Lodowce

Lodowce występują na każdym kontynencie. Zaliczamy do nich: lodowce kontynentalne, czyli lądolody o grubości sięgającej kilku tysięcy metrów (obecnie do 4000 m), czapy lodowe o grubości 100–1000 m, lodowce górskie, których jęzory mają grubość 50–950 m oraz niewielkie lodowczyki, zajmujące drobne misy i nisze skalne. Ich rozmiary i kształt zależą od warunków klimatycznych i ukształtowania terenu.

Lądolody powstają powyżej granicy wieloletniego śniegu, w miejscu, gdzie więcej śniegu przybywa niż topnieje.

REMGDTXVLUE48

Wykres ilustruje granicę wieloletniego śniegu w zależności od szerokości geograficznej. Na osi x oznaczono szerokość geograficzną. Zaczyna się od 90 stopni szerokości północnej, kolejny punkt oznaczony na osi to 66 stopni 34 minuty szerokości północnej, dalej 23 stopnie 26 minut szerokości północnej, kolejno oznaczona jest szerokość 0 stopni, 23 stopnie 26 minut szerokości południowej, 66 stopni 34 minuty szerokości południowej, a kończy się oznaczeniu 90 stopniach szerokości południowej. Na osi y oznaczono metry nad poziomem morza poczynając od zera aż do 6 tysięcy metrów nad poziomem morza z podziałką co 1000 metrów. Linia wykresu rozpoczyna się tuż za 90 stopniami szerokości północnej na osi x. Biegnie w górę pod dużym kątem aż do 23 stopni 26 minut szerokości północnej. Na osi y pokazana jest w tym punkcie wartość pomiędzy pięcioma a sześcioma metrami nad poziomem morza. Dalej linia wykresu nieznacznie spada do zera stopni, gdzie granica pokrywy śnieżnej znajduje się niewiele ponad czterema tysiacami metrów nad poziomem morza. Kolejno znów ta linia delikatnie wzrasta aż do 23 stopni 26 minut szerokości południowej, gdzie granica pokrywy śnieżnej znajduje się na poziomie pięciu tysięcy metrów nad poziomem morza. Dalej linia wykresu ostro spada w dół aż do wartości 0 metrów nad poziomem morza w punkcie na osi x znajdującym się niewiele za granicą 66 stopni 34 minut szerokości południowej.

Bardzo ważnym warunkiem powstawania lodowców jest także występowanie stosunkowo rozległych, płaskich lub jeszcze lepiej wklęsłych powierzchni, na których może gromadzić się śnieg i stopniowo przekształcać się w lód. To pole firnowepole firnowepole firnowe i tu zachodzi stopniowe gromadzenie się śniegu oraz jego transformacja.

Ujemna temperatura jest niezbędnym warunkiem tworzenia się lodowców, a średnia roczna temperatura musi być poniżej 0°C. Niestety, ze względu na globalne ocieplenie, obszarów takich jest obecnie coraz mniej. Powierzchnia lodowców na wszystkich kontynentach maleje.

Obszar akumulacji śniegu i przekształcania się go w lód lodowcowylód lodowcowylód lodowcowy to pole firnowepole firnowepole firnowe.

Współczesne lądolody Antarktydy i Grenlandii są pozostałością ostatniej epoki lodowcowej, która miała miejsce w plejstocenie (115 000 do 11 700 lat temu), kiedy to podczas ostatniego zlodowacenia lądolód pokrywał około 8% powierzchni Ziemi i 25% powierzchni lądu.

R13B255O4GASX

Na mapie świata zaznaczono zasięg ostatniego zlodowacenia na półkuli północnej. Objęło ono połowę powierzchni Ameryki Północnej od rzeki Missouri na północ, wraz z Arktyką, Grenlandią oraz północną częścią Rosji i Europy.

Obecnie ponad 10% powierzchni lądów pokrywają lodowce i lądolody. Szacuje się, że stanowią one ok. 25% objętości lodowców i lądolodów plejstoceńskich. Największe z nich występują na półkuli południowej – należy do nich lądolód Antarktydy o powierzchni 13,3 mln km² i lądolód Patagoński Południowy (16,8 tys. km²). Na półkuli północnej pokrywa lodowa Arktyki zajmuje 14,5 mln kmIndeks górny 2², w tym lądolód grenlandzki 1,7 mln km². Największą miąższość ma pokrywa lodowa Antarktydy. Jej przeciętna grubość wynosi 1600 m.

R1U5VXZLZ37E4

Zdjęcie przedstawia widok z góry na stosunkowo płaski teren pokryty lodem.

Działalność lądolodów

Lądolody to potężne rzeźbiarze krajobrazu, których działalność opiera się na trzech procesach: niszczeniu podłoża (erozja), przenoszeniu materiału (transport) oraz jego osadzaniu (akumulacja). Charakter tych zmian zależy bezpośrednio od etapu zlodowacenia. W fazie nasuwania się lądolodu dominuje erozja – lód działa jak gigantyczny strug, wyrywając fragmenty skał i wygładzając powierzchnię. Pobrany materiał, w tym wielkie głazy narzutowe zwane eratykami, jest transportowany na dystanse setek kilometrów, a przed czołem lodu formują się spiętrzone wały moreny czołowej.

Sytuacja zmienia się w fazie postoju, gdy tempo topnienia lodu równoważy jego napływ. Lądolód działa wtedy jak taśmociąg, dostarczający materiał skalny w jedno miejsce, co skutkuje usypywaniem akumulacyjnych moren czołowych wyznaczających granicę zasięgu lodu. Ostatnim etapem jest recesja, czyli wycofywanie się lądolodu. Topniejąca masa lodowa odsłania wówczas morenę denną, tworzącą rozległe, faliste równiny. Najwyraźniejsze ślady tej działalności, od wygładzonych skał po rozległe pojezierza, widoczne są dziś w północnej Europie i Ameryce Północnej.

Formy erozyjnej działalności lodu lodowcowego - opisy do rozwinięcia

accordion

• wygłady lodowcowe
• rysy lodowcowe
• zadziory lodowcowe
• mutony

wygłady lodowcowe10

Skutkiem erozyjnej działalności lądolodów są różne formy terenu. Jedną z takich form są wygłady lodowcowe, będące doskonale ogładzonymi powierzchniami skalnymi. W zależności od odporności skał i ich uszczelnienia przyjmują one formę wklęsłą lub wypukłą. Formy te są powszechne na terenie Finlandii, południowej Szwecji i Szkocji.

RBSDBTZK7SLGJ

Zdjęcie przedstawia stykające się ze sobą płaskie kawałki bazaltu. Mają kształt sześciokątów. Są brązowe.

rysy lodowcowe40

Bardzo twarde, ostrokrawędziste bloki i okruchy skał nacinają i rysują wypolerowane uprzednio przez lądolód powierzchnie, tworząc tzw. rysy lodowcowe. Mają one przebieg zgodny z kierunkiem ruchu lodowca. Rysy lodowcowe mogą powstać także na głazach przemieszczanych w obrębie moreny dennej.

RVQGDF8M9EUZP

Zdjęcie przedstawia skalną powierzchnię z podłużnymi rysami.

zadziory lodowcowe40

Zbliżone pochodzenie mają zadziory lodowcowe będące płytkimi, sierpowatymi zagłębieniami. Powstają w następstwie kruszenia i odrywania odłamków skalnych pod wpływem nacisku bloków transportowanych w lodzie.

mutony40

W dużych skupiskach skalnych występują niekiedy mutony, zwane także barańcami, bochnami skalnymi lub baranimi łbami. Są to podłużne garby i pagórki o dobrze ogładzonej powierzchni. Mają różną wielkość – od kilku do nawet kilkuset metrów. Charakteryzują się asymetrycznym profilem podłużnym. Strona proksymalna, czyli ta wystawiona na bezpośrednią działalność lodowca, ma powierzchnię doskonale ogładzoną i unosi się łagodnie ku kulminacji. Przeciwna strona (dystalna) opada urwiskiem lub ogładzonym stokiem.

RTJJDZ4TEHM2S

Zdjęcie przedstawia teren pagórkowaty wokół jeziora. Na pierwszym planie część brzegu jeziora przybiera kształt garbu. Jego strome zbocza są skaliste, górną powierzchnię porasta trawa.

Akumulacyjna działalność lody lodowcowego - opisy do rozwinięcia

accordion

• morena denna
• morena czołowa
• głazy narzutowe

morena denna10

• morena denna – to zmiennej grubości warstwa materiału skalnego pochodzącego głównie z niszczenia (zdzierania) podłoża; materiał morenowy jest transportowany i wytopiony z lądolodu, a następnie osadzany w czasie jego zanikania, czyli deglacjacji na powierzchni terenu; rzeźba obszarów moreny dennej ma charakter płaskiej lub falistej równiny, a obniżenia w jej powierzchni wypełniają rozległe i płytkie jeziora;

  R781S5STLUMHP

  Zdjęcie przedstawia równinę moreny dennej. Jest to płaski teren. Porośnięty jest zbożem. Dalej rosną pojedyncze drzewa. W tle są niewielkie wzniesienia.

  

morena czołowa40

• akumulacyjna morena czołowa – powstaje równolegle do czoła lądolodu niezmieniającego swego położenia w dłuższym czasie, co powoduje, że duże ilości materiału morenowego (powierzchniowego, wewnętrznego i dennego) pochodzącego z topniejącego lądolodu są gromadzone ciągle w tym samym miejscu, co prowadzi do powstania wału o długości od kilku do kilkunastu kilometrów i przebiegu równoległym do czoła lądolodu; jeżeli czoło lądolodu zmienia swoje położenie na niewielkiej powierzchni (oscyluje), powstają ciągi moren czołowych położonych jeden za drugim lub nawet przylegających do siebie, a pooddzielanych podłużnymi zagłębieniami;

  RJ1V7BAQKC8ET

  Zdjęcie przedstawia wzgórza moreny czołowej. Jest to teren przeplatany niewielkimi obniżeniami i wzniesieniami porośniętymi roślinami uprawnymi. Gdzieniegdzie rosną drzewa.

  

głazy narzutowe40

głazy narzutowe(eratyki) – to duże bloki skał naniesione przez lądolód; zwykle są obtoczone w czasie transportu; na podstawie ich rozprzestrzenienia można określić kierunki ruchu lodu i ustalić centrum zlodowacenia; największym znanym głazem narzutowym w Polsce jest Trygław z ciemnoszarego gnejsu, znajdujący się w województwie zachodniopomorskim (obwód ok. 50 m, długość 16 m, szerokość 11 m, łączna wysokość 7,8 m, objętość ok. 700 m³, szacowana masa ok. 2000 t), a w Europie Ehalkivi w Estonii z granitu pegmatytowego (wysokość 7,6 m, długość 16,5 m, szerokość 14,3 m, objętość 930 m³, szacowana masa 2500 t).

R3XJ7GGPSXDEC

Zdjęcie przedstawia głaz narzutowy. Jeden bok jest wysoki i opada do samego dołu. Na szczycie znajduje się figura krzyż. Wokół znajdują się nagrobki oraz drzewa.

RL887Q8Z2FF2D

Zdjęcie przedstawia głaz narzutowy. Z jednej strony jest bardziej stromy a z drugiej łagodny. Wspina się po nim mężczyzna. Głaz znajduje się w wodzie. Wokół są mniejsze głazy.

Działalność wód fluwioglacjalnych

Cechą występującą w lądolodach jest obecność wody, która z jednej strony umożliwia ruch lodowca, z drugiej kształtuje jego podłoże i otoczenie.

Wody spływające z topniejącego lodowca nazywamy wodami fluwioglacjalnymi, kształtują one jego przedpole.

Efektem wód płynących w środowisku fluwioglacjalnym są formy erozyjne i akumulacyjne, które dzielimy na formy powstałe pod lodowcami i formy powstałe na przedpolu lodowców.

Formy fluwioglacjalne pod lodowcami

Czynnikiem powstawania form fluwioglacjalnych pod lodowcami jest erozyjna działalność wód lodowca. Przepływają one z dużymi prędkościami pod lodowcem, mając kontakt z podłożem. Niosą w sobie odłamki skalne i inne mniejsze elementy osadów podłoża, które bardzo efektywnie erodują podłoże.

Działalność wód fluwioglacjalnych - animacja

R16OQDQOS2M22

Film nawiązujący do działalności wód fluwioglacjalnych.

Film nawiązujący do działalności wód fluwioglacjalnych.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R16OQDQOS2M22

Film nawiązujący do działalności wód fluwioglacjalnych.

Pewne podobieństwo do koryt wód roztopowych wykazują rynny. Są długie i strome, a ich dno jest nierówne. Występują jednak tylko w osadach miękkich. Są powszechne w północnej Polsce, gdzie ich zasięg wyznacza granicę ostatniego zlodowacenia. Gdy formy te są wypełnione wodą, powstają tak zwane jeziora rynnowe.

Ozy są formami powstającymi w lodowcach. Sięgają nawet do 100 km długości i są kręte. Ich główny materiał budulcowy to osady piaszczyste i żwirowe, które złożone zostały w tunelach lodowcowych wewnątrz i na lodowcu. 

R16SSPK17SMXL

Grafika przedstawia powstawanie ozu. Najpierw w lądolodzie, na jego dnie, tworzy się tunel podlodowcowy a następnie od góry szczelina lodowcowa. Po wytopieniu lądolodu zostaje długi, kręty wał.

Materiały budulcowe odkładane były w zagłębieniach na powierzchni lodowca lub pomiędzy bryłami martwego lodu. W czasie deglacjacji lód wytapiał się, a ściany traciły podparcie, w ten sposób dochodziło do ich deformacji i obsuwania. Ostatecznie powstawał piaszczysty pagór, zwany kemem. To krótka forma – o długości do kilku kilometrów i wysokości do 30 metrów.

R1FAVHXRU4D3O

Grafika przedstawia powstawanie kemu. W lądolodzie powstaje zagłębienie zwane przetainą. Następnie lądolód wokół przetainy pęka. W miejscu przetainy powstaje kem wokół którego zostaje martwy lód a następnie wytopisko. Kem porastają drzewa.

R1754CEV9M75G

Zdjęcie przedstawia niewielki pagórek porośnięty trawą. Przed pagórkiem jest płaski teren, za wzniesieniem teren jest pagórkowaty.

Formy fluwioglacjalne na przedpolu lodowca

Na przedpolu lodowca powstają formy zarówno akumulacyjne, jak i erozyjne, będące efektem oddziaływania ogromnych i szybko przemieszczających się mas wodnych wypływających z lodowca.

Jedną z najbardziej spektakularnych form terenu powstających na przedpolu lodowca jest pradolina. Powstaje ona w wyniku erozyjnej działalności wód wypływających z lodowca i wód odwadniających obszar niezlodowacony. Zazwyczaj pradolina jest długa, a jej szerokość często przekracza 10 km. W Polsce najważniejsze pradoliny związane są z Niżem Polskim (np. Pradolina Toruńsko‑Eberswaldzka).

RV9HLGJ2EX92R

Zdjęcie przedstawia rozległy, stosunkowo płaski teren. Rośnie na nim trawa i niskie drzewa liściaste. W tle jest las.

Inną formą powstającą na przedpolu lodowca jest sandr. To forma akumulacyjna, która swój początek bierze w miejscu wypływu wód spod lodowca. Powierzchnia sandru jest właściwie płaska, jednak w niektórych miejscach mogą pojawić się zagłębienia w miejscach po bryłach martwego, pogrzebanego lodu.

Formy fluwioglacjalne - galeria zdjęć

R1FSSPMLENSU4

Schemat typów form fluwioglacjalnych. Na schemacie po lewej stronie jest wzniesienie, na którym w postaci niebieskich linii zaznaczono wodę. U podnóża zbocza zaznaczono deltę, a poniżej na płaskim już terenie kanały, biegnące w poprzek lodowca. Za kanałami znajduje się studnia, to okrągłe zagłębienie w lodzie. Pod lodem zaznaczono owalny tunel. Po prawej stronie schematu w poprzek lodowca biegnie koryto - ma postać podłużnego zagłębienia.

RMZE424ZGG7AR

Schemat typów form fluwioglacjalnych. Na schemacie po lewej stronie jest wzniesienie. Na dole zbocza jest terasa kemowa. Przypomina dwa schody, ma płaskie wierzchołki. U podnóża lodowca na płaskim terenie są kemy w postaci długich pagórków, ozy - pagórki. Na końcu schematu po prawej stronie jest rynna - ma postać podłużnego zagłębienia. Biegnie w poprzek terenu.

Do form akumulacji glacjalnej należą także drumliny będące eliptycznymi, asymetrycznymi pagórkami o długości 100–1000 m i wysokości 5–60 m. Są one zbudowane z gliny zwałowej lub z piaszczysto‑żwirowego jądra okrytego gliną, a niekiedy zawierają materiał skalny lub materiał podłoża wyciśnięty przez lodowiec. 

RKQSV35CORN2F

Zdjęcie przedstawia drumlin. Na pierwszym planie znajduje się płaski porośnięty trawą teren. Dalej jest drumlin. Jego stoki są porośnięte drzewami i krzewami.

W plejstocenie lądolód nasuwał się od północy kilkukrotnie i za każdym razem pozostawiał warstwę osadów morenowych oraz powodował powstawanie przedstawionych powyżej form akumulacyjnych. Po jego ustąpieniu w warunkach klimatu peryglacjalnego następowało ich niszczenie wskutek wietrzenia, erozji i ruchów masowych – proces ten to denudacja, powodująca wyrównywanie, a niekiedy całkowite niszczenie utworów i form polodowcowych oraz stopniowe obniżenie powierzchni. Dlatego m.in. glacjalne formy akumulacyjne powstające w zasięgu starszych zlodowaceń (o ile przetrwały) mają inne cechy morfometryczne (są niższe, charakteryzują je mniejsze deniwelacje i spadki) niż ich odpowiedniki ukształtowane w czasie młodszych zlodowaceń. Prawidłowość tę ilustruje zamieszczony poniżej schemat.

R118TNMLHXNCG

Grafika przedstawia układ form rzeźby glacjalnej. Od lewej strony na podłożu znajduje się sandr, morena czołowa, morena denna zlodowacenia starszego, osady międzylodowcowe. Na tych osadach powstały kolejne sandry, morena czołowa, jezioro polodowcowe i morena denna zlodowacenia młodszego.

Formy terenu powstałe w wyniku działalności lądolodu- grafika interaktywna

Lodowce górskie

Lodowce górskie tak samo jak lądolody formują się tam, gdzie opady śniegu przeważają nad jego ubytkiem w wyniku topnienia i parowania. Pod naciskiem powiększających się mas śniegowo‑firnowych lód lodowcowy zachowuje się jak ciało plastyczne i zaczyna się rozpływać (lodowiec spływa w postaci jęzora poniżej granicy wieloletniego śniegu, wykorzystując lokalne obniżenia i doliny).

Takie warunki istnieją powyżej granicy wieloletniego śniegu, czyli umownej granicy, powyżej której utrzymuje się śnieg. Nadmiar lodu gromadzącego się w polu firnowym prowadzi do jego przedostawania się poza próg skalny w postaci jęzorów lodowcowych. Spływając dolinami, jęzory te rzeźbią podłoże, a po przekroczeniu linii wieloletniego śniegu ulegają ablacji (topnieniu), dając początek rzekom (np. Ren, Rodan, Ganges, Brahmaputra, Jangcy).

Lodowiec górski składa się z:

• pola firnowego - jest to miejsce położone powyżej granicy wiecznego śniegu, w którym następuje akumulacja śniegu i jego zamiana w lód;

• jęzora lodowcowego - jest to ruchoma część lodowca znajdująca się poniżej granicy wiecznego śniegu.

R3MXFRVA82B5R

Na ilustracji przedstawiono schemat lodowca górskiego z zaznaczonymi jego elementami. Dolina jest to wklęsły fragment terenu pomiędzy górami, znajduje się w niej lodowiec. W górnej oraz w prawej stronie schematu są przedstawione wzniesienia górskie jako wypukłe twory zakończone ostrym czubkiem. Śnieg i firn jest umieszczony u góry ponad niebieską strukturą lodowca. W tym miejscu występuje strefa akumulacji. Poniżej lodowiec jest odkryty, rysunek tu przecina pozioma czerwona przerywana linia. Jest to linia wieloletnich śniegów. Po prawej stronie od linii znajdują się szczeliny. Poniżej linii wieloletnich śniegów jest lodospad. Wzdłuż lodowca biegną strzałki skierowane w dół. Po prawej stronie równolegle do lodowca znajduje się morena boczna - niewielkie wzniesienie o zaokrąglonych szczytach. W dolnej części lodowca jest strefa ablacji. Na wysokości strefy ablacji występuje morena denna. Na końcu pokrywy lodowej wiją się strumienie wód roztopowych. Na ich wysokości znajduje się sandr. Jest przedstawiony jako struktura wypełniona materiałem skalnym.

R194KTXV8FRNF

Zdjęcie przedstawia ośnieżoną do połowy górę. W żlebach widać wąskie lodowce.

REZMC9KKA8N33

Zdjęcie przedstawia szeroki lodowiec przypominający lodową rzekę. Po lewej i prawej stronie lodowca są wysokie, częściowo ośnieżone górskie szczyty.

Niszcząca działalność lodowców górskich

W wyniku działalności lodowców górskich powstaje szereg form, tzw. form glacjalnych. Tworzą się one na skutek dwóch rodzajów działalności - erozyjnej i akumulacyjnej. Powstają wtedy następujące formy:

• Dolina U‑kształtna (żłób lodowcowy) - jest to dawna dolina V‑kształtna, przekształcona w wyniku działalności jęzora lodowcowego, który spływał doliną, poszerzał jej dno i powodował wietrzenie zboczy. W rezultacie zbocza te stały się strome. Charakterystyczne dla tej doliny są właśnie strome ściany i szerokie dno. Przykładem tego typu dolin są m.in. Dolina Roztoki, Dolina Suchej Wody w Tatrach.

R4UE1ONQVTVFE

Zdjęcie przedstawia U kształtną Dolinę Roztoki w Tatrach. Dolina przedstawiona jest zimą, ma szerokie dno, otoczona jest po obu stronach szczytami gór pokrytymi śniegiem.

• Cyrk lodowcowy (kocioł, kar) - zagłębienie powstałe w zamknięciu doliny, w przeszłości będące polem firnowym. Z trzech stron otaczają go strome ściany skalne, a z czwartej strony, od niższej części doliny, odgrodzony jest ryglem lodowcowym. Cyrk lodowcowy, który ma najczęściej kształt misy, po ustąpieniu lodowca często zostaje zajęty przez jezioro cyrkowe. Jeziora cyrkowe są niewielkie, owalne i dość głębokie. Mają strome brzegi. W Tatrach i Karkonoszach występują też jeziora cyrkowe. W Tatrach jest to np. Czarny Staw pod Rysami, Czarny Staw Gąsienicowy czy też m.in. Wielki Staw i Mały Staw w Karkonoszach.

R1U4Q84H2ZZT4

Na fotografii widać Kocioł Wielkiego Stawu w Karkonoszach. Jest to zagłębienie otoczone zboczami górskimi. W zagłębieniu znajduje się jezioro – Wielki Staw. Zbocza górskie są pokryte głównie trawami i licznymi pojedynczymi skałami.

• Baraniec (muton) - to asymetryczny, ogładzony przez lodowiec pagórek. Od strony nasuwającego się lodowca zbocze jest łagodne i wygładzone, a stok przeciwny jest stromy i niewyrównany. Stromy stok to wynik naprzemiennego topnienia i zamarzania lodowca w jego dolnej części. 

R1ZZJZKOFXVFT

Na zdjęciu znajduje się muton w Cadair Idris w Walii. To forma skalna w postaci wypukłej, dużej skały; oszlifowany, podłużny pagórek o długości od kilku metrów. Jest on częściowo pokryty mchem i wystaje z powierzchni ziemi.

• Wygłady lodowcowe i rysy lodowcowe – ogładzone powierzchnie skał, bruzdy na powierzchni skał powstałe w wyniku detersji i egzaracji. Wygłady lodowcowe to powierzchnie skał wypolerowane przez przesuwający się lodowiec (efekt detersji), zaś rysy lodowcowe to bruzdy na powierzchni skał wyorane przez odłamek skalny, przemieszczający się wraz z lodowcem. Przebieg rys jest zgodny z kierunkiem ruchu lodowca.

Rodzaje i skutki erozji lodowców górskich - animacja 3D

R128O7UPQTNU3

Film nawiązujący do rodzajów i skutków erozji lodowców górskich.

Film nawiązujący do rodzajów i skutków erozji lodowców górskich.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R128O7UPQTNU3

Film nawiązujący do rodzajów i skutków erozji lodowców górskich.

Akumulacyjna działalność lodowców górskich

Działalność akumulacyjna lodowca górskiego jest nierozerwalnie związana z jego cyklem życia – od gromadzenia śniegu w polu firnowym, przez spływanie jęzorem lodowcowym, aż po końcowy etap topnienia, czyli ablację. W trakcie tych procesów lodowiec transportuje i osadza materiał skalny, tworząc różne rodzaje moren. Materiał gromadzący się na powierzchni lodu ze zwietrzałych zboczy górskich tworzy moreny boczne, które po połączeniu się dwóch jęzorów mogą przekształcić się w morenę środkową. Równocześnie pod naciskiem ogromnej masy lodu, na dnie doliny, formuje się morena denna, zbudowana z silnie rozdrobnionych okruchów skalnych. Całość dopełnia materiał wewnętrzny, wtopiony w głąb lodowca, który wraz z pozostałymi osadami zostaje ostatecznie zdeponowany w dolinie, trwale zmieniając rzeźbę terenu w wysokich górach.

R1U1J52DEHAEQ

Ilustracja przedstawia kilka typów moren. Na ilustracji jest pasmo górskie ze spływającym lodowcem. Na górnej powierzchni lodowca zaznaczono morenę powierzchniową, z boku morenę boczna, w środkowej części morenę środkową. Wewnątrz jęzora lodowcowego, w miejscu grubego lodu jest morena wewnętrzna, jej dolna część, dno to morena denna.

R13O7V3GQH9PA

Zdjęcie przedstawia teren górski. Na pierwszym planie jest łąka, tuż za nią wał zbudowany z kawałków skał. Na wale rośnie kosodrzewina. Za wałem jest jezioro oraz górskie szczyty.

Podobieństwa i różnice lodowców górskich i lądolodów