Wiesz już, że na świecie obserwuje się procesy integracyjne zachodzące w skali lokalnej, regionalnej i globalnej – istnieje ponad cztery tysiące różnych organizacji. Najbardziej znane są te, które funkcjonują globalnie lub regionalnie, zrzeszając wiele państw położonych w jednej części świata.

Głównym celem integracji jest rozwój wszystkich dziedzin aktywności społeczeństw i podniesienia poziomu życia ludzi. Z tego wynikają podstawowe funkcje organizacji międzynarodowych.

Działające na świecie organizacje można podzielić na polityczne i wojskowe (militarne) oraz gospodarcze. Zadania organizacji często się przenikają, dlatego o niektórych mówimy, że są polityczno‑militarne lub nawet polityczno‑gospodarcze.

Organizacja Narodów Zjednoczonych

Najważniejszą organizacją na świecie zrzeszającą prawie wszystkie kraje jest Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ). To uniwersalna (z wyjątkiem narodów niereprezentowanych) organizacja międzynarodowa z siedzibą w Nowym Jorku. Powstała 24 października 1945 roku w wyniku wejścia w życie podpisanej 26 czerwca 1945 w San Francisco Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ stawia sobie za cele główne działalności: zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwój współpracy między narodami, przestrzeganie praw człowieka oraz poprawa standardów życia, wspieranie postępu społecznego.

RMQy3dnO2VjdA

Ilustracja przedstawia błękitną flagę. Znajdują się na niej białe kontynenty na okrągłej siatce kartograficznej, po bokach której są gałązki oliwne.

Obecnie członkami ONZ są 193 państwa. Do ONZ nie należą: Watykan, Palestyna i Tajwan. Status niepaństwowego obserwatora posiada Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża i Zakon Maltański.

Siedziba ONZ mieści się w Nowym Jorku. Część instytucji funkcjonuje jednak w innych miastach świata, m.in. w Genewie, Hadze, Nairobi i Wiedniu.

Najważniejsze w strukturze są: Zgromadzenie Ogólne, zwane także Parlamentem Narodów (składa się z przedstawicieli wszystkich krajów członkowskich) oraz Rada Bezpieczeństwa (składa się z 5 stałych członków - Rosja, Chiny, USA, Wielka Brytania, Francja i 10 członków niestałych wybieranych na 2 lata). Rada Bezpieczeństwa to jeden z głównych organów ONZ. Ciąży na niej główna odpowiedzialność za utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa na świecie. Podobnie jak Zgromadzenie Ogólne, może ona nakładać sankcje na państwa członkowskie. Odpowiada za utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa na świecie.

Wybrane Agendy i organizacje współpracujące z ONZ

Organizacje polityczne i wojskowe

Ważną organizacją regionalną (a właściwie ze względu na trzy kraje ponadregionalną) jest NATO – pl. OTAN, Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, potocznie Sojusz Północnoatlantycki lub Pakt Północnoatlantycki. Jest to układ wojskowy zawarty 24 sierpnia 1949 roku. Artykuł piąty traktatu informuje, że każdy zbrojny atak na jedno z państw członkowskich będzie traktowany przez pozostałe państwa jako atak na nie same i w takiej sytuacji każdy z członków sojuszu udzieli pomocy napadniętej stronie, podejmując działania, jakie uzna za koniecznie, łącznie z użyciem siły zbrojnej. Obecnie NATO liczy 32 państwa członkowskie. Główna siedziba znajduje się w Brukseli (Belgia).

Na 32 członków NATO, dwóch pochodzi z Ameryki Północnej (Kanada oraz USA), jeden leży na pograniczu Europy i Azji (Turcja), a pozostali znajdują się w Europie (Francja, Wielka Brytania, Niemcy, Dania, Belgia, Holandia, Luksemburg, Norwegia, Islandia, Hiszpania, Portugalia, Włochy, Grecja, Polska, Czechy, Słowacja, Węgry, Litwa, Łotwa, Estonia, Rumunia, Bułgaria, Słowenia, Albania, Chorwacja, Czarnogóra, Finlandia, Szwecja). Islandia nie posiada regularnej armii, jednakże utrzymuje straż nadbrzeżną oraz mały oddział żołnierzy do operacji pokojowych. Trzy państwa członkowskie NATO posiadają broń jądrową: Francja, Wielka Brytania oraz USA.

Pozostałe organizacje polityczne i militarne na świecie - opisy do rozwinięcia

accordion

• OPA - Organizacja Państw Amerykańskich
• WNP - Wspólnota Niepodległych Państw
• ASEAN – Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo‑Wschodniej
• LPA - Liga Państw Arabskich
• UA - Unia Afrykańska 
• ANZUS - Pakt Bezpieczeństwa Pacyfiku
• G7 - (Grupa siedmiu Najbogatszych Świata)

OPA - Organizacja Państw Amerykańskich10

R1ONTOZg9PDBX1

Ilustracja przedstawia błękitną flagę. W jej centralnej części znajduje się białe koło, na którym ułożone są różnorodne flagi zawieszone na na kijach ze spiczastymi, czarno‑żółtymi zakończeniami.

Została założona w 1948 roku na kongresie w Bogocie (Kolumbia). Należą do niej wszystkie państwa niepodległe z Ameryki Północnej i Południowej. Do zadań Organizacji należą m.in. umacnianie pokoju i bezpieczeństwa na kontynentach amerykańskich, pokojowe rozstrzyganie sporów między państwami członkowskimi, wspólne rozwiązywanie problemów ekonomicznych, społecznych i politycznych. Przykładem działań OPA może być utworzenie w Ameryce Łacińskiej (Ameryka Południowa i Środkowa) strefy bezatomowej.

WNP - Wspólnota Niepodległych Państw40

R1Uxi27nkkqXw1

Ilustracja przedstawia błękitną flagę. W centralnej części jest biały emblemat, który składa się z białych, pionowych pasów. Górna część pasów rozchyla się na zewnątrz. Pomiędzy nimi jest żółte kółko.

Wspólnota Niepodległych Państw (WNP) to organizacja międzynarodowa powstała w 1991 roku po rozpadzie Związku Radzieckiego, zrzeszająca większość były republik radzieckich, z wyłączeniem krajów bałtyckich (Estonia, Litwa, Łotwa). Jej celem jest współpraca gospodarcza, polityczna oraz wojskowa między państwami członkowskimi. WNP ma luźną strukturę, nie jest związkiem państw ponadnarodowym, lecz dobrowolnym stowarzyszeniem suwerennych państw.  Część państw stworzyła alternatywne ugrupowania, np. GUAM (Gruzja, Ukraina, Armenia, Mołdawia), które skupiają się na demokracji i współpracy regionalnej.

WNP działa głównie jako platforma do koordynacji polityk i współpracy w różnych dziedzinach między byłymi republikami radzieckimi

ASEAN – Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo‑Wschodniej40

Organizacja polityczno‑gospodarcza zrzeszająca 10 krajów regionu (Filipiny, Indonezja, Malezja, Singapur, Tajlandia, Brunei, Wietnam, Laos, Mjanma i Kambodża). Została założona 8 sierpnia 1967 w Bangkoku. Jej siedzibą jest Dżakarta (Indonezja). Głównym celem działania jest przyspieszanie rozwoju ekonomicznego oraz kulturowego w regionie i efektywna współpraca państw.

RENBR1E4D121H

Ilustracja przedstawia niebieską flagę. Na środku znajduje się czerwone kółko z białą obwódką. W jego centralnej części znajduje emblemat z żółtych pasów, które po środku są ściśnięte od lewej i prawej.

LPA - Liga Państw Arabskich40

Jest to organizacja o charakterze regionalnym, która powstała w 1945 roku w Kairze (Egipt). Stanowi luźny związek państw arabskich mający na celu zacieśnienie współpracy politycznej i gospodarczej. Duże znaczenie ma też głoszenie jednolitych poglądów na forum ogólnoświatowym, czego przykładem może być uznanie Palestyny za niepodległe państwo i przyznanie jej statusu członka Ligi Państw Arabskich. Ponadto do organizacji tej należą: Algieria, Arabia Saudyjska, Bahrajn, Dżibuti, Egipt, Irak, Jemen, Jordania, Katar, Kuwejt, Liban, Libia, Mauretania, Maroko, Oman, Somalia, Sudan, Syria, Tunezja i Zjednoczone Emiraty Arabskie, Komory.

R1AoE1ilWufWi

Ilustracja przedstawia zieloną flagę. W centralnej części znajduje się biały napis po arabsku z półksiężycem na dole. Wokół znajduje się złoty łańcuch. Całość otacza biały laur.

UA - Unia Afrykańska 40

R1GZCNTYD7bYz1

Ilustracja przedstawia zieloną flagę. Po środku znajduje się kontur Afryki, który otaczają białe promienie. Wokół znajduje się kilkadziesiąt złotych, pięcioramiennych gwiazdek.

Organizacja międzynarodowa o charakterze politycznym, wojskowym i gospodarczym, która zrzesza wszystkie państwa afrykańskie. Siedzibą jest Addis Abeba (Etiopia). Główne cele i zadania:- promocja rozwiązań demokratycznych na kontynencie,- wspieranie rozwoju gospodarczego i społecznego państw członkowskich,- walka z nędzą i korupcją,- upowszechnianie i ochrona praw człowieka,- działanie na rzecz integracji polityczno‑gospodarczej kontynentu,- wspólny parlament,- bank centralny,- wspólny sąd,- działanie na rzecz zakończenia konfliktów na kontynencie afrykańskim (a w przyszłości przeciwdziałanie im).

ANZUS - Pakt Bezpieczeństwa Pacyfiku40

Jest także organizacją polityczno‑militarną. Należą do niej USA, Australia i Nowa Zelandia. Cele to wzajemne konsultacje w sprawie bezpieczeństwa oraz wspólne działania na rzecz pokoju i bezpieczeństwa w rejonie Pacyfiku.

G7 - (Grupa siedmiu Najbogatszych Świata)40

Grupa G8 została utworzona w 1975 roku jako Grupa Sześciu przez Stany Zjednoczone, Japonię, Wielką Brytanię, Francję, Niemcy i Włochy. W 1976 roku dołączyła do nich Kanada, tworząc Grupę Siedmiu (G7). W 1997 roku do G7 dołączyła Rosja, w wyniku czego powstała grupa G8.

W 2014 roku w wyniku aneksji Krymu przez Rosję oraz wywołania konfliktu na wschodniej Ukrainie, członkostwo Rosji zostało zawieszone, a planowany na ten rok szczyt w Soczi odwołano. Od tego czasu grupa działa jako G7, bez udziału Rosji.

Członkami G7 są obecnie: Stany Zjednoczone, Japonia, Niemcy, Wielka Brytania, Francja, Włochy oraz Kanada, a uczestniczy w niej również Unia Europejska jako podmiot niebędący państwem.

Grupa G7 uznawana jest za forum globalnej współpracy polityczno‑gospodarczej państw największych rozwiniętych demokracji. Spotkaniom G7 często towarzyszą protesty antyglobalistów i alterglobalistów.

Organizacje gospodarcze

Organizacje gospodarcze na świecie - opisy do rozwinięcia

Organizacje, do których należą kraje wyróżniające się jakąś wspólną cechą nazywamy często organizacjami selektywnymi. Do takich należą m.in. OPEC i OECD.

accordion

• OPEC – Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową
• OECD – Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju
• APEC (Współpraca Gospodarcza Azji i Pacyfiku)

OPEC – Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową10

RU3ELiOD5Lk881

Ilustracja przedstawia błękitną flagę. Znajdują się na niej cztery kółka: dwa na górze i dwa na dole. Pomiędzy nimi jest podłużny element. Kształty te tworzą stylizowany napis OPEC.

organizacja międzynarodowa krajów producentów ropy naftowej z siedzibą w Wiedniu (Austria). Jej celem jest ujednolicenie polityki dotyczącej wydobycia oraz wpływanie na poziom cen ropy naftowej. Należy do niej obecnie 12 państw: Algieria, Arabia Saudyjska, Gabon, Gwinea Równikowa, Irak, Iran, Kongo, Kuwejt, Libia, Nigeria, Wenezuela, Zjednoczone Emiraty Arabskie. Kraje OPEC kontrolują około 40% światowego wydobycia ropy naftowej. Organizacja ta skupia głównie kraje posiadające największe rezerwy ropy naftowej na świecie. Rezerwy krajów OPEC stanowią ponad 70% wszystkich znanych rezerw.

OECD – Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju10

RtRa4tptST4DY

Ilustracja przedstawia kulę ziemską z dwiema szaro‑zielonymi strzałkami po prawej stronie. Obok jest szary napis: OECD.

Organizacja międzynarodowa o profilu ekonomicznym skupiająca 36 wysoko rozwiniętych i demokratycznych państw. Utworzona na mocy Konwencji o Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju podpisanej w Paryżu przez 20 państw 14 grudnia 1960. Siedziba znajduje się właśnie w Paryżu (Francja). Celem OECD jest wspieranie państw członkowskich w osiągnięciu jak najwyższego poziomu wzrostu gospodarczego i stopy życiowej obywateli. Do dorobku prawnego OECD należą umowy i kodeksy postępowania, np. Liberalizacji Przepływów Kapitałowych i Bieżących Operacji Niewidocznych oraz zalecenia, rezolucje i deklaracje – instrumenty nieformalnego nacisku. Oprócz tego OECD wypracowuje „reguły gry” w międzynarodowych stosunkach gospodarczych, tzn. opracowuje i wprowadza w życie wspólne zasady (wytyczne) i normy działania (standardy) w poszczególnych dziedzinach gospodarki. OECD zajmuje się też pomocą dla najbiedniejszych państw. Państwa zrzeszone w OECD: Austria, Belgia, Dania, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Islandia, Kanada, Luksemburg, Niemcy, Norwegia, Portugalia, Stany Zjednoczone, Szwajcaria, Szwecja, Turcja, Wielka Brytania, Włochy, Japonia, Korea Południowa, Finlandia, Słowacja, Australia, Chile, Nowa Zelandia, Słowenia, Meksyk, Izrael, Czechy, Estonia, Węgry, Łotwa, Polska (1996), Litwa, Estonia, Kolumbia, Kostaryka.

R1GuvXtj66Elq1

Mapa świata, na której zaznaczone są: Kraje członkowskie OECD: Elementy: Mjanma kraje założycielskie; Elementy: Austria – 1961 r., Belgia – 1961 r., Kanada – 1961 r., Dania – 1961 r., Francja – 1961 r., Niemcy – 1961 r., Grecja – 1961 r., Islandia – 1961 r., Irlandia – 1961 r., Włochy – 1961 r., Luksemburg – 1961 r., Niderlandy – 1961 r., Norwegia – 1961 r., Portugalia – 1961 r., Hiszpania – 1961 r., Szwecja – 1961 r., Szwajcaria – 1961 r., Turcja – 1961 r., Wielka Brytania – 1961 r., Stany Zjednoczone – 1961 r. pozostali członkowie; Elementy: Australia – 1971 r., Chile – 2010 r., Czechy – 1995 r., Estonia – 2010 r., Finlandia – 1969 r., Węgry – 1996 r., Izrael – 2010 r., Japonia – 1964 r., Kolumbia – 2020 r., Korea Południowa – 1996 r., Łotwa – 2016 r., Litwa – 2018 r., Meksyk – 1994 r., Nowa Zelandia – 1973 r., Polska – 1996 r., Słowacja – 2000 r., Słowenia – 2010 r.

Mapa świata, na której zaznaczone są: Kraje członkowskie OECD: Elementy: Mjanma kraje założycielskie; Elementy: Austria – 1961 r., Belgia – 1961 r., Kanada – 1961 r., Dania – 1961 r., Francja – 1961 r., Niemcy – 1961 r., Grecja – 1961 r., Islandia – 1961 r., Irlandia – 1961 r., Włochy – 1961 r., Luksemburg – 1961 r., Niderlandy – 1961 r., Norwegia – 1961 r., Portugalia – 1961 r., Hiszpania – 1961 r., Szwecja – 1961 r., Szwajcaria – 1961 r., Turcja – 1961 r., Wielka Brytania – 1961 r., Stany Zjednoczone – 1961 r. pozostali członkowie; Elementy: Australia – 1971 r., Chile – 2010 r., Czechy – 1995 r., Estonia – 2010 r., Finlandia – 1969 r., Węgry – 1996 r., Izrael – 2010 r., Japonia – 1964 r., Kolumbia – 2020 r., Korea Południowa – 1996 r., Łotwa – 2016 r., Litwa – 2018 r., Meksyk – 1994 r., Nowa Zelandia – 1973 r., Polska – 1996 r., Słowacja – 2000 r., Słowenia – 2010 r.

APEC (Współpraca Gospodarcza Azji i Pacyfiku) 10

– organizacja powstała w 1989 roku w Canberze z inicjatywy Australii, Nowej Zelandii, Japonii, Korei Południowej, Kanady i USA. Do układu przystąpiły także inne kraje znad Oceanu Spokojnego – Chiny, Indonezja, Malezja, Filipiny, Wietnam, Tajlandia, Singapur, Brunei, Papua Nowa Gwinea, Chile, Peru, Meksyk i Rosja. Status odrębnego członka APAC mają dwie chińskie prowincje: Tajwan i Hongkong. Głównym zadaniem jest stopniowa liberalizacja wymiany handlowej, aż do utworzenia w 2015 roku strefy całkowicie wolnego handlu. Podejmowane są też działania wspierające rozwój przemysłu ze szczególnym uwzględnieniem branży komputerowej, informatycznej i telekomunikacyjnej.

Integracja na poziomie regionalnym przejawia się tworzeniem organizacji, które zrzeszają kraje położone na jednym kontynencie (w jednej części świata), często sąsiadujące ze sobą. Dla Europy najważniejszą obecnie jest Unia Europejska (EU).

Unia Europejska (EU)

W Europie ciągle najważniejszą organizacją gospodarczą jest Unia Europejska. U podstaw europejskiej integracji pojawia się chęć niedopuszczenia do wybuchu kolejnych konfliktów po zakończeniu II wojny światowej. Początkowo integracja zachodziła w sferze gospodarczej, później w sferze społecznej i politycznej. Główne siedziby – Bruksela (Belgia), Luksemburg (Luksemburg) i Strasburg (Francja).

R1L7HKMOQH2LB

Mapa Europy przedstawia podział państw według przynależności do Unii Europejskiej i strefy euro. Państwa należące do strefy euro zaznaczono ciemnozielonym kolorem – obejmują większość Europy Zachodniej i Południowej, m.in. Hiszpanię, Francję, Niemcy, Włochy oraz kraje Beneluksu i część Europy Północnej. Państwa Unii Europejskiej spoza strefy euro oznaczono jasną zielenią – widoczne są m.in. Polska, Szwecja, Czechy, Węgry i Rumunia. Państwa kandydujące do UE zaznaczono kolorem pomarańczowym – obejmują głównie kraje Bałkanów Zachodnich (np. Serbia, Czarnogóra, Albania, Macedonia Północna, Bośnia i Hercegowina), a także Turcję oraz Ukrainę. Pozostałe państwa Europy, które nie należą do UE, oznaczono kolorem szarym (np. Norwegia, Wielka Brytania, Białoruś, Rosja).

Główne cele działania Unii Europejskiej

• promowanie ekonomicznego i społecznego postępu poprzez zacieśnianie współpracy gospodarczej i likwidowanie barier w obrocie handlowym między państwami członkowskimi,

• wzmacnianie obrazu Unii jako jednego ciała politycznego mówiącego jednym głosem na arenie międzynarodowej poprzez prowadzenie wspólnej polityki zagranicznej,

• dążenie do stworzenia obywatelstwa europejskiego i poczucia przynależności do jednej wspólnoty u zwykłych obywateli poprzez zapewnienie jednakowych norm prawnych i pełnej swobody przepływu ludzi w obrębie Unii,

• rozwijanie obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwego traktowania, którym ma być UE poprzez wprowadzanie wspólnych norm prawnych, socjalnych i stałą poprawę poziomu życia państw uboższych,

• ujednolicenie struktury gospodarczej krajów członkowskich, wyrównanie rozwoju gospodarczego regionów,

• polepszenie standardów życia.

aktualny stan UE na 2025 rok to:

• 27 państw członkowskich UE,

• 9 oficjalnych kandydatów do UE,

W 2020 roku ze Wspólnoty wystąpiła Wielka Brytania.

Obecnie status kraju kandydata do UE posiada dziewięć państw: Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Macedonia Północna, Serbia, Gruzja, Mołdawia, Turcja i Ukraina. Bośnia i Hercegowina oraz Kosowo aspirują do tego statusu. Warto też zaznaczyć, że Turcja ma status kandydata od 1999 roku, ale negocjacje są obecnie zamrożone.

Oprócz wyżej wymienionych organizacji rządowych można wyróżnić rozmaite organizacje pozarządowe działające w Europie, np.: Stowarzyszenie na rzecz Edukacji Nauczycieli w Europie, Stowarzyszenie Obywateli Europejskich, Centrum Badań ds. Kobiet Europejskich, Eurogrupę na rzecz Zwierząt. Współpraca międzynarodowa w skali regionalnej przynosi korzystne rezultaty w zakresie zwiększonego zasięgu działania czy np. możliwości rozwoju, finansowania działań.

Skutki członkostwa w organizacjach międzynarodowych

Głównym założeniem integracji państw jest prowadzenie wspólnej polityki (np. militarnej, gospodarczej, geopolityki) w tych krajach. Integracja międzynarodowa przynosi zarówno pozytywne, jak i negatywne skutki.

W rzeczywistości każda forma współpracy międzynarodowej przynosi korzyści – daje możliwość bezpośredniego lub pośredniego wpływania na sytuację gospodarczą, polityczną i społeczną krajów, regionów. Sprawna współpraca między państwami przyczynia się do rozwiązywania lokalnych i globalnych problemów.