Trochę teorii

Strefowość klimatyczna

Strefy klimatyczne to największe obszary na Ziemi, które mają bardzo podobną pogodę w ciągu roku (zbliżoną temperaturę i opady). Możesz je sobie wyobrazić jako szerokie pasy owijające naszą planetę. Ich układ przestrzenny na kuli ziemskiej jest zbliżony do rozkładu stref oświetlenia Ziemi: międzyzwrotnikowej, dwóch umiarkowanych i dwóch polarnych.

Wynika to z faktu, że o rozkładzie stref klimatycznych decydują głównie czynniki astronomiczne, w tym przede wszystkim zbliżony do kulistego kształt Ziemi i jej położenie w stosunku do Słońca wpływające na zróżnicowanie kąta padania promieni słonecznych i dostawę energii. Konsekwencją nierównomiernego dopływu promieniowania słonecznego do powierzchni Ziemi jest występowanie na kuli ziemskiej stref klimatycznych o równoleżnikowym (w przybliżeniu) układzie. 

Mimo ścisłych związków między intensywnością dopływu energii promieniowania słonecznego a procesami zachodzącymi w atmosferze, granice stref klimatycznych nie pokrywają się w pełni z granicami stref oświetlenia Ziemi. Ich przebieg także jest modyfikowany przez czynniki astrefowe, do których należą m.in. rozmieszczenie dużych obszarów morskich i lądowych, występowanie zimnych i ciepłych prądów morskich, pasma górskie, zwłaszcza o przebiegu południkowym, wysokości bezwzględne, regionalna cyrkulacja atmosferyczna (np. monsuny) i inne. W poszczególnych strefach klimatycznych Ziemi występują klimaty z przewagą cech morskich (oceanicznych), kontynentalnych i przejściowych. Dlatego w obrębie stref klimatycznych wyróżnia się odrębne typy klimatów, zależnie od cech rocznego przebiegu temperatury i opadów.

R1JSQ5SFSEG3D
Na mapie świata zaznaczono strefy klimatyczne. Strefa polarna to teren Antarktydy, Arktyki, Grenlandii, północnych krańców Kanady i Rosji. Strefa umiarkowana chłodna zajmuje pozostałe obszary kanady, niemal całą Skandynawię (oprócz Danii i południowych krańców Norwegii i Szwecji), większą część Rosji, a także południowy kraniec Ameryki Południowej. Strefa umiarkowana ciepła to tereny większości Stanów Zjednoczonych, Nowej Zelandii i fragmentu południowej Argentyny, szeroki pas obejmujący północną japonię, półwysep koreański, część Chin, Kazachstan i inne republiki centralnej Azji, Europę bez części północnej i południowej. Strefa podzwrotnikowa obejmuje niektóre fragment Stanów Zjednoczonych i Argentyny, Europę Południową, Maroko, Tunezję, Algierię, Turcję, Syrię, Liban, Irak, Chiny Środkowe i południową Japonię. Strefa zwrotnikowa to południe Stanów Zjednoczonych (z Kalifornią), Afryka saharyjska, Półwysep Arabski, subkontynent indyjski, Półwysep Indochiński, większość Australii, fragment Afryki z Namibią i RPA, północną Argentynę, Chile i Boliwię. Strefa podrównikowa to obszary meksyku i części Ameryki Środkowej i Południowej (z Brazylią i Kolumbią), północno‑wschodnia Australia, Tajwan, Kambodża, większość Afryki subsaharyjskiej, oprócz obszarów okolic Wybrzeża Kości Słoniowej i  Konga. Strefa równikowa obejmuje Amerykę Środkową z Jukatanem, Amerykę Południową w części Wenezueli, Amazonii, w Afryce Wybrzeże Kości Słoniowej i Kongo, Indonezja, Filipiny, Papua Nowa Gwinea.
Strefy klimatyczne świata
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., CC BY-SA 3.0, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/, oprac. na podstawie: https://tyflomapy.pl/11__Strefy_klimatyczne.html.

Na mapach granice stref klimatycznych są zaznaczane liniami, w rzeczywistości mają one charakter szerokich, przejściowych pasów, w których cechy charakterystyczne dla jednej strefy stopniowo zanikają, przy jednoczesnym wzroście udziału cech drugiej strefy. Tylko w miejscach, gdzie pojawiają się wielkie pasma górskie o przebiegu równoleżnikowym, granice między strefami klimatycznymi są bardziej ostre, pozbawione szerokiej strefy przejściowej.

cechy

klimat morski

klimat kontynentalny

dobowe i roczne amplitudy temperatury powietrza

małe

duże

wilgotność powietrza

duża

mała

zachmurzenie

duże (maksimum jesienią i zimą)

małe (maksimum lato)

ilość i rozkład opadów

duża (równomierne z przewagą jesieni i zimy)

mała (maksimum latem, a minimum zimą)

lato

chłodne i wilgotne

gorące i suche

zima

łagodna i wilgotna

mroźna i sucha

Klasyfikacje stref klimatycznych

Strefy klimatyczne wydzielane są na podstawie zróżnicowania elementów klimatu w odniesieniu do szerokości geograficznej. Autorzy poszczególnych klasyfikacji biorą pod uwagę różne elementy klimatu jak średnie miesięczne temperatury powietrza oraz wielkość i rozkład opadów rocznych czy występowanie określonych mas powietrza w poszczególnych półroczach.

Klasyfikacja Okołowicza

W Polsce jednym z najpowszechniej stosowanych podziałów stref klimatycznych jest klasyfikacja Okołowicza sporządzona na podstawie wartości i rozkładu typowych elementów klimatycznych – średniej temperatury powietrza w najcieplejszym i najchłodniejszym miesiącu oraz sumy opadów atmosferycznych i jej rocznego przebiegu. Oprócz tego przy jej sporządzaniu brano pod uwagę rozmieszczenie naturalnych zbiorowisk roślinnych oraz rozkład prądów morskich i zasolenia wód. Klasyfikacja Okołowicza zawiera 5 stref klimatycznych i kilkanaście typów klimatu:

  1. klimaty równikowe – równikowy wybitnie wilgotny, podrównikowy wilgotny, podrównikowy suchy,

  2. klimaty zwrotnikowe – wilgotny, pośredni, kontynentalny suchy, wybitnie i skrajnie suchy,

  3. klimaty podzwrotnikowe – morski, pośredni, kontynentalny, kontynentalny suchy,

  4. klimaty umiarkowane:

  • ciepłe – wybitnie morski, morski, przejściowy, kontynentalny, wybitnie kontynentalny, kontynentalny suchy, kontynentalny wybitnie suchy, kontynentalny skrajnie suchy;

  • chłodne – morski, przejściowy, kontynentalny, wybitnie kontynentalny, skrajnie kontynentalny),

  1. klimaty okołobiegunowe – subpolarny, polarny.

R485SPRE4EPMF
Na mapie świata przedstawiono klasyfikację stref klimatycznych według Okołowicza. Strefa klimatów równikowych dzieli się na podrównikowy suchy, podrównikowy wilgotny, równikowy wybitnie wilgotny. Miejsca występowania to między innymi: północna część Ameryki Południowej, Ameryka Środkowa, środkowa Afryka, Madagaskar, Archipelag Malajski, Nowa Gwinea, Filipiny, północna Australia. Strefa klimatów podzwrotnikowych obejmuje: klimat morski, śródziemnomorski, pośredni kontynentalny, kontynentalny suchym półpustynny, pustynny. Miejsca występowania to między innymi: środkowe i południowe USA, basen Morza Śródziemnego, Iran, Afganistan, środkowe i wschodnie Chiny, Japonia (bez Hokkaido), środkowe Chile, północna Argentyna, Urugwaj, południowe krańce RPA, południowe krańce Australii, Wyspa Północna Nowej Zelandii. Strefa klimatów zwrotnikowych obejmuje: klimat wilgotny, pośredni, kontynentalny suchy i skrajnie suchy, pustynny. Miejsca występowania to między innymi: północny Meksyk, Floryda, środkowa część Ameryki Południowej, Sahara, Półwysep Arabski, Indyjski i Indochiński, południowe Chiny, południowa Afryka, środkowa Australia. Strefa klimatów umiarkowanych ciepłych obejmuje klimat: morski, przejściowy, kontynentalny, kontynentalny suchy, półpustynny, pustynny. Miejsca występowania to między innymi: północne USA, południowa i środkowa Kanada, Europa bez południowej i północnej, środkowa Azja, Hokkaido. Strefa klimatów okołobiegunowych obejmuje: klimat subpolarny, polarny. Miejsca występowania to między innymi: Alaska, północne krańce Kanady, Grenlandia, północne krańce Eurazji, Antarktyda. Strefa klimatów umiarkowanych i chłodnych obejmuje: klimat kontynentalny, morski i przejściowy. Miejsca występowania to między innymi: południowa Argentyna, Europa Północna, część północnej Kanady, Azja północna, bez pasa najbardziej na północ.
Klasyfikacja klimatyczna Okołowicza (uproszczona)
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., CC BY-SA 3.0, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/.
Ciekawostka
Klasyfikacja Köppena

Najpowszechniej stosowanym na świecie podziałem stref klimatycznych jest klasyfikacja Köppena. Oparta jest ona na średnich miesięcznych temperaturach powietrza oraz wielkości i rozkładzie opadów rocznych. Zawiera 5 stref, w obrębie których wyróżniono kilkanaście typów klimatów.

Klimaty strefowe

Każda strefa klimatyczna ma właściwy dla siebie klimat strefowy. W każdej strefie istnieją różne typy klimatów.

  • W strefie klimatów równikowych wszystkie typy klimatu (poza szczytami najwyższych gór) odznaczają się wysoką temperaturą powietrza. Charakterystyczne dla tej strefy typy klimatów różnią się m.in. porami występowania opadów. Klimat równikowy wybitnie wilgotny cechuje się nieznacznymi amplitudami temperatury i opadami niemal codziennie przez cały rok; klimat podrównikowy wilgotny wyróżnia się nieco większymi wahaniami temperatury powietrza i trochę niższymi opadami; klimat podrównikowy suchy jest równie ciepły, ale występuje w nim kilkumiesięczna pora sucha.

R1F7TNVDTJ96V1
Ilustracja przedstawiająca przykłady klimatogramów dla wybranych typów klimatu w strefie równikowej. Pierwszy klimatogram opisuje klimat podrównikowy suchy, który występuje na terenie państwa Czad. W styczniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 21 stopni Celsjusza, średnie opady to 10 milimetrów. W lutym średnia miesięczna temperatura wyniosła 25 stopni Celsjusza, średnie opady to 12 milimetrów. W marcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 30 stopni Celsjusza, średnie opady to 15 milimetrów. W kwietniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 32 stopnie Celsjusza, średnie opady to 20 milimetrów. W maju średnia miesięczna temperatura wyniosła 30 stopni Celsjusza, średnie opady to 50 milimetrów. W czerwcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 29 stopni Celsjusza, średnie opady to 70 milimetrów. W lipcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 29 stopni Celsjusza, średnie opady to 150 milimetrów. W sierpniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 28 stopni Celsjusza, średnie opady to 205 milimetrów. We wrześniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 28 stopni Celsjusza, średnie opady to 115 milimetrów. W październiku średnia miesięczna temperatura wyniosła 28 stopni Celsjusza, średnie opady to 30 milimetrów. W listopadzie średnia miesięczna temperatura wyniosła 26 stopni Celsjusza, średnie opady to 12 milimetrów. W grudniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 13 stopni Celsjusza, średnie opady to 10 milimetrów. Kolejnym klimatogram opisuje klimat podrównikowy wilgotny - Kongo. W styczniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 25 stopni Celsjusza, średnie opady to 140 milimetrów. W lutym średnia miesięczna temperatura wyniosła 26 stopni Celsjusza, średnie opady to 180 milimetrów. W marcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 27 stopni Celsjusza, średnie opady to 240 milimetrów. W kwietniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 28 stopni Celsjusza, średnie opady to 225 milimetrów. W maju średnia miesięczna temperatura wyniosła 29 stopni Celsjusza, średnie opady to 80 milimetrów. W czerwcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 29 stopni Celsjusza, średnie opady to 30 milimetrów. W lipcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 29 stopni Celsjusza, średnie opady to 25 milimetrów. W sierpniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 28 stopni Celsjusza, średnie opady to 55 milimetrów. We wrześniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 27 stopni Celsjusza, średnie opady to 115 milimetrów. W październiku średnia miesięczna temperatura wyniosła 25 stopni Celsjusza, średnie opady to 165 milimetrów. W listopadzie średnia miesięczna temperatura wyniosła 24 stopni Celsjusza, średnie opady to 205 milimetrów. W grudniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 25 stopni Celsjusza, średnie opady to 185 milimetrów. Kolejnym klimatogram opisuje klimat równikowy wybitnie wilgotny - Singapur. W styczniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 28 stopni Celsjusza, średnie opady to 250 milimetrów. W lutym średnia miesięczna temperatura wyniosła 27 stopni Celsjusza, średnie opady to 175 milimetrów. W marcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 28 stopni Celsjusza, średnie opady to 200 milimetrów. W kwietniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 29 stopni Celsjusza, średnie opady to 190 milimetrów. W maju średnia miesięczna temperatura wyniosła 29 stopni Celsjusza, średnie opady to 175 milimetrów. W czerwcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 28 stopni Celsjusza, średnie opady to 180 milimetrów. W lipcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 28 stopni Celsjusza, średnie opady to 175 milimetrów. W sierpniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 28 stopni Celsjusza, średnie opady to 190 milimetrów. We wrześniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 28 stopni Celsjusza, średnie opady to 180 milimetrów. W październiku średnia miesięczna temperatura wyniosła 28 stopni Celsjusza, średnie opady to 200 milimetrów. W listopadzie średnia miesięczna temperatura wyniosła 29 stopni Celsjusza, średnie opady to 250 milimetrów. W grudniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 30 stopni Celsjusza, średnie opady to 260 milimetrów.
Klimatogramy dla strefy równikowej
Źródło: Tomorrow sp.z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

  • W strefie klimatów zwrotnikowych wyróżniamy m.in.: klimat wilgotny w strefie występowania monsunów, klimat kontynentalny suchy dalej od wybrzeży, klimat skrajnie suchy we wnętrzu kontynentów.

  • W strefie klimatów podzwrotnikowych im dalej od wybrzeży, tym jest bardziej sucho: klimat wilgotny (śródziemnomorski) panuje na wybrzeżach, kontynentalny suchy dalej od morza, zaś klimat skrajnie suchy w głębi kontynentów.

  • W strefie klimatów umiarkowanych – zarówno ciepłej, jak i chłodnej – wyróżniamy m.in. typy klimatu: morski z małymi amplitudami rocznymi temperatury, przejściowy oraz kontynentalny z bardzo dużymi amplitudami rocznymi temperatury.

R14E32U2TJV9Q1
Ilustracja przedstawia 6 klimatogramów. Pierwszy klimatogram opisuje klimat umiarkowany chłodny kontynentalny - miasta Jakuck znajdującego się w północno‑wschodniej Syberii. W styczniu średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 34 stopnie Celsjusza, średnie opady to 10 milimetrów. W lutym średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 25 stopni Celsjusza, średnie opady to 8 milimetrów. W marcu średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 10 stopni Celsjusza, średnie opady to 6 milimetrów. W kwietniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 0 stopni Celsjusza, średnie opady to 10 milimetrów. W maju średnia miesięczna temperatura wyniosła 10 stopni Celsjusza, średnie opady to 20 milimetrów. W czerwcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 17 stopni Celsjusza, średnie opady to 35 milimetrów. W lipcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 19 stopni Celsjusza, średnie opady to 45 milimetrów. W sierpniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 13 stopni Celsjusza, średnie opady to 45 milimetrów. We wrześniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 2 stopnie Celsjusza, średnie opady to 30 milimetrów. W październiku średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 5 stopni Celsjusza, średnie opady to 20 milimetrów. W listopadzie średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 25 stopni Celsjusza, średnie opady to 10 milimetrów. W grudniu średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 35 stopni Celsjusza, średnie opady to 5 milimetrów. Kolejny klimatogram opisuje klimat umiarkowany chłodny przejściowy - Sankt Petersburga w Rosji. W styczniu średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 9 stopni Celsjusza, średnie opady to 30 milimetrów. W lutym średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 8 stopni Celsjusza, średnie opady to 25 milimetrów. W marcu średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 5 stopni Celsjusza, średnie opady to 20 milimetrów. W kwietniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 0 stopni Celsjusza, średnie opady to 30 milimetrów. W maju średnia miesięczna temperatura wyniosła 7 stopni Celsjusza, średnie opady to 40 milimetrów. W czerwcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 11 stopni Celsjusza, średnie opady to 60 milimetrów. W lipcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 13 stopni Celsjusza, średnie opady to 80 milimetrów. W sierpniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 13 stopni Celsjusza, średnie opady to 85 milimetrów. We wrześniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 6 stopni Celsjusza, średnie opady to 50 milimetrów. W październiku średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 3 stopnie Celsjusza, średnie opady to 45 milimetrów. W listopadzie średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 6 stopni Celsjusza, średnie opady to 40 milimetrów. W grudniu średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 9 stopni Celsjusza, średnie opady to 35 milimetrów. Kolejny klimatogram opisuje klimat umiarkowany chłodny morski - Islandia. W styczniu średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 2 stopnie Celsjusza, średnie opady to 90 milimetrów. W lutym średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 1 stopień Celsjusza, średnie opady to 60 milimetrów. W marcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 1 stopień Celsjusza, średnie opady to 60 milimetrów. W kwietniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 3 stopnie Celsjusza, średnie opady to 55 milimetrów. W maju średnia miesięczna temperatura wyniosła 7 stopni Celsjusza, średnie opady to 45 milimetrów. W czerwcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 9 stopni Celsjusza, średnie opady to 45 milimetrów. W lipcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 11 stopni Celsjusza, średnie opady 50 milimetrów. W sierpniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 11 stopni Celsjusza, średnie opady to 65 milimetrów. We wrześniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 9 stopni Celsjusza, średnie opady to 70 milimetrów. W październiku średnia miesięczna temperatura wyniosła 5 stopni Celsjusza, średnie opady to 100 milimetrów. W listopadzie średnia miesięczna temperatura wyniosła 0 stopni Celsjusza, średnie opady to 90 milimetrów. W grudniu średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 2 stopni Celsjusza, średnie opady to 80 milimetrów. Kolejny klimatogram opisuje klimat umiarkowany ciepły kontynentalny - Kanada Winnipeg. W styczniu średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 25 stopni Celsjusza, średnie opady to 25 milimetrów. W lutym średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 12 stopni Celsjusza, średnie opady to 30 milimetrów. W marcu średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 2 stopnie Celsjusza, średnie opady to 40 milimetrów. W kwietniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 5 stopni Celsjusza, średnie opady to 45 milimetrów. W maju średnia miesięczna temperatura wyniosła 15 stopni Celsjusza średnie opady to 58 milimetrów. W czerwcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 22 stopnie Celsjusza, średnie opady to 75 milimetrów. W lipcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 22 stopnie Celsjusza, średnie opady to 75 milimetrów. W sierpniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 17 stopni Celsjusza, średnie opady to 65 milimetrów. We wrześniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 8 stopni Celsjusza, średnie opady to 60 milimetrów. W październiku średnia miesięczna temperatura wyniosła 0 stopni Celsjusza, średnie opady to 45 milimetrów. W listopadzie średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 8 stopni Celsjusza, średnie opady to 40 milimetrów. W grudniu średnia miesięczna temperatura minus 15 stopni Celsjusza, średnie opady to 30 milimetrów. Następny klimatogram opisuje klimat umiarkowany ciepły przejściowy - Warszawa. W styczniu średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 3 stopnie Celsjusza, średnie opady to 45 milimetrów. W lutym średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 2 stopnie Celsjusza, średnie opady to 35 milimetrów. W marcu średnia miesięczna temperatura to 1 stopień Celsjusza, średnie opady to 45 milimetrów. W kwietniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 4 stopnie Celsjusza, średnie opady to 50 milimetrów. W maju średnia miesięczna temperatura wyniosła 18 stopnie Celsjusza, średnie opady to 75 milimetry. W czerwcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 15 stopni Celsjusza, średnie opady to 80 milimetrów. W lipcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 19 stopni Celsjusza, średnie opady to 90 milimetrów. W sierpniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 19 stopni Celsjusza, średnie opady to 80 milimetrów. We wrześniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 14 stopni Celsjusza, średnie opady to 75 milimetrów. W październiku średnia miesięczna temperatura wyniosła 8 stopni Celsjusza, średnie opady to 50 milimetrów. W listopadzie średnia miesięczna temperatura wyniosła 2 stopnie Celsjusza, średnie opady to 55 milimetrów. W grudniu średnia miesięczna temperatura wyniosła minus 2 stopnie Celsjusza, średnie opady to 50 milimetrów. Kolejny klimatogram opisuje klimat umiarkowany ciepły morski - Irlandia. W styczniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 2 stopnie Celsjusza, średnie opady to 100 milimetrów. W lutym średnia miesięczna temperatura wyniosła 5 stopni Celsjusza, średnie opady to 75 milimetrów. W marcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 8 stopni Celsjusza, średnie opady to 110 milimetrów. W kwietniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 10 stopni Celsjusza, średnie opady to 95 milimetrów. W maju średnia miesięczna temperatura wyniosła 14 stopni Celsjusza, średnie opady to 95 milimetrów. W czerwcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 17 stopni Celsjusza, średnie opady to 90 milimetrów. W lipcu średnia miesięczna temperatura wyniosła 19 stopni Celsjusza, średnie opady to 95 milimetrów. W sierpniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 18 stopni Celsjusza, średnie opady to 130 milimetrów. We wrześniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 16 stopni Celsjusza, średnie opady to 100 milimetrów. W październiku średnia miesięczna temperatura wyniosła 18 stopni Celsjusza, średnie opady 80 milimetrów. W listopadzie średnia miesięczna temperatura wyniosła 12 stopni Celsjusza, średnie opady to 95 milimetrów. W grudniu średnia miesięczna temperatura wyniosła 3 stopnie Celsjusza, średnie opady to 80 milimetrów.
Klimatogramy dla strefy umiarkowanej
Źródło: Tomorrow sp.z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

  • W strefie klimatów okołobiegunowych, charakteryzujących się bardzo niskimi opadami i niską temperaturą, mamy do czynienia z klimatem subpolarnym, dla którego typowe jest krótkie zimne lato i długa mroźna zima, oraz klimatem polarnym z temperaturą ujemną przez cały rok.

1
Strefy klimatyczne świata (podstawowe informacje)

Strefa

Przebieg temperatury
(średnie temperatury miesięczne)

Opady

Warunki dla życia i działalności człowieka

klimatów równikowych

przez cały rok powyżej +20°C; małe amplitudy dobowe i roczne

wysokie opady niemal codziennie przez cały rok

bardzo gorąco i zbyt wilgotno

klimatów zwrotnikowych

powyżej +10°C zimą i powyżej +20°C latem, bardzo duże dobowe i roczne amplitudy temperatury

małe lub bardzo małe opady wyłącznie latem

duże amplitudy temperatury, miejscami skrajnie sucho, co często uniemożliwia działalność gospodarczą

klimatów podzwrotnikowych

zimy powyżej 0°C (tylko we wnętrzu kontynentów zdarzają się mrozy), lata powyżej +20°C

suche lata, deszczowe zimy

najkorzystniejsze warunki zarówno termiczne, jak i opadowe

klimatów umiarkowanych

ciepła

zimą od -10°C w głębi kontynentu do 0°C na wybrzeżach, latem od +15°C na wybrzeżach do +20° w głębi lądu

opady przez cały rok, najwyższe latem, zimą opady śniegu

łagodny klimat z krótką i chłodną zimą, korzystny dla gospodarki

chłodna

od -20°C w głębi kontynentu do -10°C na wybrzeżach zimą oraz między +10° a +20°C latem

opady przez cały rok, najwyższe latem, zimą opady śniegu

umiarkowane warunki klimatyczne z długą i mroźną zimą, trudne dla rolnictwa

klimatów okołobiegunowych

średnia roczna znacznie poniżej 0°C, w miesiącach letnich na obrzeżach możliwy wzrost temperatury do +10°C

niewielkie opady i niemal wyłącznie śniegu

silne mrozy przez większą część roku, krótkie i chłodne lato na obrzeżach strefy lub brak klimatycznego lata

Klimaty astrefowe

To regiony, w których góry lub odległość od oceanu zmieniają pogodę na tyle silnie, że nie pasuje ona do standardowych pasów klimatycznych (stref), a wyróżniamy je po to, aby zrozumieć, jak ukształtowanie terenu i układ lądów modyfikują klimat lokalny.

Klimat astrefowy

Charakterystyka

górski

Poszczególne elementy klimatu i pogody nie zmieniają się wraz z szerokością geograficzną, ale z wysokością nad poziomem morza:

  • spadek temperatury powietrza (o ok. 0,6°C na 100 m) wraz z wysokością, jednakże w niektórych częściach (np. w dolinach i kotlinach) zachodzi często inwersja termiczna,

  • spadek ciśnienia atmosferycznego (o ok. 11,5 hPa na 100 m) wraz z wysokością,

  • spadek wilgotności bezwzględnej wraz z wysokością, choć jednocześnie wilgotność względna przyjmuje wartości bardzo wysokie,

  • przy niższych niż na nizinach temperaturach powietrza łatwiej jest osiągnąć w atmosferze stan nasycenia, czego skutkiem jest powstawanie chmur,

  • wzrost ilości opadów wraz z wysokością, ale najwyższe partie gór, które znajdują się powyżej poziomu chmur, odznaczają się inwersją opadową,

  • wzrost natężenia promieniowania słonecznego wraz z wysokością,

  • wzrost prędkości wiatru z wysokością,

  • występowanie fenu, wiatrów zboczowych i tunelowych,

  • zależność nasłonecznienia od ekspozycji stoków i układu łańcuchów górskich,

  • duża zmienność pogody,

  • piętrowość klimatyczna – poszczególne pasma stanowią naturalne granice typów klimatu (w zależności od szerokości geograficznej granice te przebiegają na różnych wysokościach).

R1NDQ1QOXESFH
Grafika przedstawia piętra klimatyczno roślinne w górach. W Górach Skandynawskich występuje pogórze z lasem liściastym, piętro górskie z lasem iglastym, od 2000 metrów występuje piętro alpejskie z trawami, do 3000 metrów występuje piętro subniwalne i niwalne ze skałami i turniami. W Alpach występuje pogórze z lasem liściastym, piętro górskie z lasem mieszanym i z kosodrzewiną, Od około 2000 metrów występuje piętro alpejskie z trawami. Od 3000 metrów występuje piętro subniwalne ze skałami i turniami a potem piętro niwalne z lodowcami i wiecznymi śniegami przekraczające 4000 metrów. W Himalajach do 2000 metrów występuje pogórze z wilgotnym lasem monsunowym, piętro górskie z lasem mieszanym i z lasem iglastym do 4000 metrów. Do 5000 metrów występuje piętro alpejskie z trawami. Do 6000 metrów występuje piętro subniwalne ze skałami i turniami. Do ponad 8000 metrów występuje piętro niwalne z lodowcami i wiecznymi śniegami.
Występowanie pięter klimatyczno‑roślinnych w Alpach, Górach Skandynawskich i Himalajach
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
R1VFTQBQRL6BF
Grafika przedstawia piętra klimatyczne w Tatrach. Od 1000 występuje piętro umiarkowanie chłodne od 4 do 6 stopni Celsjusza. Następnie do około 1500 metrów występuje piętro chłodne od 2 do 4 stopni Celsjusza. Do 2000 metrów piętro bardzo chłodne od 0 do 2 stopni Celsjusza. Do około 2400 metrów piętro umiarkowanie zimne od minus 2 do 0 stopni Celsjusza. Do 2500 metrów piętro zimne od minus 4 do minus 2 stopni Celsjusza. Na stoku południowym granice między piętrami przebiegają wyżej niż na stoku północnym.
Piętra klimatyczne w Tatrach i zmiana ich granic względem ekspozycji stoków
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

monsunowy

  • występowanie w zasięgu cyrkulacji monsunowej,

  • dwie pory roku: ciepła (z nawalnymi opadami, kiedy napływa ciepłe i wilgotne powietrze znad oceanu) i zimna (sucha, kiedy napływa chłodne i suche powietrze z wnętrza lądu).

Mezoklimat, określany też jako klimat lokalny, to klimat charakterystyczny dla niewielkiego regionu geograficznego, cechujący się wewnętrzną jednorodnością oraz odrębnością w stosunku do warunków klimatycznych obszarów sąsiednich. Kształtuje się on pod wpływem rzeźby terenu, roślinności, podłoża czy wód powierzchniowych i obejmuje zróżnicowane jednostki geograficzne, np. dolinę rzeczną, pasmo wzgórz, kompleks leśny, dużą powierzchnia wodną, miasto czy osiedle. 

Klimat lasu

Klimat miasta

  • występują małe dobowe i roczne wahania temperatury powietrza,

  • zatrzymywane są duże ilości wilgoci (przyczynia się do tego parowanie ściółki i transpiracja drzew oraz osłabiona wymiana powietrza we wnętrzu lasu), w związku z czym występują tam większe opady atmosferyczne (zwłaszcza zimą; dzięki zwiększonej turbulencji nad koronami drzew),

  • latem jest chłodniej, a zimą cieplej niż na zewnątrz,

  • ruch powietrza słabnie.

  • większe zachmurzenie i większa ilość opadów spowodowane większą liczbą jąder kondensacji pochodzących z zanieczyszczeń z zakładów przemysłowych, transportu, a także ogrzewania domów zimą,

  • większa średnia roczna temperatura powietrza wewnątrz miasta niż na terenach podmiejskich (o ok. 2°C), tzw. miejska wyspa ciepła, spowodowana: występowaniem powierzchni asfaltowych, ceglanych i betonowych (w ciągu dnia gromadzą dużą ilość ciepła i oddają je nocą), niskim albedo (duża liczba ciemnych budynków absorbuje ciepło), dużą ilością emitowanego ciepła (w wyniku rozwoju przemysłu, ogrzewania mieszkań i nieszczelnej izolacji) i dużą ilością zanieczyszczeń (utrudniają one wypromieniowanie ciepła); w sezonie letnim wzrost efektu miejskiej wyspy ciepła tłumaczy się rosnącą rolą promieniowania pochłoniętego (małe albedo) oraz małej straty ciepła na parowanie,

  • bryza miejska wiejąca w stronę centrum – nad miastem tworzy się ośrodek niskiego ciśnienia, a poza nim – wyż,

  • efekt kurtynowy (osłabienie siły wiatru) i efekt tunelowy (wzrost prędkości wiatru między wysokimi budynkami).

Przykłady działań, które mogą ograniczyć rozwój wysp ciepła w mieście: zachowanie w przestrzeni miasta powierzchni niezabudowanych; wprowadzenie obszarów zielonych na terenach przewidzianych dla dalszej intensywnej zabudowy; wprowadzenie monitoringu miejskiej wyspy ciepła; zaprzestanie wycinania drzew w miastach; termomodernizacja budynków.

Mikroklimat odzwierciedla lokalne oddziaływania elementów środowiska na warunki atmosferyczne w skali mikro. Przykładem może być:

  • zróżnicowanie klimatyczne pięter leśnych pozwalające na wyróżnienie mikroklimatu koron drzew albo runa leśnego w klimacie lasu,

  • poszczególne części obszaru leśnego, np. granica lasu i łąki, teren o mniejszej gęstości drzew, zagajnik itp.

  • określona strona budynku lub dane pomieszczenie.

Na dobry początek
Strefy klimatyczne świata - grafika interaktywna