Powtórzenie - multimedia
W ramach podsumowania i utrwalenia wiadomości zapoznaj się z materiałami multimedialnymi i wykonaj polecenia.
Organizacje międzynarodowe - grafika interaktywna
ONZ
Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN)
Siedziba: Nowy Jork (USA)
Główne cele:
zapewnienie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa,
rozwijanie przyjaznych stosunków między narodami,
rozwiązywanie światowych problemów poprzez międzynarodową współpracę,
pomoc krajom rozwijającym się,
poszanowanie praw człowieka.
Liczba krajów członkowskich: 193 (nie należą m.in. Kosowo, Watykan, Palestyna, Sahara Zachodnia).
Więcej o ONZ
Jest to najważniejsza organizacja międzynarodowa o zasięgu ogólnoświatowym. Została utworzona 24.10.1945 r. na mocy podpisanej 26.06.1945 r. w San Francisco Karty Narodów Zjednoczonych. Polska była jednym z 51 krajów założycielskich. Zastąpiła ona skompromitowaną przez obie wojny światowe Ligę Narodów. W organizacji tej obowiązuje zasada, że każde państwo (niezależnie od powierzchni, liczby ludności czy poziomu rozwoju) dysponuje jednym głosem. ONZ od lat 60. XX w. nieustannie wpiera kraje słabo rozwinięte – przyczyniła się m.in. do wprowadzenia programów zmniejszających głód na świecie („zielona rewolucja”), uchwalenia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, walki z wieloma chorobami zakaźnymi, podejmowania interwencji w celu zaprzestania konfliktów zbrojnych, likwidacji apartheidu, przeciwdziałania rozpowszechnianiu broni jądrowej. Nie ma własnych sił zbrojnych – tworzą je tzw. błękitne hełmy pochodzące z różnych państw członkowskich. Nie mogą one walczyć po żadnej stronie. Jedną z najczęściej stosowanych form działań są misje pokojowe.
Oprócz poszczególnych organów przy ONZ działają tzw. agendy, czyli wyspecjalizowane instytucje i fundusze mające własne władze i środki. Są one silnie powiązane z ONZ, lecz prawnie nie są jej podporządkowane.
Bank Światowy
(ang. World Bank)
Siedziba: Waszyngton (USA)
Główne cele:
udzielanie długoterminowych pożyczek na preferencyjnych warunkach potrzebującym krajom członkowskim,
walka z ubóstwem,
finansowanie ochrony zdrowia, edukacji, ochrony środowiska w państwach członkowskich.
Liczba krajów członkowskich: 189.
WTO
Światowa Organizacja Handlu (ang. World Trade Organization)
Siedziba: Genewa (Szwajcaria)
Główne cele:
liberalizacja międzynarodowego handlu,
prowadzenie polityki inwestycyjnej wspierającej handel,
rozstrzyganie sporów związanych z międzynarodową wymianą handlową,
dbałość o przestrzeganie praw własności intelektualnej.
Liczba krajów członkowskich: 164.
UE
Unia Europejska (ang. European Union, EU)
Siedziba: Bruksela (Belgia), Strasburg (Francja), Luksemburg (Luksemburg), Frankfurt (Niemcy)
Główne cele:
zacieśnianie współpracy gospodarczej,
prowadzenie wspólnej polityki zagranicznej,
zapewnienie pełnej swobody przepływu ludzi,
wprowadzenie wspólnych norm prawnych i socjalnych,
stała poprawa poziomu życia,
wyrównanie poziomu rozwoju gospodarczego.
Liczba krajów członkowskich: 27 (wraz z obszarami specjalnymi stanowiącymi integralną część UE: portugalskie Azory i Madera, hiszpańskie Wyspy Kanaryjskie, francuskie departamenty zamorskie, czyli Gujana Francuska, Gwadelupa, Majotta, Martynika, Reunion, Saint‑Martin).
NAFTA, EFTA i CEFTA
NAFTA
Północnoamerykański Układ Wolnego Handlu (ang. North American Free Trade Agreement)
Siedziba: Meksyk (Meksyk), Ottawa (Kanada), Waszyngton (USA)
Główne cele:
rozwój krajów członkowskich,
stworzenie warunków politycznych służących rozwojowi,
utworzenie strefy wolnego handlu.
Liczba krajów członkowskich: 3.
EFTA
Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu (ang. European Free Trade Association)
Siedziba: Genewa (Szwajcaria)
Główne cele:
wspólna strefa wolnego handlu (wraz z Unią Europejską) na wszystkie towary.
Liczba krajów członkowskich: 4 (niegdyś w tej organizacji było więcej, państw, lecz stały się one członkami UE).
CEFTA
Środkowoeuropejskie Porozumienie o Wolnym Handlu (ang. Central European Free Trade Agreement)
Siedziba: -
Główne cele:
wspólna strefa wolnego handlu (wraz z Unią Europejską) na wszystkie towary.
Liczba krajów członkowskich: 7 (niegdyś w tej organizacji było więcej, państw, lecz stały się one członkami UE).
ASEAN i MERCOSUR
ASEAN
Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo‑Wschodniej (ang. Association of South‑East Asian Nations)
Siedziba: Dżakarta (Indonezja)
Główne cele:
wzrost ekonomiczny oraz rozwój socjalny i kulturalny w regionie,
pokojowa współpraca pomiędzy państwami Azji Południowo‑Wschodniej.
Liczba krajów członkowskich: 10.
MERCOSUR
Wspólny Rynek Południa (hiszp. Mercado Comun del Sur)
Siedziba: Montevideo (Urugwaj)
Główne cele:
zniesienie barier handlowych i utworzenie strefy wolnego handlu.
Liczba krajów członkowskich: 4 (Wenezuela zawieszona).
CAN, WNP, UA, CEMAC i ANZUS
CAN
Andyjski Wspólny Rynek (hiszp. Comunidad Andina de Naciones)
Siedziba: Lima (Peru)
Główne cele:
zniesienie barier handlowych i utworzenie strefy wolnego handlu.
Liczba krajów członkowskich: 4 + 5 stowarzyszonych.
WNP
Wspólnota Niepodległych Państw, rzadziej: Wspólnota Państw Niepodległych (ros. Sodrużestwo Nezawisimych Gosudarstw)
Siedziba: Mińsk (Białoruś)
Główne cele:
zapewnienie bezpieczeństwa państwom członkowskim, które należały do ZSRR, a także podtrzymywanie więzi gospodarczych i politycznych między tymi państwami.
Liczba krajów członkowskich: 9 + 1 państwo stowarzyszone.
UA
Unia Afrykańska (ang. African Union)
Siedziba: Addis Abeba (Etiopia)
Główne cele:
promowanie demokratyzacji,
ochrona praw człowieka,
pokojowe rozstrzyganie konfliktów zbrojnych,
pełna dekolonizacja kontynentu (uniezależnienie się od byłych państw kolonialnych),
stworzenie organizacji na wzór Unii Europejskiej (strefa wolnego handlu, wspólny parlament, bank centralny, waluta i siły pokojowe).
Liczba krajów członkowskich: wszystkie państwa Afryki (55).
CEMAC
Wspólnota Gospodarcza i Monetarna Afryki Środkowej (fr. Communauté Économique et Monétaire de l'Afrique Centrale)
Siedziba: Libreville (Gabon)
Główne cele:
integracja gospodarcza i unia celna.
Liczba krajów członkowskich: 10 (Angola, Burundi, Czad, Demokratyczna Republika Konga, Gabon, Gwinea Równikowa, Kamerun, Kongo, Republika Środkowoafrykańska, Wyspy Świętego Tomasza i Książęca).
ANZUS
Pakt Bezpieczeństwa Pacyfiku (ang. Pacific Security Treaty; Australia, New Zealand, United States Security Treaty)
Siedziba: Canberra (Australia)
Główne cele:
zagwarantowanie pokoju państwom członkowskim,
zapewnienie bezpieczeństwa w obszarze Oceanu Spokojnego.
Liczba krajów członkowskich: 3.
OECD
Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang. Organisation for Economic Cooperation and Development)
Siedziba: Paryż (Francja)
Główne cele:
wspieranie państw członkowskich (należą do nich kraje bogate) w osiągnięciu jeszcze wyższego poziomu wzrostu gospodarczego i stopy życiowej obywateli,
przyczynianie się do wzrostu zatrudnienia, liberalizacji handlu, pomoc krajom słabo rozwiniętym, kształtowanie polityki energetycznej, zwłaszcza w zakresie energetyki jądrowej.
OPEC
Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową (ang. Organization of the Petroleum Exporting Countries)
Siedziba: Wiedeń (Austria)
Główne cele:
kontrola nad światowym wydobyciem ropy naftowej,
ustalanie poziomu cen ropy naftowej.
Liczba krajów członkowskich: 13 (o dużym wydobyciu ropy naftowej).
W latach 70. XX w. przez nagłe i znaczące podniesienie cen ropy naftowej organizacja ta przyczyniła się do ogólnoświatowego kryzysu naftowego, który wpłynął znacząco na gospodarkę światową.
NATO
Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego, Sojusz Północnoatlantycki (ang. North Atlantic Treaty Organization)
Siedziba: Bruksela (Belgia)
Główne cele:
zapewnienie pokoju, wolności i bezpieczeństwa wszystkim państwom członkowskim (obowiązek udzielenia pomocy zaatakowanemu sojusznikowi).
Liczba krajów członkowskich: 29.
Organizacja ta powstała w celu zapobiegania zagrożeniu sowieckiemu.
LPA i OPA
LPA
Liga Państw Arabskich (ang. League of Arab States, LAS)
Siedziba: Kair (Egipt)
Główne cele:
kształtowanie stosunków między państwami członkowskimi i wspólnego stanowiska w sprawach ogólnoświatowych.
Liczba krajów członkowskich: 22 (łącznie z nieuznawaną na arenie międzynarodowej Palestyną).
OPA
Organizacja Państw Amerykańskich (ang. Organization of American States, OAS)
Siedziba: Waszyngton (USA)
Główne cele:
współpraca gospodarcza między państwami członkowskimi,
rozwiązywanie regionalnych problemów,
pokojowe rozwiązywanie sporów.
Liczba krajów członkowskich: 35 (państwa amerykańskie bez Gujany Francuskiej).
Inne organizacje międzynarodowe
Europejski Obszar Gospodarczy, EOG (ang. European Economic Area, EEA) – jego cele to: swobodne przemieszczanie się, osiedlanie i nabywanie nieruchomości na obszarze państw członkowskich; obejmuje państwa Unii Europejskiej i Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA), z wyjątkiem Szwajcarii.
Wspólnota Gospodarcza Państw Afryki Zachodniej (ang. Economic Community of West African States, ECOWAS) - organizacja z siedzibą w Abudży (Nigeria), której celem jest współpraca gospodarcza między 15 państwami członkowskimi.
Wspólnota Gospodarcza Azji i Pacyfiku (ang. Asia‑Pacific Economic Cooperation, APEC) – organizacja z siedzibą w Singapurze, której głównymi zadaniami są: zniesienie barier celnych, utworzenie strefy wolnego handlu i wzrost gospodarczy w regionie; jest luźną formą współpracy; obejmuje 19 państw.
Korzystając z internetu, wymień przykłady innych organizacji międzynarodowych, do których należy Polska.
Przyczyny konfliktów zbrojnych - grafika interaktywna
Bliski Wschód
Konflikt pomiędzy Izraelem a Palestyną
Trwa od 1948 roku, czyli od momentu, w którym decyzją ONZ na terytoriach arabskich powstało państwo Izrael i jest częścią szerszego konfliktu izraelsko‑arabskiego. I wojna izraelsko‑arabska wybuchła już w 48. W 1967 roku wybuchła wojna sześciodniowa, a w 1987 roku doszło do powstania palestyńczyków „intifada kamieni”. Podczas tego konfliktu działania prowadziły nowo powstałe organizacje: Hamas i Islamski Dżihad.
W 1988 Palestyna ogłosiła deklarację niepodległości, która nie została jednak uznana przez społeczność międzynarodową. W 1993 roku doszło do porozumienia z Oslo, które dało podstawę do powstania Autonomii Palestyńskiej. Politycy, którzy doprowadzili do podpisania porozumienia zostali uhonorowani Pokojową Nagrodą Nobla. - Byli to premier Izraela Icchak Rabin, szef izraelskiej dyplomacji Szimon Peres oraz przywódca Organizacji Wyzwolenia Palestyny Jasir Arafat.
Obecnie głównym terenem konfliktu jest Strefa Gazy oddzielona od Izraela murem. W pierwszych dwóch dekadach XXI wieku doszło do kilku konfliktów i incydentów, m. in. Intifady Al‑Aksa. Na początku maja 2021 doszło do kolejnej eskalacji konfliktu. Palestyńczycy rozpoczęli ostrzał terytorium Izraela, który odpowiedział odwetowymi nalotami. - To największa działania zbrojne od czasu porozumień z Oslo.
Konflikt w Iraku (II wojna w Zatoce Perskiej)
Rozpoczął się w marcu 2003 roku, kiedy wojska koalicji międzynarodowej zaatakowały Irak. Atak wpisywał się w ogłoszoną przez George’a W. Busha po zamachach na World Trade Center doktrynę “ataku prewencyjnego” w ramach wojny z terroryzmem. Jedną z głównych przyczyn było rzekome posiadanie przez Irak broni masowego rażenia oraz walka z islamskim terroryzmem. Po wojnie okazało się jednak, że Irak nie posiadał broni masowego rażenia, a związki z Al Ka’idą także nie zostały potwierdzone. Wojska Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii oraz innych krajów (w tym Polski) wkroczyły na terytorium Iraku. W efekcie obalono reżim Saddama Husajna, który został pojmany przez Amerykanów po 8 miesiącach poszukiwań. W 2005 roku rozpoczął się proces Husajna. W wyniku procesu Husajn został skazany na karę śmierci i stracony 31 grudnia 2006 roku. Kara śmierci została skrytykowana przez społeczność międzynarodową oraz organizacje broniące praw człowieka. 1 maja 2003 roku zakończono oficjalnie główne działania bojowe. Nie oznaczało to jednak zakończenia konfliktu - oddziały rebeliantów wciąż dokonywały ataków. W wyniku działań wojennych zginęło około 25 tysięcy cywilów po stronie irackiej. Wśród sił USA zginęło 3533 żołnierzy, a ponad 52 tysiące odniosło rany.
Wojna w Afganistanie
Wojna rozpoczęła się 7 października 2001 roku i trwała do 29 lutego 2020 roku. Początkowo działania Sojuszu Północnoatlantyckiego i kilku państw spoza NATO wymierzone były w rząd Afganistanu kierowany przez talibów i powiązaną z nimi organizację terrorystyczną Al Ka’ida, która była odpowiedzialna za zamach z 11 września 2001 na World Trade Center. Po rozbiciu rządu talibów i po przeprowadzonych demokratycznych wyborach, działania militarne i pozamilitarne miały na celu ustabilizowanie sytuacji społecznej i politycznej oraz odbudowę infrastruktury niezbędnej do sprawnego funkcjonowania państwa. Niestety misja stabilizacyjna była zakłócona przez liczne ataki terrorystyczne na ludność cywilną oraz przez ataki zbrojne na bazy wojsk NATO ze strony talibskich rebeliantów. Ponad 70% ofiar wśród ludności cywilnej zginęło właśnie w efekcie takich zamachów. W sumie, w najdłuższym od czasów wojny w Wietnamie konflikcie, zginęło prawie 65 tysięcy osób po stronie sił NATO oraz około 60 tysięcy rebeliantów. Punktem zwrotnym konfliktu było zabójstwo Osamy Bin Ladena, które zostało dokonane przez wojska amerykańskie 2 maja 2011 roku. Rozpoczęło się wejście na drogę długich i trudnych negocjacji pokojowych i pozamilitarnych sposobów rozwiązania konfliktu. W 2013 roku przekazano kontrolę nad bezpieczeństwem kraju siłom afgańskim. W tym czasie wzmożeniu uległy ataki terrorystyczne ze strony talibów. W tym samym roku został wstępnie wypracowany Bilateralny Pakt Bezpieczeństwa pomiędzy USA a Afganistanem. Stopniowo kolejne państwa sprzymierzone zaczęły wycofywać swoje wojska lub ograniczać liczbę żołnierzy na terytorium Afganistanu.
Wojna w Syrii
Wojna wybuchła w marcu 2011 roku i trwa do dziś. Konflikt ten najczęściej interpretowany jest jako rozwinięcie konfliktu pomiędzy muzułmańskimi wspólnotami religijnymi – szyitami i sunnitami. Jednakże jego przyczyny są dużo szersze. Wcześniejsza susza oraz napływ uchodźców z sąsiedniego Iraku wzmocniły kryzys społeczno‑polityczny. Konflikt rozpoczął się od protestów obywateli, którzy z powodu opresji władz oraz braku pracy i środków do życia wyszli na ulice, dążąc do obalenia autorytarnego prezydenta Al‑Asada. Następnie protesty przerodziły się w wojnę domową między siłami rządowymi a opozycją. W konflikt zaangażowali się także islamiści z tak zwanego Państwa Islamskiego, którzy utworzyli w Syrii i Iraku samozwańczy kalifat oraz Kurdowie dążący do zwiększenia autonomii. Również wspólnota międzynarodowa dołączyła do działań wojennych. Po stronie reżimu wsparcie okazała Rosja i Iran, a opozycję wsparły Stany Zjednoczone i Turcja. Głównym efektem wojny w Syrii były największe od czasów II Wojny Światowej ruchy migracyjne. Syryjskie Obserwatorium Praw Człowieka do 14 marca 2020 roku udokumentowało śmierć 384 tys. osób. Szacuję się jednak, że faktyczna liczba ofiar śmiertelnych tego konfliktu jest dużo wyższa i wynosi około 586 tys.
Więcej na temat konfliktu w Syrii przeczytasz w materiale „https://zpe.gov.pl/b/przyczyny-i-skutki-wojny-w-syrii/PyCzJTLxZhttps://zpe.gov.pl/b/przyczyny-i-skutki-wojny-w-syrii/PyCzJTLxZ”.
Europa
Aneksja Krymu przez Rosję
W 1954 r Krym został wcielony do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Po upadku komunizmu został autonomiczną republiką pod władzą Ukrainy, choć większość mieszkańców stanowili Rosjanie. Aneksja Krymu przez Rosję nastąpiła w 2014 roku. W wyniku tych działań na Rosję zostały nałożone sankcje m. in. przez państwa Unii Europejskiej. Do tej pory konflikt nie został rozwiązany i Krym jest okupowany przez siły rosyjskie.
Wojna w Czeczenii
Kiedy po rozpadzie Związku Radzieckiego Czeczenia nie podpisała układu stowarzyszeniowego z Federacją Rosyjską doszło do konfliktu pomiędzy tymi państwami. Pierwsza wojna w Czeczenii trwała do 1996 roku. Na przełomie XX i XXI wieku konflikt powrócił. Wojna nie tylko doprowadziła do poważnych zniszczeń na terytorium Czeczenii i śmierci wielu osób. Zaowocowała także aktami terrorystycznymi: atakiem na Metro w Moskwie oraz na szkołę w Biesłanie w 2004 roku, gdzie zginęło ponad 300 osób, w tym ponad 150 dzieci.
Wojna w Osetii Południowej
Konflikt pomiędzy Gruzją a Osetią sięga początków XX wieku. W 1991 roku utworzona została Republika Osetii Południowej. Nie została ona jednak uznana przez społeczność międzynarodową, a Osetię Południową traktowano jako integralną część Gruzji. W pierwszej dekadzie XXI wieku nastroje separatystyczne w Osetii wzmocniły się. Wojna wybuchła z 7 na 8 sierpnia 2008 roku, kiedy wojska Gruzji zaatakowały separatystów na obszarze Osetii. Niedługo potem władze Osetii zaapelowały do Federacji Rosyjskiej o pomoc w obronie przed gruzińskim atakiem. Po zbombardowaniu przez Rosjan portu w Poti i bazy wojskowej w Senaki, prezydent Micheil Saakaszwili w obawie przed dalszymi atakami zarządził ewakuację Pałacu Prezydenckiego i budynków rządowych w Tbilisi oraz wprowadził stan wojenny na terenie Gruzji. Rosjanie zajęli terytorium Osetii Południowej i Abchazji. Gruzja złożyła do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości wniosek o rozstrzygnięcie konfliktu z Rosją, oskarżając ją o czystki etniczne na okupowanych terenach. 12 sierpnia odbyły się w Gruzji masowe demonstracje pokojowe, na których pojawili się m. in. prezydenci Polski, Litwy, Estonii, Ukrainy i premier Łotwy. 26 sierpnia strona Rosyjska uznała niepodległość Abchazji i Osetii Południowej. Działania wojenne zakończyły się, jednak jeszcze przez jakiś czas dochodziło do incydentów zbrojnych. Według Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców w wyniku konfliktu zbrojnego około 158 tysięcy ludzi musiało opuścić swoje domy.
Afryka
Wojna domowa w Somalii
Wybuchła w 1991 roku i trwa do dzisiaj, pomimo wysiłków kolejnych prezydentów i rządów. Główną przyczyną konfliktu są walki pomiędzy somalijskimi rodami oraz zakorzeniona wśród Somalijczyków niechęć do władzy zwierzchniej. Władza centralna nie kontroluje terytorium państwa, a jej wpływy są znikome. Z tego powodu Somalia uznawana jest za tzw. państwo upadłe. W konflikt zaangażowała się wspólnota międzynarodowa: siły ONZ, Unii Afrykańskiej oraz Etiopii. W wojnę zaangażowane są także bojówki islamskich terrorystów powiązane z Al Ka’idą. Liczne zamachy terrorystyczne i bratobójcze walki wciąż pociągają za sobą setki ofiar wśród ludności cywilnej i wśród bojowników oraz żołnierzy. W 2013 roku Stany Zjednoczone uznały Rząd Somalii, co otworzyło nowy etap w stosunkach amerykańsko‑somalijskich.
Wojna domowa w Libii (rewolucja libijska)
Od początku 2011 roku w Libii narastały nastroje opozycyjne wymierzone w długoletnie rządy Mu’ammara al‑Kaddafiego. Opór społeczny budziła przede wszystkim zła sytuacja materialna, podwyżki cen, bezrobocie, ograniczanie swobód obywatelskich oraz korupcja. 7 lutego zorganizowano tzw. Dzień Gniewu – masowe antyrządowe demonstracje, które miały miejsce w całym kraju. Kaddafi skierował przeciwko demonstrantom siły zbrojne. W wyniku tych działań 21 lutego w Trypolisie doszło do masakry, w której zginęło ok. 300 osób. Kilka dni później rozpoczęła się ofensywa rebeliantów. Rozpoczął się zasadniczy konflikt o kontrolę nad terytorium Libii. Walki o kolejne miasta trwały prawie do końca października, kiedy to zdobyto ostatnie bastiony rządu Muammara al‑Kaddafiego – Bani Walid oraz Syrtę. W wyniku tych ostatnich walk zginął pojmany wcześniej Kaddafi. Nowe władze ogłosiły oficjalnie zakończenie konfliktu i wyzwolenie Libii w Bengazi 23 października 2011. W konflikt zaangażowana była społeczność międzynarodowa. Poparcie dla Kaddafiego wyraziła m.in. Kuba, Białoruś czy Nikaragua. W działania wojenne bezpośrednio włączyło się także NATO oraz ONZ przeprowadzając atak na Libię. W wyniku wojny zginęło co najmniej 30 tysięcy osób, a 50 tysięcy zostało rannych. Konflikt zaowocował także wzmożonymi ruchami migracyjnymi. - Tysiące cywilów podjęło próbę ucieczki z objętej wojną Libii do Europy. W efekcie na Morzu Śródziemnym utonęło ok. 1500 uchodźców.
II wojna domowa na Wybrzeżu Kości Słoniowej
Po zaprzysiężeniu w grudniu 2010 dwóch prezydentów Laurenta Gbagbo i Alassane Outtary, które wywołało poważny kryzys polityczny, doszło 24 lutego 2011 roku do wybuchu wojny domowej. Wojsko i media publiczne poparły prezydenta Gbagbo, natomiast rebelianci kontrolujący po I wojnie domowej część terytorium kraju oraz społeczność międzynarodowa poparli prezydenta Outtarę. Wojna trwała do 11 kwietnia 2011 roku i zakończyła się pojmaniem Laurenta Gbagbo. 30 listopada został on przewieziony do Holandii. Międzynarodowy Trybunał Karny w Hadze postawił mu cztery zarzuty zbrodni przeciw ludzkości. Konflikt wywołał kryzys migracyjny. Co najmniej 112 tys. ludzi uciekło z kraju do sąsiedniej Liberii, a około miliona osób opuściło swoje domy w obawie przed toczącymi się walkami.
Wojna domowa w Mali
Trwała w latach 2012‑2014. Polegała na serii konfliktów pomiędzy armią malijską a rebeliantami tuareskimi z Narodowego Ruchu Wyzwolenia Azawadu. Tuaregowie na początku 2012 roku przejęli kontrolę nad większą częścią Azawadu. W marcu w wyniku wojskowego zamachu stanu odsunięto od władzy prezydenta Amadou Toumani Touré. W efekcie społeczność międzynarodowa nałożyła na Mali sankcję. Wykorzystując osłabienie władzy i armii rebelianci zajęli kolejne miasta, a 6 kwietnia Azawad proklamował niepodległość. Niedługo później Tuaregowie zostali wyparci przez islamskich radykałów powiązanych z Al Ka’idą i innymi organizacjami muzułmańskimi. Na terenach przejętych przez islamistów wprowadzono prawo szariatu. Do kwietnia 2013 roku trwał konflikt pomiędzy islamskimi bojownikami oraz wojskami malijskimi wspieranymi przez siły francuskie. Na przełomie lipca i sierpnia odbyły się wybory prezydenckie, które w drugiej turze wygrał były premier Ibrahim Boubacar Keïta. We wrześniu francuski prezydent ogłosił zakończenie wojny z terroryzmem, jednak było to przedwczesne. Liczne ataki dżihadystów oraz zerwanie porozumień przez Tuaregów doprowadziły do kolejnej eskalacji konfliktu. Kulminacją był szturm na Kidal z 17 maja 2014. W mediacje pomiędzy skonfliktowanymi stronnictwami zaangażował się prezydent Mauretanii, co doprowadziło ostatecznie do podpisania zawieszenia broni. Konflikt wywołał spory kryzys migracyjny. - W wyniku pierwszej fazy konfliktu prawie 300 tysięcy osób musiało opuścić swoje miejsce zamieszkania. Natomiast według UNHCR w 2013 z Mali uciekło ponad 144 tysiące osób.
Na podstawie informacji zawartych w grafice krótko opisz, dlaczego w niektórych rejonach świata konflikty zbrojne występują częściej, a w innych panuje pokój.
Wypisz główne skutki opisanych w grafice konfliktów. Uwzględnij w odpowiedzi możliwe konsekwencje długofalowe dla terenów objętych konfliktami oraz dla społeczności międzynarodowej.
Konflikty zbrojne - grafika interaktywna
Liczba ofiar: ok. 100 000 osób.
Przyczyna: konkurujące ze sobą o terytorium kartele narkotykowe zaczęły walkę również z rządem.
Opis konfliktu: w Meksyku mimo prób przywrócenia bezpieczeństwa sytuacja cały czas się pogarsza. Szaleje przestępczość zorganizowana, korupcja, handel ludźmi, występują sporadyczne masakry ludności, w społeczeństwie panuje powszechna niepewność i strach o życie., 2. Kolumbia Rok: 1964
Liczba ofiar: od 1958 do 2013 było to 220 000 osób.
Przyczyna: walki pomiędzy partyzanckimi grupami: dysydenckimi FARC iELN oraz EPL i Los Urabeños a lordami i kartelami narkotykowymi.
Opis konfliktu: w listopadzie 2016 roku rząd oraz FARC podpisały porozumienie pokojowe. Dokument ten wymagał od członków FARC demobilizacji. Obecnie trwają również pokojowe rozmowy z ELN. W czasie konfliktu przesiedlono ok. 5,7 mln osób., 3. Sahara Zachodnia Rok: 1970
Liczba ofiar: od 14 000 do 21 000
Przyczyna: lud Sahrawi pragnie zdobyć niepodległość.
Opis konfliktu: Maroko kontroluje większość terytorium, na którym żyje lud Sahrawi. Lud ten, wspierany przez Algierię, dąży do niepodległości. Obecnie konflikt jest zamrożony, gdyż każda próba rozmowy kończy się fiaskiem. W Algierii w związku z konfliktem w obozach żyje bardzo dużo uchodźców, szacunkowo jest to od 50 do 150 tys. osób. W Maroku zdarzają się arbitralne aresztowania i nadużycia praw., 4. Afryka Północna Rok: 2007
Liczba ofiar: do 1000 osób.
Przyczyna: Al‑Kaida w Kraju Islamskiego Maghrebu (AQIM) dąży do oczyszczenia Afryki Północnej z jej zdaniem niewystarczająco islamskich rządów i wpływów Zachodu.
Opis konfliktu: konflikt odżył w 2015 i 2016 roku po atakach w Mali, Burkina Faso i na Wybrzeżu Kości Słoniowej. Po tym, jak interwencja wojskowa prowadzona przez Francuzów wypędziła Al‑Kaidę z okupowanego terytorium, grupa dopuściła się serii zamachów bombowych i ataków w Mali, Burkina Faso i na Wybrzeżu Kości Słoniowej., 5. Mali Rok: 2012
Liczba ofiar: do 4000
Przyczyna: rebelianci Tuaregów, do których przyłączają się grupy islamistów chcące narzucić prawo szariatu, walczą o autonomię w północnym Mali.
Opis konfliktu: północ pozostaje niestabilna, pomimo wynegocjowanego z Algierią porozumienia pokojowego podpisanego w Bamako w czerwcu 2015 r. Głównym skutkiem konfliktu jest 230 000 przesiedlonych, w tym ponad 140 000 uchodźców. Porwania osłabiły turystykę., 6. Nigeria Rok: 2009
Liczba ofiar: ok. 20 tys. osób.
Przyczyna: islamska grupa ekstremistyczna Boko Haram chce założyć własny kalifat w północnej Nigerii i poza nią.
Opis konfliktu: prawie 1,8 miliona osób przesiedlonych, 130 000 uchodźców. Okrucieństwa wobec ludności cywilnej, porwania dziewcząt i kobiet zmuszanych do niewoli jako „żony”, skrajna i powszechna niepewność żywnościowa, wiele obszarów niedostępnych dla agencji pomocowych. Ostatnie działania nigeryjskiego wojska osłabiły rebelię Boko Haram., 7. Libia Rok: 2011
Liczba ofiar: od 15 do 30 tys.
Przyczyna: w Trypolisie ma siedzibę rząd wspierany przez ONZ, ale dwa inne rywalizujące rządy i ich sojusznicze milicje rywalizują o władzę. Samozwańcze Państwo Islamskie kontroluje odcinek północnego regionu przybrzeżnego.
Opis konfliktu: znaczna część kraju jest objęta bezprawiem. Tak zwane Państwo Islamskie straciło kontrolę nad twierdzami, ale bojownicy są nadal obecni. Znaczącym skutkiem konfliktu jest 313 000 przesiedlonych i 1,3 miliona potrzebujących pomocy, występuje handel ludźmi., 8. Republika Środkowoafrykańska Rok: 2013
Liczba ofiar: ponad 6 tys.
Przyczyna: konflikt między muzułmańskimi rebeliantami Séléka i ochotniczymi jednostkami chrześcijańskimi Antybalaka, ataki na chrześcijan i represje.
Opis konfliktu: wybory na początku 2016 r. nie przyniosły pokoju poza Bangi (stolica). Skutkiem konfliktu jest 475 000 uchodźców, 402 000 lub więcej przesiedlonych wewnętrznie i 2,2 mln potrzebujących pomocy humanitarnej. Schizma między wspólnotami chrześcijańskimi i muzułmańskimi., 9. Darfur Rok: 2003
Liczba ofiar: ok. 300 tys.
Przyczyna: grupy rebeliantów z Darfuru walczą o położenie kresu uciskowi ze strony sił rządowych prezydenta Umara al‑Baszira i powiązanych milicji.
Opis konfliktu: walki skoncentrowane głównie w rejonie Dżabal Marra. 2,7 miliona osób wewnętrznie przesiedlonych. Powszechne ostre niedożywienie wśród dzieci. Baszir oskarżony o zbrodnie wojenne., 10. Kordofan Południowy/ region Nilu Błękitnego Rok: 2011
Liczba ofiar: ok. 5000 osób
Przyczyna: rebelianci walczący o zakończenie rządowych ucisków w Kordofanie Południowym i regionie Nilu Błękitnego sprzymierzyli się z grupami rebeliantów z Darfuru.
Opis konfliktu: bombardowanie zmusiło kobiety i dzieci do życia w jaskiniach. 130 000 w obozach dla uchodźców w Sudanie Południowym, kolejne 40 000 w Etiopii. Spodziewane są powroty uciekających przed konfliktem oraz uchodźców z Sudanu Południowego., 11. Sudan Południowy Rok: 2011
Liczba ofiar: od 50 do 100 tys. osób.
Przyczyna: wojna domowa między zwolennikami prezydenta Salvy Kiira, etnicznego Dinka, a lojalnymi wobec byłego wiceprezydenta Rieka Machara, etnicznego Nuera.
Opis konfliktu: od czasu zerwania porozumienia pokojowego w lipcu 2016 r. konflikt nasilił się, zakłócając rolnictwo i dostarczanie pomocy. Głód ogłoszono w lutym 2017 r. Obecnie 1,9 miliona osób wewnętrznie przesiedlonych i 1,6 miliona w krajach sąsiednich. Prawie 5 milionów ludzi na granicy głodu., 12. Uganda/ Sudan Południowy Rok: 1987
Liczba ofiar: ponad 100 000 osób.
Przyczyna: deklarowanym celem Armii Bożego Oporu (Lord’s Resistance Army, LRA), kierowanej przez Josepha Kony’ego, jest państwo oparte na biblijnych dziesięciu przykazaniach.
Opis konfliktu: dwa miliony wysiedlonych w szczytowym momencie konfliktu. 60 000 porwań dzieci, wiele zatrzymanych jako dzieci żołnierze i niewolnicy seksualni. Kony pozostaje na wolności, pomimo długiej obławy z udziałem amerykańskich sił specjalnych. Uważa się, że przywództwo jest w Sudanie Południowym. Ostatnie ataki w Republice Środkowoafrykańskiej i Demokratycznej Republice Konga., 13. Somalia Rok: 1988
Liczba ofiar: pomiędzy 300 a 550 tys. osób.
Przyczyna: wojna domowa w Somalii w dużej mierze ustąpiła miejsca powstaniu powiązanej z Al‑Kaidą islamistycznej ekstremistycznej grupy Asz‑Szabab.
Opis konfliktu: większa stabilność w Mogadiszu, ale reszta kraju nadal jest podatna na zagrożenia, przedłużająca się susza na obszarach kontrolowanych przez Asz‑Szabab sprawia, że dostarczanie pomocy jest prawie niemożliwe. Bombardowania w Mogadiszu. Ataki terrorystyczne w Kenii. Ponad 1,1 miliona osób wewnętrznie przesiedlonych, ponad milion uchodźców w regionie., 14. Uganda/ Demoratyczna Republika Konga Rok: 1995
Liczba ofiar: do 5000 osób.
Przyczyna: Sojusznicze Siły Demokratyczne (ADF), grupa islamistycznych rebeliantów, dążą do obalenia rządów Ugandy i DRK. Nawiązały silne lokalne powiązania z przemytnikami surowców.
Opis konfliktu: ADF otrzymały poważny cios w kwietniu 2015 r., kiedy ich przywódca Jamil Mukulu został aresztowany w Tanzanii, ale ataki na ludność cywilną w regionie Beni trwały w 2016 r. Obecnie ADF oskarżone są o powszechne okrucieństwa, w tym ukrzyżowania, egzekucje i tortury. Armia narodowa i inne grupy rebeliantów są również zamieszane w przemoc., 15. Demokratyczna Republika Konga Rok: 1994
Liczba ofiar: w latach 1996–2006 ok. 60 tys. osób.
Przyczyna: długotrwały konflikt etniczny w północno‑wschodnim Kongu, zarówno w Ituri, jak i północnym i południowym Kiwu (odrębna rebelia M23 na północnym wschodzie zakończyła się w 2013 r.)
Opis konfliktu: w DRK od 1990 r. miliony osób zostały przesiedlone, a kolejne miliony zginęły pośrednio w wyniku niedożywienia i chorób. Dziesiątki grup zbrojnych działają na obszarach wschodnich, w tym w Kiwu Północnym i Południowym. W sierpniu 2016 r. w prowincji Kasai i Lulua wybuchła rebelia Kamwina Nsapu., 16. Demokratyczna Republika Konga Rok: 1960
Liczba ofiar: ok. 3000 osób.
Przyczyna: częste starcia w południowym regionie Katanga między siłami rządowymi a separatystycznymi rebeliantami Mai‑Mai.
Opis konfliktu: Z powodu przesiedleń i braków żywności ucierpiało 607 000 osób. Ofensywa rządowa w 2015 roku przyniosła pewną stabilizację w regionie Katanga, a przesiedleńcy zaczęli wracać do domów, ale nowe starcia z grupami zbrojnymi na początku 2017 roku spowodowały nowe wysiedlenia., 17. Jemen Rok: 2004
Liczba ofiar: ponad 10 000 osób.
Przyczyna: siły lojalne wobec obalonego (ale uznanego na arenie międzynarodowej) prezydenta Abd Rabbu Mansura Hadiego, wspierane przez naloty koalicji kierowanej przez Arabię Saudyjską, zwalczające wspieranych przez Iran rebeliantów Huti i siły sprzymierzone z byłym prezydentem Ali Abdullahem Salehem. Al‑Kaida na Półwyspie Arabskim (AQAP) panuje w niektórych częściach południa.
Opis konfliktu: 3 miliony przesiedlonych. System opieki zdrowotnej zniszczony. 7 milionów osób na skraju głodu., 18. Synaj Rok: 2011
Liczba ofiar: do 1000 osób.
Przyczyna: pogarszająca się sytuacja w zakresie bezpieczeństwa od wycofania się Izraela w 1982 r., ale od czasu rewolucji z 2011 r. napływ islamistów i beduińskich bojowników.
Opis konfliktu: ok. 10 000 zostało przesiedlonych w ramach przymusowej ewakuacji przez egipskie siły bezpieczeństwa. Setki chrześcijan uciekło przed przemocą. Liczba i skala ataków rośnie, w większości wymierzone w siły bezpieczeństwa. Chrześcijanie również stali się celem ataku., 19. Izrael/Palestyna Rok: 1948
Liczba ofiar: ponad 120 000
Przyczyna: Izrael dąży do konsolidacji terytorium i obrony państwa, podczas gdy Palestyńczycy dążą do utworzenia niepodległego państwa w Gazie, Zachodnim Brzegu i Wschodniej Jerozolimie.
Opis konfliktu: główne źródło konfliktu między muzułmanami a Żydami. Gospodarka palestyńska sparaliżowana. Ekspansja izraelskich osad na obszarach palestyńskich trwa., 20. Irak Rok: 2014
Liczba ofiar: kilkadziesiąt tysięcy.
Przyczyna: Wspierane przez USA irackie siły bezpieczeństwa, większość szyickich milicji i kurdyjskich peszmergów walczą z tak zwanym Państwem Islamskim w Mosulu.
Opis konfliktu: po odzyskaniu Ramadi i Faludży armia iracka i jej sojusznicy toczyły zaciętą walkę o odzyskanie kontroli nad Mosulem. 3 miliony przesiedlonych. Regularne ataki na ludność cywilną w Bagdadzie i na innych obszarach., 21. Syria Rok: 2011
Liczba ofiar: 470 000
Przyczyna: wojna domowa między siłami sprzymierzonymi z prezydentem Baszarem al‑Asadem i różnymi grupami rebeliantów. Nakładający się konflikt z tzw. Państwem Islamskim.
Opis konfliktu: rozmowy pokojowe nie przyniosły rozwiązania politycznego. Wznowienie walk na północnym zachodzie i na granicach oznacza ciągłe ofiary cywilne. 6,3 mln osób wewnętrznie przesiedlonych, 5 mln uchodźców, 13,5 mln potrzebujących pomocy humanitarnej., 22. Turcja Rok: 1984
Liczba ofiar: od 35 000 do 45 500
Przyczyna: Partia Pracujących Kurdystanu (PKK) zabiega o większe prawa i autonomię dla dużej mniejszości kurdyjskiej w Turcji.
Opis konfliktu: negocjacje załamały się w lipcu 2015 r. Turecki rząd od tego czasu zbombardował bazy PKK w północnym Iraku i większości kurdyjskiej w południowo‑wschodniej Turcji, gdzie toczą się aktywne walki między siłami rządowymi a sprzymierzonymi z PKK bojówkami. Turcja ma milion własnych przesiedleńców, ale przyjmuje również 2,9 miliona syryjskich uchodźców. Masowe przemieszczenia ludności na południowym wschodzie., 23. Iran Rok: 2004
Liczba ofiar: kilkaset osób.
Przyczyna: irański odłam kurdyjskiego separatyzmu, Partia Wolnego Życia w Kurdystanie (PJAK), walcząca z islamskim reżimem.
Opis konfliktu: napięcia są wysokie wśród mniejszości kurdyjskiej w Iranie, sporadyczne potyczki, partyzanci pozostają dobrze uzbrojeni. Niektórzy bojownicy PJAK włączyli się do walki z tzw. Państwem Islamskim., 24. Czeczenia Rok: 1999
Liczba ofiar: 25 000 do 100 000
Przyczyna: walka o niepodległość w Czeczenii oraz o utworzenie muzułmańskiego, ponadetnicznego państwa wyznaniowego – Emiratu Kaukaskiego.
Opis konfliktu: walki między czeczeńskimi separatystami a wojskami Federacji Rosyjskiej, ataki terrorystyczne, represje, korupcja i poczucie bezkarności podsycały islamistyczny radykalizm., 25. Ukraina Rok: 2014
Liczba ofiar: ponad 10 000
Przyczyna: ukraińskie siły bezpieczeństwa walczą z prorosyjskimi separatystami, którzy zajmują duże połacie wschodnich obwodów ługańskiego i donieckiego.
Opis konfliktu: regularne starcia pomimo rzekomego zawieszenia broni. 3,8 mln potrzebuje pomocy, 1,7 mln wewnętrznie przesiedlonych. Aneksja Krymu przez Federację Rosyjską. Konflikt wzmaga napięcia między Zachodem a Rosją., 26. Pakistan Rok: 2004
Liczba ofiar: ok. 4000 osób oraz liczne zaginięcia.
Przyczyna: nacjonaliści Beludżów walczący o niepodległe państwo, głównie w południowo‑zachodnim Pakistanie.
Opis konfliktu: nadużycia wojskowych, domniemane naruszenia praw człowieka, tysiące zaginięć, tortury i zabójstwa polityczne., 27. Afganistan/Pakistan Rok: 2004
Liczba ofiar: ponad 150 000 osób.
Przyczyna: Afgańskie siły rządowe, wspierane przez Stany Zjednoczone i NATO, walczące z rebelią talibów i grupami islamistycznymi powiązanymi z Al‑Kaidą.
Opis konfliktu: siły afgańskie, zwłaszcza policja, poniosły duże straty i straciły grunt od czasu wycofania się USA w 2014 r. Konflikt nasilił się w 2016 r., prowadząc do rekordowej liczby ofiar cywilnych. 1,6 mln Afgańczyków wewnętrznie przesiedlonych, w tym pół miliona nowo przesiedlonych w 2016 r. Wiele obszarów niedostępnych dla agencji pomocowych., 28. Kaszmir Rok: 1947
Liczba ofiar: do 100 000 osób.
Przyczyna: terytorium sporne między grupami rebeliantów z Indii, Pakistanu i Kaszmiru.
Opis konfliktu: punkt zapalny między uzbrojonymi w broń nuklearną Indiami a Pakistanem. Powstały islamistyczne grupy ekstremistów w Pakistanie. Sporadyczne starcia wzdłuż de facto granicy zwanej Linią Kontroli, bez większego konfliktu od 1999 r., 29. Indie Rok: 1980
Liczba ofiar: powyżej 10 000
Przyczyna: rebelia maoistów (lub naksalitów) w środkowych i wschodnich Indiach stara się zaradzić marginalizacji regionalnej i nierówności ekonomicznej.
Opis konfliktu: w kwietniu w stanie Chhattisgarh nastąpił wzrost przemocy z trzema śmiertelnymi atakami w kolejnych dniach. Setki tysięcy przesiedlonych. Powszechna niepewność spowodowana kampaniami zastraszania i wymuszeń., 30. Sinciang Rok: 2007
Liczba ofiar: powyżej 1000
Przyczyna: muzułmańscy Ujgorowie skarżą się na długotrwałe prześladowania religijne i kulturowe ze strony Chińczyków Han w regionie Sinciang.
Opis konfliktu: walka separatystyczna trwa od dziesięcioleci, ale od 2007 roku stale nabiera intensywności. Ataki terrorystyczne, niepokoje społeczne, prześladowania, inwigilacja i masowe uwięzienia Ujgurów., 31. Mjanma Rok: 1948
Liczba ofiar: setki tysięcy, bardzo ciężko ustalić właściwą liczbę.
Przyczyna: Mjanma (dawniej Birma) boryka się z niemal nieustanną wojną domową i buntem etnicznym od czasu uzyskania niepodległości.
Opis konfliktu: zmiana w rządzie cywilnym w 2011 r. przyniosła nadzieję na zakończenie konfliktu, ale odpowiedź wojskowa na ataki muzułmańskich rebeliantów pod koniec 2016 r. była surowa. Milion bezpaństwowców Rohingjów padł ofiarą handlu, brania zakładników. Prawie 500 000 uchodźców., 32. Korea Południowa/Korea Północna Rok: 1953
Liczba ofiar: ponad 1000
Przyczyna: 160‑milowa długa i szeroka na 2,5 mili ziemia niczyja leżąca po obu stronach linii zawieszenia broni pod koniec (1950–1953) wojny koreańskiej pozostaje punktem zapalnym.
Opis konfliktu: napięcia na najbardziej zmilitaryzowanej granicy świata. Wąski pas lądu niespodziewanie stał się jednym z najlepiej zachowanych parków przyrody na świecie., 33. Tajlandia Rok: 2004
Liczba ofiar: ok. 10 000
Przyczyna: konflikt buddyjsko‑muzułmański.
Opis konfliktu: regularne ataki z udziałem bomb i granatów. Brak zaangażowania na dużą skalę. Wysokie ofiary wśród cywilów. Zamachy samochodowe, ścinanie głów, atakowanie szkół, szpitali sieją powszechny strach., 34. Filipiny Rok: 1969
Liczba ofiar: 40 000
Przyczyna: maoistowscy rebelianci z Nowej Armii Ludowej (NPA) dążą do obalenia rządu i ustanowienia państwa komunistycznego.
Opis konfliktu: regularne ataki na małą skalę. Rozmowy pokojowe zawieszone. Setki pozasądowych zabójstw i zaginięć., 35. Filipiny Rok: 1971
Liczba ofiar: ponad 100 000
Przyczyna: Islamski Front Wyzwolenia Moro (MILF) dąży do utworzenia autonomicznego regionu muzułmańskiego w południowych częściach głównie chrześcijańskich Filipin.
Opis konfliktu: małe odgałęzienia, takie jak BIFF, kontynuują ataki na małą skalę. Kilka milionów zostało przesiedlonych w ciągu dziesięcioleci konfliktu. Społeczności zubożałe., 36. Indonezja/Papua‑Nowa Gwinea Rok: 1969
Liczba ofiar: ponad 100 000
Przyczyna: długotrwała separatystyczna walka rdzennej ludności w Papui Zachodniej i Papui Zachodniej, zachodniej części Nowej Gwinei.
Opis konfliktu: konflikt na niskim szczeblu trwa. Zubożenie obszarów wiejskich, na których w większości zamieszkuje ludność tubylcza, spowodowane nierównowagą demograficzną.
Wymień 5 miejsc występowania konfliktów zbrojnych na tle ekonomicznym. Krótko opisz 3 z nich.