Zapoznaj się z mapą interaktywną a następnie wykonaj polecenia.
Polecenie 1
Sformułuj zależność między współczynnikiem urbanizacji a poziomem rozwoju gospodarczego.
R184gYB3CTnBu
(Uzupełnij).
Porównaj kraje/regiony o wysokim i niskim poziomie rozwoju gospodarczego. Sprawdź, czy regiony bardziej rozwinięte mają zwykle większy udział ludności miejskiej, a mniej rozwinięte — mniejszy.
Polecenie 2
Wymień kontynent, na którym jest najwyższy współczynnik urbanizacji. Wyjaśnij, czym jest to spowodowane.
R1WAV57XNWj1i
(Uzupełnij).
Najpierw wskaż kontynent z największym udziałem ludności miejskiej, a potem odwołaj się do poziomu rozwoju, struktury zatrudnienia i tempa/etapów urbanizacji.
1
bg‑yellow
bg‑yellow
R1ZMONLDB754C1
Grafika informacyjna z dużym napisem: „RYCINA W AKTUALIZACJI”.
bg‑yellow
RQ8V2E5D18LTG1
Mapa świata przedstawia współczynnik urbanizacji w 2018 roku. Wartości ponad 80% wystąpiły w Australii, Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, Wenezueli, Kolumbii, Brazylii, Chile, Argentynie, Libii, Arabii Saudyjskiej, Hiszpanii, Francji, Wielkiej Brytanii, Norwegii, Szwecji, Finlandii. Wartości od 60,1 do 80% wystąpiły w środkowej i wschodniej Europie, Rosji, Portugalii, Mongolii, Algierii, Republice Południowej Afryki, Angoli, Botswanie, Iranie, Turcji, Iraku, Peru, Boliwii, Ameryce Łacińskiej. Wartości od 40,1 do 60% występują w Chinach, Kazachstanie, Indonezji, Mauretanii, Mali, Nigerii, Demokratycznej Republice Konga, Namibii, Zambii, Kamerunie, Somalii. Wartości od 20,1 do 40% wystąpiły w Indiach, Pakistanie, Jemenie, Czadzie, Sudanie, Etiopii, Tanzanii, Mozambiku, na Madagaskarze. Wartości poniżej 20% wystąpiły w Nigrze, Papui Nowej Gwinei.
1. W krajach słabo rozwiniętych gospodarczo (głównie w Afryce), gdzie w strukturze zatrudnienia dominuje rolnictwo, procesy urbanizacyjne dopiero się rozpoczynają. Koncentracja ludności w miastach jest bardzo powolna, gdyż niski poziom mechanizacji rolnictwa stwarza duże zapotrzebowanie na siłę roboczą na roli. Współczynnik urbanizacji bardzo często nie przekracza 30–40%. Krajami afrykańskimi o najniższym współczynniku urbanizacji są:
Burundi (13%)
Niger (16%)
Malawi (17%)
Rwanda (17%)
Sudan Południowy (20%).
Zachodzi tam głównie urbanizacja demograficzna., 2. Również w niektórych najsłabiej rozwiniętych krajach azjatyckich większość ludności mieszka na obszarach wiejskich i trudni się rolnictwem. Do państw tych należą między innymi:
Nepal (20%)
Kambodża (23%)
Afganistan (25%)
Tadżykistan (27%)
Timor Wschodni (31%).
Zachodzi tam głównie urbanizacja demograficzna. W wyniku eksplozji demograficznej i przeludnienia wsi w krajach intensywnie rozwijających się (np. w Chinach, Indiach, Malezji czy Indonezji, ale również w Afryce, np. w Nigerii i Egipcie) obserwuje się dynamiczny rozwój wielkich miast i powstawanie w nich slumsów, w których osiedla się biedna ludność wiejska. W takich krajach współczynnik urbanizacji wynosi nawet 50–60%. Zachodzi tam urbanizacja demograficzna, ekonomiczna i przestrzenna., 3. Kraje wysoko rozwinięte odznaczają się najwyższymi wartościami współczynnika urbanizacji. Zdecydowana większość ludności tych krajów mieszka w miastach, gdzie znajduje zatrudnienie w sektorach pozarolniczych (przemysł, usługi). W Kanadzie wartość tego współczynnika wynosi 81%, a w USA 82%. Na zachodzie obserwuje się głównie urbanizację przestrzenną, demograficzną i społeczną, a na wschodzie kontynentu – urbanizację przestrzenną i społeczną., 4. Równie wysokimi, a nierzadko również wyższymi wartościami współczynnika urbanizacji odznaczają się kraje wysoko rozwinięte Europy:
Belgia (98%)
Islandia (94%)
Holandia (91%)
Luksemburg (91%)
Dania (88%)
Szwecja (87%)
Finlandia (85%)
Wielka Brytania (83%).
Zachodzi tam głównie urbanizacja przestrzenna i społeczna. Niższymi wartościami (w przedziale 60–80%) odznaczają się państwa Europy Centralnej, Wschodniej i Południowej. Najniższe wartości tego współczynnika w Europie występują w krajach najsłabiej rozwiniętych, między innymi:
w Mołdawii (43%)
w Rumunii (54%)
w Serbii (56%).
, 5. W wysoko rozwiniętych Australii i Nowej Zelandii w miastach mieszka 86–87% ludności. Z kolei w słabo rozwiniętych państwach wyspiarskich Oceanii wartości tego współczynnika nie przekraczają zwykle 25–30%, np.
Samoa (18%)
Mikronezja (23%)
Tonga (23%)
Vanuatu (25%).
Podobnymi lub nieco wyższymi odsetkami ludności miejskiej charakteryzują się państwa wyspiarskie Ameryki Środkowej., 6. W państwach wysoko i średnio rozwiniętych, w których na skutek niesprzyjających warunków przyrodniczych ludność skoncentrowana jest głównie w dużych miastach nadmorskich (przy słabo zaludnionym interiorze), współczynnik urbanizacji jest bardzo wysoki (90–100%). Podobnymi wartościami charakteryzują się też bardzo małe państwa (mikropaństwa i miasta‑państwa). Krajami, które reprezentują te dwie grupy, są na przykład:
Singapur (100%)
Kuwejt (100%)
Monako (100%)
Katar (99%)
San Marino (97%)
Izrael (92%)
Japonia (92%).
, 7. W przypadku krajów Ameryki Południowej wysokich wartości współczynnika urbanizacji (przekraczających nawet 85%: w Wenezueli 88%, a w Argentynie 92%) nie można wiązać z wysokim poziomem rozwoju gospodarczego. Wielu mieszkańców wsi, często bez wykształcenia, migruje do miast z nadzieją znalezienia pracy i poprawy warunków życia. Ten lawinowy i niekontrolowany proces urbanizacji pozornej (nadurbanizacji) związany jest z powstawaniem dzielnic nędzy na obrzeżach miast. Powszechnie dzielnice te określa się jako slumsy (w Ameryce Południowej jako fawele). Tamtejsza ludność nie może sobie pozwolić na zakup lub wynajęcie mieszkania, dlatego ich domy są bardzo prowizoryczne i brakuje w nich dostępu do sieci wodociągowej. Zachodzi tam urbanizacja demograficzna, ekonomiczna i przestrzenna. Zdjęcie przedstawia fawele na wzniesieniu. Na pierwszym planie znajdują się drzewa. Dalej są stłoczone blisko siebie budynki oraz znowu drzewa. W tle jest góra. Fawele w Rio de Janeiro
Mapa świata przedstawia współczynnik urbanizacji w 2018 roku. Wartości ponad 80% wystąpiły w Australii, Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, Wenezueli, Kolumbii, Brazylii, Chile, Argentynie, Libii, Arabii Saudyjskiej, Hiszpanii, Francji, Wielkiej Brytanii, Norwegii, Szwecji, Finlandii. Wartości od 60,1 do 80% wystąpiły w środkowej i wschodniej Europie, Rosji, Portugalii, Mongolii, Algierii, Republice Południowej Afryki, Angoli, Botswanie, Iranie, Turcji, Iraku, Peru, Boliwii, Ameryce Łacińskiej. Wartości od 40,1 do 60% występują w Chinach, Kazachstanie, Indonezji, Mauretanii, Mali, Nigerii, Demokratycznej Republice Konga, Namibii, Zambii, Kamerunie, Somalii. Wartości od 20,1 do 40% wystąpiły w Indiach, Pakistanie, Jemenie, Czadzie, Sudanie, Etiopii, Tanzanii, Mozambiku, na Madagaskarze. Wartości poniżej 20% wystąpiły w Nigrze, Papui Nowej Gwinei.
1. W krajach słabo rozwiniętych gospodarczo (głównie w Afryce), gdzie w strukturze zatrudnienia dominuje rolnictwo, procesy urbanizacyjne dopiero się rozpoczynają. Koncentracja ludności w miastach jest bardzo powolna, gdyż niski poziom mechanizacji rolnictwa stwarza duże zapotrzebowanie na siłę roboczą na roli. Współczynnik urbanizacji bardzo często nie przekracza 30–40%. Krajami afrykańskimi o najniższym współczynniku urbanizacji są:
Burundi (13%)
Niger (16%)
Malawi (17%)
Rwanda (17%)
Sudan Południowy (20%).
Zachodzi tam głównie urbanizacja demograficzna., 2. Również w niektórych najsłabiej rozwiniętych krajach azjatyckich większość ludności mieszka na obszarach wiejskich i trudni się rolnictwem. Do państw tych należą między innymi:
Nepal (20%)
Kambodża (23%)
Afganistan (25%)
Tadżykistan (27%)
Timor Wschodni (31%).
Zachodzi tam głównie urbanizacja demograficzna. W wyniku eksplozji demograficznej i przeludnienia wsi w krajach intensywnie rozwijających się (np. w Chinach, Indiach, Malezji czy Indonezji, ale również w Afryce, np. w Nigerii i Egipcie) obserwuje się dynamiczny rozwój wielkich miast i powstawanie w nich slumsów, w których osiedla się biedna ludność wiejska. W takich krajach współczynnik urbanizacji wynosi nawet 50–60%. Zachodzi tam urbanizacja demograficzna, ekonomiczna i przestrzenna., 3. Kraje wysoko rozwinięte odznaczają się najwyższymi wartościami współczynnika urbanizacji. Zdecydowana większość ludności tych krajów mieszka w miastach, gdzie znajduje zatrudnienie w sektorach pozarolniczych (przemysł, usługi). W Kanadzie wartość tego współczynnika wynosi 81%, a w USA 82%. Na zachodzie obserwuje się głównie urbanizację przestrzenną, demograficzną i społeczną, a na wschodzie kontynentu – urbanizację przestrzenną i społeczną., 4. Równie wysokimi, a nierzadko również wyższymi wartościami współczynnika urbanizacji odznaczają się kraje wysoko rozwinięte Europy:
Belgia (98%)
Islandia (94%)
Holandia (91%)
Luksemburg (91%)
Dania (88%)
Szwecja (87%)
Finlandia (85%)
Wielka Brytania (83%).
Zachodzi tam głównie urbanizacja przestrzenna i społeczna. Niższymi wartościami (w przedziale 60–80%) odznaczają się państwa Europy Centralnej, Wschodniej i Południowej. Najniższe wartości tego współczynnika w Europie występują w krajach najsłabiej rozwiniętych, między innymi:
w Mołdawii (43%)
w Rumunii (54%)
w Serbii (56%).
, 5. W wysoko rozwiniętych Australii i Nowej Zelandii w miastach mieszka 86–87% ludności. Z kolei w słabo rozwiniętych państwach wyspiarskich Oceanii wartości tego współczynnika nie przekraczają zwykle 25–30%, np.
Samoa (18%)
Mikronezja (23%)
Tonga (23%)
Vanuatu (25%).
Podobnymi lub nieco wyższymi odsetkami ludności miejskiej charakteryzują się państwa wyspiarskie Ameryki Środkowej., 6. W państwach wysoko i średnio rozwiniętych, w których na skutek niesprzyjających warunków przyrodniczych ludność skoncentrowana jest głównie w dużych miastach nadmorskich (przy słabo zaludnionym interiorze), współczynnik urbanizacji jest bardzo wysoki (90–100%). Podobnymi wartościami charakteryzują się też bardzo małe państwa (mikropaństwa i miasta‑państwa). Krajami, które reprezentują te dwie grupy, są na przykład:
Singapur (100%)
Kuwejt (100%)
Monako (100%)
Katar (99%)
San Marino (97%)
Izrael (92%)
Japonia (92%).
, 7. W przypadku krajów Ameryki Południowej wysokich wartości współczynnika urbanizacji (przekraczających nawet 85%: w Wenezueli 88%, a w Argentynie 92%) nie można wiązać z wysokim poziomem rozwoju gospodarczego. Wielu mieszkańców wsi, często bez wykształcenia, migruje do miast z nadzieją znalezienia pracy i poprawy warunków życia. Ten lawinowy i niekontrolowany proces urbanizacji pozornej (nadurbanizacji) związany jest z powstawaniem dzielnic nędzy na obrzeżach miast. Powszechnie dzielnice te określa się jako slumsy (w Ameryce Południowej jako fawele). Tamtejsza ludność nie może sobie pozwolić na zakup lub wynajęcie mieszkania, dlatego ich domy są bardzo prowizoryczne i brakuje w nich dostępu do sieci wodociągowej. Zachodzi tam urbanizacja demograficzna, ekonomiczna i przestrzenna. Zdjęcie przedstawia fawele na wzniesieniu. Na pierwszym planie znajdują się drzewa. Dalej są stłoczone blisko siebie budynki oraz znowu drzewa. W tle jest góra. Fawele w Rio de Janeiro
Współczynnik urbanizacji na świecie w 2018 r.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., CC BY-SA 3.0, oprac. na podstawie danych Banku Światowego: https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?most_recent_value_desc=true Grafika w panelu bocznym pod nr 7: domena publiczna, dostępne w internecie: https://pixabay.com/pl/photos/rio-de-janeiro-brazylia-favela-3549794/.
Polecenie 3
Porównaj zmiany współczynnika urbanizacji w różnych regionach świata, a następnie wyjaśnij przyczyny tego zróżnicowania.
R1XCTrgkUva7s
(Uzupełnij).
Przeanalizuj zmiany wartości współczynnika we wskazanym okresie. Zwróć uwagę, że obejmuje on ponad 60 lat. Sprawdź, w których regionach tempo urbanizacji przyspieszało lub słabło, a potem powiąż to z procesami zachodzącymi w tym okresie (np. industrializacją, migracjami ze wsi do miast, wzrostem liczby ludności, suburbanizacją lub dezurbanizacją).
1
RENCAGHJ6HHDK
Wykres liniowy przedstawia zmianę współczynnika urbanizacji (odsetek ludności mieszkającej w miastach) w latach 1960–2024. Oś X obejmuje lata 1960–2024, a oś Y wartości procentowe 0–100. Pokazano serie dla: Europa i b. ZSRR, Afryka Subsaharyjska, Ameryka Północna, Bliski Wschód, Ameryka Łacińska, Azja Południowa, Azja E, SE oraz Australia i Oceania oraz Świat (linia świata jest przerywana). Wszystkie linie mają trend rosnący, co oznacza systematyczny wzrost udziału ludności miejskiej. Globalnie wskaźnik rośnie z 34,2% w 1960 r. do 57,6% w 2024 r., a szczególnie szybkie przyspieszenie jest widoczne od lat 90. XX w. Najwyższe poziomy przez cały okres notują Ameryka Północna i Ameryka Łacińska; w 2024 r. wynoszą odpowiednio 80,4% i 81,3%. Europa i b. ZSRR utrzymuje wysokie wartości, dochodząc do 74,0% w 2024 r. Bliski Wschód oraz Azja E, SE oraz Australia i Oceania rosną do poziomów pośrednich (66,2% i 64,2% w 2024 r.), z wyraźnym przyrostem w drugiej połowie okresu. Najniższe wartości pozostają w Afryce Subsaharyjskiej i Azji Południowej, ale także tam widać stały wzrost; w 2024 r. wynoszą 44,1% i 35,7%.
1. W 2007 roku współczynnik urbanizacji na świecie przekroczył 50%. Odtąd większość ludności na świecie mieszka w miastach. Obecnie odsetek ten wynosi 55,3% (w 2018 r.)., 2. Oprócz Ameryki Łacińskiej (gdzie występuje zjawisko urbanizacji pozornej) największymi wartościami współczynnika urbanizacji odznaczają się Ameryka Północna oraz Europa (wraz z krajami b. ZSRR). W tych dwóch regionach tempo wzrostu współczynnika urbanizacji jest najmniejsze spośród wszystkich podanych regionów. Kraje te bowiem fazę urbanizacji wstępnej przeszły pod koniec XIX w. i na początku XX w., a obecnie widoczne tam jest zjawisko przemieszczania się ludności do stref podmiejskich i powstawania dużych aglomeracji i megalopolis. W miastach bardzo często notuje się niewielkie, a czasami nawet ujemne współczynniki przyrostu naturalnego. Nie oznacza to jednak, że zjawisko urbanizacji jest tam coraz mniej intensywne, ponieważ analizujemy tylko jedną z płaszczyzn urbanizacji (demograficzną) oraz rozpatrujemy miasta w granicach administracyjnych. Z miastami silnie powiązane są strefy podmiejskie, które nie leżą w ich granicach, a ludność do nich migruje., 3. Największy przyrost ludności miejskiej następuje w Azji (głównie Wschodniej i Południowo‑Wschodniej) i Afryce (głównie Subsaharyjskiej), mimo że w krajach tych odnotowuje się niskie współczynniki urbanizacji. Tworzą się tam największe na świecie zespoły miejskie (szczególnie w Azji Wschodniej i Południowo‑Wschodniej). Zdjęcie przedstawia widok na Szanghaj. Na pierwszym planie jest brzeg z wieżowcami. Potem jest rzeka ze statkami na niej. Na drugim brzegu jest niższa zabudowa wymieszana z wyższą. Najludniejszym miastem na świecie jest obecnie Szanghaj (21 mln ludności według CIA). Zdjęcie przedstawia widok na Tokio. Na środku zdjęcia znajduje się wieża zakończona szpicem. Dalej znajduje się niska oraz wysoka zabudowa miasta przedzielona rzeką. Z kolei Tokio jest największym na świecie zespołem miejskim (ponad 37 mln ludności według CIA).
Wykres liniowy przedstawia zmianę współczynnika urbanizacji (odsetek ludności mieszkającej w miastach) w latach 1960–2024. Oś X obejmuje lata 1960–2024, a oś Y wartości procentowe 0–100. Pokazano serie dla: Europa i b. ZSRR, Afryka Subsaharyjska, Ameryka Północna, Bliski Wschód, Ameryka Łacińska, Azja Południowa, Azja E, SE oraz Australia i Oceania oraz Świat (linia świata jest przerywana). Wszystkie linie mają trend rosnący, co oznacza systematyczny wzrost udziału ludności miejskiej. Globalnie wskaźnik rośnie z 34,2% w 1960 r. do 57,6% w 2024 r., a szczególnie szybkie przyspieszenie jest widoczne od lat 90. XX w. Najwyższe poziomy przez cały okres notują Ameryka Północna i Ameryka Łacińska; w 2024 r. wynoszą odpowiednio 80,4% i 81,3%. Europa i b. ZSRR utrzymuje wysokie wartości, dochodząc do 74,0% w 2024 r. Bliski Wschód oraz Azja E, SE oraz Australia i Oceania rosną do poziomów pośrednich (66,2% i 64,2% w 2024 r.), z wyraźnym przyrostem w drugiej połowie okresu. Najniższe wartości pozostają w Afryce Subsaharyjskiej i Azji Południowej, ale także tam widać stały wzrost; w 2024 r. wynoszą 44,1% i 35,7%.
1. W 2007 roku współczynnik urbanizacji na świecie przekroczył 50%. Odtąd większość ludności na świecie mieszka w miastach. Obecnie odsetek ten wynosi 55,3% (w 2018 r.)., 2. Oprócz Ameryki Łacińskiej (gdzie występuje zjawisko urbanizacji pozornej) największymi wartościami współczynnika urbanizacji odznaczają się Ameryka Północna oraz Europa (wraz z krajami b. ZSRR). W tych dwóch regionach tempo wzrostu współczynnika urbanizacji jest najmniejsze spośród wszystkich podanych regionów. Kraje te bowiem fazę urbanizacji wstępnej przeszły pod koniec XIX w. i na początku XX w., a obecnie widoczne tam jest zjawisko przemieszczania się ludności do stref podmiejskich i powstawania dużych aglomeracji i megalopolis. W miastach bardzo często notuje się niewielkie, a czasami nawet ujemne współczynniki przyrostu naturalnego. Nie oznacza to jednak, że zjawisko urbanizacji jest tam coraz mniej intensywne, ponieważ analizujemy tylko jedną z płaszczyzn urbanizacji (demograficzną) oraz rozpatrujemy miasta w granicach administracyjnych. Z miastami silnie powiązane są strefy podmiejskie, które nie leżą w ich granicach, a ludność do nich migruje., 3. Największy przyrost ludności miejskiej następuje w Azji (głównie Wschodniej i Południowo‑Wschodniej) i Afryce (głównie Subsaharyjskiej), mimo że w krajach tych odnotowuje się niskie współczynniki urbanizacji. Tworzą się tam największe na świecie zespoły miejskie (szczególnie w Azji Wschodniej i Południowo‑Wschodniej). Zdjęcie przedstawia widok na Szanghaj. Na pierwszym planie jest brzeg z wieżowcami. Potem jest rzeka ze statkami na niej. Na drugim brzegu jest niższa zabudowa wymieszana z wyższą. Najludniejszym miastem na świecie jest obecnie Szanghaj (21 mln ludności według CIA). Zdjęcie przedstawia widok na Tokio. Na środku zdjęcia znajduje się wieża zakończona szpicem. Dalej znajduje się niska oraz wysoka zabudowa miasta przedzielona rzeką. Z kolei Tokio jest największym na świecie zespołem miejskim (ponad 37 mln ludności według CIA).
Współczynnik urbanizacji w latach 1960–2024 (w %)
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., oprac. na podstawie danych Banku Światowego: https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?most_recent_value_desc=true. Grafiki w panelu bocznym pod nr 3: J. Hałun, CC BY-SA 3.0, dostępne w internecie: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=7125047; domena publiczna, dostępne w internecie: https://pixabay.com/pl/photos/tokyo-sky-tree-podr%C3%B3%C5%BCy-japonia-3827717/, licencja: CC BY-SA 3.0.
ROAD18DKSGCF7
Mapa przedstawia współczynnik urbanizacji w latach 1960–2018 w %. W 1960 roku w Europie i ZSRR wyniósł 55%, następnie wzrastał i w 2015 roku wyniósł ponad 70%. W 1960 roku w Afryce Subsaharyjskiej wyniósł 15, następnie wzrastał i w 2015 roku wyniósł 40%. W 1960 roku w Ameryce Północnej wyniósł 70%, następnie wzrastał i w 2015 roku wyniósł ponad 80%. W 1960 roku na Bliskim Wschodzie wyniósł 35%, następnie wzrastał i w 2015 roku wyniósł 65%. W 1960 roku w Ameryce Łacińskiej wyniósł 50%, następnie wzrastał i w 2015 roku wyniósł 80%. W 1960 roku w Azji Południowej wyniósł prawie 20%, następnie wzrastał i w 2015 roku wyniósł 35%. W 1960 roku w Azji wschodniej, południowej wschodniej, Australii i Oceanii wyniósł ponad 20, następnie wzrastał i w 2015 roku wyniósł 60. W 1960 roku na świecie wyniósł 35%, następnie wzrastał i w 2015 roku wyniósł 55%.
Podział na regiony
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
