia minimalne, opala się łatwo. Typ piąty brązowa skóra, rzadko ulega oparzeniom, łatwo i mocno się opala. Typ szósty ciemnobrązowa lub czarna skóra, nigdy nie ulega oparzeniom, zawsze mocno się opala .

Popularne kremy z filtrem działają na dwa sposoby: filtry chemiczne – pochłaniają energię promieniowania, filtry fizyczne – działają jak lustro, odbijają promieniowanie. Na opakowaniach kremów producenci zamieszczają informację o tzw. faktorze ochronnym (SPF). Im wyższa wartość, tym dłużej można przebywać na słońcu bez obaw o poparzenie słoneczne (rumień). Aby dowiedzieć się, przez jaki czas można bezpiecznie zażywać kąpieli słonecznych, należy pomnożyć bezpieczny czas przebywania na słońcu przez wartość filtra.