Z podanych czynników wybierz te, które sprzyjają deflacji. Możliwe odpowiedzi: 1. większe ziarna piasku i żwir, 2. bardziej suche podłoże skalne, 3. bardziej wilgotne podłoże skalne, 4. małe ziarna piasku oraz grube pyły, 5. brak roślinności na danym obszarze, 6. nasadzenia roślinności przez człowieka
R5OMTV1MHLZSR
Ćwiczenie 2
Przyporządkuj właściwą nazwę procesu lub formy terenu do podanego opisu. Ścieranie, żłobienie, polerowanie powierzchni skał przez ziarna piasku transportowanego przez wiatr. Możliwe odpowiedzi: 1. graniak, 2. barchan, 3. korazja, 4. deflacja Wywiewanie drobnych cząstek skalnych z podłoża. Możliwe odpowiedzi: 1. graniak, 2. barchan, 3. korazja, 4. deflacja Wydma, która ma ramiona skierowane zgodnie z kierunkiem wiatru. Możliwe odpowiedzi: 1. graniak, 2. barchan, 3. korazja, 4. deflacja Ostrokrawędzisty okruch skalny o oszlifowanych przez wiatr ścianach. Możliwe odpowiedzi: 1. graniak, 2. barchan, 3. korazja, 4. deflacja
Przyporządkuj właściwą nazwę procesu lub formy terenu do podanego opisu. Ścieranie, żłobienie, polerowanie powierzchni skał przez ziarna piasku transportowanego przez wiatr. Możliwe odpowiedzi: 1. graniak, 2. barchan, 3. korazja, 4. deflacja Wywiewanie drobnych cząstek skalnych z podłoża. Możliwe odpowiedzi: 1. graniak, 2. barchan, 3. korazja, 4. deflacja Wydma, która ma ramiona skierowane zgodnie z kierunkiem wiatru. Możliwe odpowiedzi: 1. graniak, 2. barchan, 3. korazja, 4. deflacja Ostrokrawędzisty okruch skalny o oszlifowanych przez wiatr ścianach. Możliwe odpowiedzi: 1. graniak, 2. barchan, 3. korazja, 4. deflacja
Ćwiczenie 3
R9QK9ZZTEDPVH1
zadanie interaktywne
zadanie interaktywne
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Ćwiczenie 4
R1NNK2T8N7TJV1
zadanie interaktywne
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
1
Ćwiczenie 5
Poniższa fotografia przedstawia formę powstałą wskutek działalności procesów eolicznych. Podaj nazwę powstałej formy i wytłumacz, dlaczego jej podstawa jest węższa niż jej górna część.
Zapoznaj się z opisem fotografii przedstawiającej formę powstałą wskutek działalności procesów eolicznych. Podaj nazwę powstałej formy i wytłumacz, dlaczego jej podstawa jest węższa niż jej górna część.
RhQamRU67y5cd
Zdjęcie przedstawia dwie skały o różnych kształtach. Znajdują się na płaskim, pozbawionym roślinności terenie. Na pierwszym planie formacja skalna kształtem przypomina drzewo - na dole jest wąska, u góry przybiera trójkątny, nieregularny kształt. Całość jest nieco przechylona w prawo. Obok tej formacji leżą w pewnej odległości od siebie cztery elementy skalne. Trzy z nich mają kształty zbliżone do owalu, jeden z nich - największy - jest bryłą o nieregularnym kształcie.
Źródło: Autorstwo Thomas Wilken, CC BY-SA 3.0, http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=240192.
ROPDKOuOJJO6v
(Uzupełnij).
Zwróć uwagę na stan górnej części skały.
Ilustracja przedstawia grzyb skalny, który powstał w wyniku korazji. Podstawa grzyba jest węższa, z powodu silniejszego procesu ścierania, który jest intensywniejszy u podnóża niż w wyższych partiach.
R93LUPB963K8L1
Ćwiczenie 6
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Ćwiczenie 6
R1AA38VCFCEQT
Uzupełnij tekst: 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi ma zdolność do modelowania i przekształcania powierzchni Ziemi, co sprawia, że w wyniku 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi, transportu oraz erozji dochodzi do powstania nowych form rzeźby terenu. Ogół tych działań nazwany jest procesami 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi. Rzeźbotwórcza działalność wiatru zależy od wielu czynników. Mogłoby się wydawać, że najbardziej istotnym czynnikiem jest 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi. Jednak inne uwarunkowania, takie jak klimat czy 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi, a nawet działalność człowieka, mają równie istotny wpływ na działalność wiatru. Bardziej 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi podłoże, uwarunkowane przez klimat, będzie mniej podatne na deflację niż to 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi. Występowanie roślinności ma wpływ na większą 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi gruntu niż tam, gdzie roślinność nie występuje. Małe ziarna piasku oraz grube pyły są podatniejsze na 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi niż większe elementy. Człowiek może przyczynić się do ograniczenia procesów 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi m.in. przez sztuczne nasadzenia roślinności, dlatego można śmiało stwierdzić, że najintensywniejsze procesy eoliczne występują na pustyniach 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi, gdzie ziarna piasku są dość lekkie i podatne na wywiewanie.
Uzupełnij tekst: 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi ma zdolność do modelowania i przekształcania powierzchni Ziemi, co sprawia, że w wyniku 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi, transportu oraz erozji dochodzi do powstania nowych form rzeźby terenu. Ogół tych działań nazwany jest procesami 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi. Rzeźbotwórcza działalność wiatru zależy od wielu czynników. Mogłoby się wydawać, że najbardziej istotnym czynnikiem jest 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi. Jednak inne uwarunkowania, takie jak klimat czy 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi, a nawet działalność człowieka, mają równie istotny wpływ na działalność wiatru. Bardziej 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi podłoże, uwarunkowane przez klimat, będzie mniej podatne na deflację niż to 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi. Występowanie roślinności ma wpływ na większą 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi gruntu niż tam, gdzie roślinność nie występuje. Małe ziarna piasku oraz grube pyły są podatniejsze na 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi niż większe elementy. Człowiek może przyczynić się do ograniczenia procesów 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi m.in. przez sztuczne nasadzenia roślinności, dlatego można śmiało stwierdzić, że najintensywniejsze procesy eoliczne występują na pustyniach 1. piaszczystych, 2. suche, 3. wilgotne, 4. żwirowych, 5. eolicznych, 6. siła wiatru, 7. podatność podłoża, 8. akumulacji, 9. Wiatr, 10. spoistość, 11. wywiewanie, 12. eolicznymi, gdzie ziarna piasku są dość lekkie i podatne na wywiewanie.
1
Ćwiczenie 7
Wymień oraz opisz jakie procesy zachodzą podczas transportu i przenoszenia cząsteczek piasku.
ROPDKOuOJJO6v
(Uzupełnij).
Przypomnij sobie schemat transportu piasku w części Na dobry początek.
1. Trakcja – toczenie i/lub ślizganie ziaren po dnie.
2. Saltacja – skakanie ziaren po torach balistycznych na wysokość rzędu kilku średnic ziarna (główne znaczenie w transporcie eolicznym).
3. Suspensja – unoszenie ciągłe w zawiesinie.
RRKQUM9CXR8FO
Ćwiczenie 8
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Ćwiczenie 8
R1B5DGRMO4C7K1
Zadanie interaktywne
Zadanie interaktywne
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Ćwiczenie 9
R1DC9RHKH8PFV
Odpowiedz na pytania lub dokończ zdania: 1. Jak nazywają się różnej wielkości okruchy skalne o ściętych i wypolerowanych powierzchniach oddzielonych wyraźnymi krawędziami?, 2. Inaczej wiatrowy to..., 3. Pustynia żwirowa to..., 4. Jak nazywa się pustynia skalista? 5. Jak nazywają się obszary piaszczyste częściowo utrwalone roślinnością, gdzie w miejscach bez roślinności powstają niewielkie zagłębienia deflacyjne, rozrastające się niekiedy w podłużne rynny., 6. Jak nazywa się wywiewanie i przenoszenie materiału mineralnego przez wiatr?, 7. Podłużne grzbiety skalne o kierunku zgodnym z kierunkiem przeważających wiatrów, wytworzone wskutek korazji to...
Odpowiedz na pytania lub dokończ zdania: 1. Jak nazywają się różnej wielkości okruchy skalne o ściętych i wypolerowanych powierzchniach oddzielonych wyraźnymi krawędziami?, 2. Inaczej wiatrowy to..., 3. Pustynia żwirowa to..., 4. Jak nazywa się pustynia skalista? 5. Jak nazywają się obszary piaszczyste częściowo utrwalone roślinnością, gdzie w miejscach bez roślinności powstają niewielkie zagłębienia deflacyjne, rozrastające się niekiedy w podłużne rynny., 6. Jak nazywa się wywiewanie i przenoszenie materiału mineralnego przez wiatr?, 7. Podłużne grzbiety skalne o kierunku zgodnym z kierunkiem przeważających wiatrów, wytworzone wskutek korazji to...
RHMO1PUF3NS1O
Uzupełnij tekst prawidłowymi zwrotami. 1. Różnej wielkości okruchy skalne o ściętych i wypolerowanych powierzchniach oddzielonych wyraźnymi krawędziami to 1. rynna, 2. wydmuszyska, 3. eoliczny, 4. hadamada, 5. graniak, 6. deflacja, 7. jardangi.
2. Każda działalność wiatru na rzeźbę terenu to proces 1. rynna, 2. wydmuszyska, 3. eoliczny, 4. hadamada, 5. graniak, 6. deflacja, 7. jardangi.
3. Podłużne wgłębienie w terenie dochodzące do długości 1km to 1. rynna, 2. wydmuszyska, 3. eoliczny, 4. hadamada, 5. graniak, 6. deflacja, 7. jardangi eoliczna.
4. Pustynia skalista to 1. rynna, 2. wydmuszyska, 3. eoliczny, 4. hadamada, 5. graniak, 6. deflacja, 7. jardangi.
5. Obszary piaszczyste częściowo utrwalone roślinnością, gdzie w miejscach bez roślinności powstają niewielkie zagłębienia deflacyjne, rozrastające się niekiedy w podłużne rynny, to 1. rynna, 2. wydmuszyska, 3. eoliczny, 4. hadamada, 5. graniak, 6. deflacja, 7. jardangi.
6. Wywiewanie i przenoszenie materiału mineralnego przez wiatr to 1. rynna, 2. wydmuszyska, 3. eoliczny, 4. hadamada, 5. graniak, 6. deflacja, 7. jardangi.
7. Podłużne grzbiety skalne o kierunku zgodnym z kierunkiem przeważających wiatrów, wytworzone wskutek korazji to 1. rynna, 2. wydmuszyska, 3. eoliczny, 4. hadamada, 5. graniak, 6. deflacja, 7. jardangi.
Uzupełnij tekst prawidłowymi zwrotami. 1. Różnej wielkości okruchy skalne o ściętych i wypolerowanych powierzchniach oddzielonych wyraźnymi krawędziami to 1. rynna, 2. wydmuszyska, 3. eoliczny, 4. hadamada, 5. graniak, 6. deflacja, 7. jardangi.
2. Każda działalność wiatru na rzeźbę terenu to proces 1. rynna, 2. wydmuszyska, 3. eoliczny, 4. hadamada, 5. graniak, 6. deflacja, 7. jardangi.
3. Podłużne wgłębienie w terenie dochodzące do długości 1km to 1. rynna, 2. wydmuszyska, 3. eoliczny, 4. hadamada, 5. graniak, 6. deflacja, 7. jardangi eoliczna.
4. Pustynia skalista to 1. rynna, 2. wydmuszyska, 3. eoliczny, 4. hadamada, 5. graniak, 6. deflacja, 7. jardangi.
5. Obszary piaszczyste częściowo utrwalone roślinnością, gdzie w miejscach bez roślinności powstają niewielkie zagłębienia deflacyjne, rozrastające się niekiedy w podłużne rynny, to 1. rynna, 2. wydmuszyska, 3. eoliczny, 4. hadamada, 5. graniak, 6. deflacja, 7. jardangi.
6. Wywiewanie i przenoszenie materiału mineralnego przez wiatr to 1. rynna, 2. wydmuszyska, 3. eoliczny, 4. hadamada, 5. graniak, 6. deflacja, 7. jardangi.
7. Podłużne grzbiety skalne o kierunku zgodnym z kierunkiem przeważających wiatrów, wytworzone wskutek korazji to 1. rynna, 2. wydmuszyska, 3. eoliczny, 4. hadamada, 5. graniak, 6. deflacja, 7. jardangi.
1
Ćwiczenie 10
Wyjaśnij, dlaczego przedstawiona pustynia ma tak spękaną powierzchnię.
R9x5MeU0eujjK
Ilustracja
Źródło: dostępny w internecie: https://pixabay.com/ro/photos/chile-de%C8%99ertul-atacama-sud-turism-1053630/, domena publiczna.
Wyjaśnij, dlaczego czasem pustynia może mieć spękaną powierzchnię.
RIkIAVOyC9iJe
(Uzupełnij).
Zastanów się, co powoduje spękania na pustyni oraz wyjaśnij ich genezę.
Fotografia przedstawia pustynię ilastą (np. takyr w Azji Środkowej) – jest to powierzchnia zbudowana z twardego i silnie zasolonego iłu. Gdy nie ma opadów, jest on suchy i przyjmuje postać spękanego podłoża. Podczas opadów deszczu (np. epizodycznego na pustyni) rozmięka i tworzy swego rodzaju grząskie błoto. Taki widok jak na fotografii to efekt wietrzenia skał ilastych (deflokulacji, czyli rozbijania spoistości skał ilastych wskutek hydracji i dehydracji) – nasiąkając wodą opadową, utwory ilaste pęcznieją – rośnie ich objętość. W czasie suszy, w związku z wyparowaniem wody, kurczą się i pękają. Powstają szczeliny z wysychania (dehydracja), czasami o znacznej szerokości i głębokości.
1
Ćwiczenie 11
Podczas deflacji dochodzi do powstania rozległych zagłębień terenu, podaj czynniki poza siłą wiatru, które wpłyną na osłabienie tego procesu.
R1V0tPnusTbjc
(Uzupełnij).
Zwróć uwagę na czynniki wpływające na występowanie deflacji.
Zjawisko deflacji może być osłabione przez szatę roślinną, która scala grunt. Na zmniejszenie intensywności tego procesu może również wpływać wilgotność gruntu. Wilgotne ziarna piasku są cięższe, przez co bardziej odporne na wywiewanie.
