Trochę teorii
Piętrowość to charakterystyczna cecha obszarów górskich, polegająca na zmianie warunków przyrodniczych wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza. Zjawisko to obejmuje wszystkie elementy środowiska: od klimatu i opadów, przez gleby, aż po świat roślin i zwierząt. W rezultacie w górach powstają wyraźne pionowe piętra, z których każde wyróżnia się odmiennymi właściwościami.

Główną przyczyną tego zróżnicowania są zmiany temperatury i wilgotności powietrza, jednak duży wpływ ma również budowa geologiczna oraz nachylenie i ekspozycja stoków (np. to, czy są one nasłonecznione). W praktyce niemal każdy proces zachodzący w górach od wietrzenia skał po cykl życia roślin, jest ściśle uzależniony od wysokości bezwzględnej.
W zależności od tego, który element środowiska bierzemy pod uwagę, możemy wyróżnić m.in.:
piętrowość roślinną – najłatwiej dostrzegalny element piętrowości;
piętrowość klimatyczną (w tym np. piętrowość opadów);
piętrowość glebową;
piętrowość procesów morfogenetycznych;
piętrowość świata zwierzęcego;
i inne.
W górach panuje klimat astrefowy. Oznacza to, że warunki nie zależą tylko od szerokości geograficznej, ale przede wszystkim od wysokości. Im wyżej się znajdujemy, tym bardziej spadają ciśnienie oraz temperatura (średnio o 0,6°C na każde 100 m), wzrasta natomiast siła wiatru i natężenie promieniowania słonecznego.
Pamiętaj w zadaniach obliczeniowych na maturze, możesz potrzebować rozróżnić:
gradient wilgotnoadiabatyczny - przypadająca na jednostkę wysokości zmiana temp. wilgotnego powietrza atmosferycznego występująca podczas jego adiabatycznego wznoszenia się lub opadania; zwykle wynosi 0,6°C na 100 m
gradient wilgotnoadiabatyczny - przypadająca na jednostkę wysokości zmiana temp. suchego powietrza atmosferycznego występująca podczas jego adiabatycznego wznoszenia się lub opadania; zwykle wynosi 1°C na 100 m
Kluczowe dla klimatu górskiego są dwa zjawiska:
Konwekcja orograficznaKonwekcja orograficzna: Masy powietrza napotykając górę, unoszą się po jej stokach (stoki dowietrzne), co prowadzi do kondensacji pary wodnej i obfitych opadów. Po drugiej stronie (stoki zawietrzne) powietrze opada, stając się suche i ciepłe – tworzy się tam tzw. cień opadowy. W Europie najsilniejszy efekt orograficzny występuje w Górach Skandynawskich.
Ekspozycja stoków: Na półkuli północnej stoki południowe są znacznie silniej nasłonecznione i cieplejsze niż północne, co bezpośrednio wpływa na to, jak wysoko sięga las.
Warto wiedzieć: Powyżej pewnej wysokości opady przestają rosnąć, a zaczynają maleć. To zjawisko nazywamy inwersją opadową. Na terenach górskich występuje klimat astrefowy zwany górskim.
Zmiany klimatyczne wymuszają powstanie pięter. Choć piętrowość kojarzymy głównie z roślinnością, dotyczy ona całego środowiska, wraz z wysokością zmieniają się także typy gleb, gatunki zwierząt oraz procesy rzeźbiące teren (np. działanie mrozu zamiast płynącej wody).
Układ pięter w górach przypomina układ stref roślinnych na Ziemi, wchodząc na szczyt, czujemy się tak, jakbyśmy podróżowali w stronę bieguna. Najniższe piętro (pogórze) zazwyczaj przypomina krajobraz otaczający góry, a każde kolejne jest coraz chłodniejsze i surowsze.
Skład gatunkowy pięter roślinnych, głównie położonych niżej, jest kształtowany przez:
budowę geologiczną pasm górskich,
ekspozycję stoków,
położenie pasm górskich,
oddziaływanie prądów morskich.
Najczęściej wyróżnia się piętra roślinne:
piętro pogórza,
piętro górskie,
piętro alpejskie,
piętro subniwalne,
piętro niwalne.
Przykłady roślin dla piętra klimatyczno‑roślinnego w Tatrach
pogórze – to głównie lasy grądowe, pola uprawne, sady, łąki i pastwiska;
regiel dolny – lasy bukowe z domieszką świerku i jodły;
regiel górny – lasy świerkowe z domieszką jodły i niewielkie ilości buka. W górnej granicy lasu można znaleźć też limbę, wierzbę śląską, brzozę karpacką i jarząb nagi;
kosodrzewina – sosna górska (kosodrzewina);
hale – naturalne łąki porośnięte trawą, ziołami, krzewinkami borówki, jałowca halnego i wrzosu; występują karłowate wierzby;
turnie – mchy, porosty i niskie murawy nazywane potocznie „trawkami”.
Górskie piętra klimatyczno‑roślinne nie występują w klimatach skrajnie suchych (np. góry Sahary) lub skrajnie zimnych (Arktyka, Antarktyka). Na pozostałym obszarze kuli ziemskiej położenie pięter zależy od cech klimatu, odległości od oceanu (kontynentalizm klimatu) i szerokości geograficznej, na której występują łańcuchy górskie.
Stacja meteorologiczna | Wysokość m n.p.m. | Średnia roczna temperatura |
|---|---|---|
Alpy, Sonnblick | 3106 | -6,4 |
Alpy, Graz | 342 | 9,4 |
Góry Skandynawskie, Sognefjellhytta | 1413 | -3,1 |
Góry Skandynawskie, Bygland | 700 | 5,7 |

Porównanie pięter roślinnych w wybranych górach
Piętro | Góry Skandynawskie | Alpy | Himalaje |
|---|---|---|---|
Subniwalne i niwalne | Wieczne śniegi i lody powyżej 2000 m n.p.m. Skąpa roślinność poniżej 2000 m n.p.m. | Wieczne śniegi i lody powyżej 4300 m n.p.m. Skąpa roślinność poniżej 4300 m n.p.m. | Wieczne śniegi i lody powyżej 6000 m n.p.m. Mchy i porosty poniżej 6000 m n.p.m. |
Alpejskie | Hale (trawy) | Hale (trawy) | Murawy (trawy) |
Górskie | Las iglasty | Las mieszany, kosodrzewina | Las mieszany, las iglasty, kosodrzewina |
Pogórza | Las mieszany | Las liściasty | Wilgotne lasy równikowe |
Piętra | Tatry | Karkonosze | Andy | Himalaje | Alpy | Kaukaz |
pogórze | pon. 650 m n.p.m. | pon. 500 m n.p.m. | pon. 600 m n.p.m. | pon. 1000 m n.p.m. | pon. 800 m n.p.m. | pon. 2000 m n.p.m. |
regiel dolny | 650–1200 m n.p.m. | 500–1000 m n.p.m. | 600–2000 m n.p.m. | 1000–2000 m n.p.m. | 800–1000 m n.p.m. | 2000–2600 m n.p.m. |
regiel górny | 1200–1500 m n.p.m. | 1000–1250/1300 m n.p.m. | 2200–3200 m n.p.m. | 2000–3700 m n.p.m. | 1000–1500 m n.p.m. | 2600–3000 m n.p.m. |
kosodrzewina | 1500–1800 m n.p.m. | 1250/1300–1450 m n.p.m. | 3200–4000 m n.p.m. | 3700–4200 m n.p.m. | 1500–2200 m n.p.m. | 3000–3500 m n.p.m. |
hale | 1800–2300 m n.p.m. | 1450–1603 m n.p.m. | 3200–4000 m n.p.m. | 4200–5000 m n.p.m. | 2200–3100 m n.p.m. | 3500–4300 m n.p.m. |
turnie | pow. 2300 m n.p.m. | – | pow. 4000 m n.p.m. | pow. 5000 m n.p.m. | pow. 3100 m n.p.m. | pow. 4300 m n.p.m. |
grafiki w panelach bocznych – Pixabay License, https://pixabay.com/pl/service/terms/#license, [online], dostępne w internecie: https://pixabay.com/.