Trochę teorii
Wzrost gospodarczy a rozwój gospodarczy (społeczno‑gospodarczy)
Wzrost gospodarczy to wzrost produkcji dóbr i usług. Wzrost gospodarczy oznacza wiec, że w kraju produkuje się więcej towarów i usług niż rok wcześniej. Mierzy się go liczbami (najczęściej za pomocą PKB).
Państwo może zwiększać swoją produkcję na dwa sposoby:
ilościowo- na przykład: wycinamy las, żeby mieć więcej pól uprawnych, albo budujemy kolejną taką samą fabrykę. Zużywamy więcej zasobów.
jakościowo- na przykład: inwestujemy w lepsze nawozy, dzięki czemu z tego samego kawałka ziemi zbieramy dwa razy więcej plonów. Używamy maszyn, które pracują szybciej i zużywają mniej prądu.
Rozwój społeczno‑gospodarczy to pojęcie znacznie szersze. Nie chodzi w nim tylko o to, ile kraj produkuje, ale jak to wpływa na życie ludzi. Rozwój gospodarczy to zmiana na lepsze. Widzimy go wtedy, gdy dzięki zarobionym pieniądzom:
Szkoły i szpitale są lepiej wyposażone,
Ludzie są zdrowsi i żyją dłużej,
Mamy bezpieczniejsze drogi i czystsze powietrze,
Rozwijają się nowoczesne technologie.
Sam wzrost nie gwarantuje rozwoju. Kraj może produkować mnóstwo stali i węgla (wzrost), ale jeśli ludzie nadal mieszkają w biedzie, a środowisko jest zatrute, to nie ma mowy o rozwoju gospodarczym.
Rozwój społeczno‑gospodarczy na świecie wpływa na poziom życia ludności zamieszkującej określone państwo. W krajach wysoko rozwiniętych istnieje zwykle swobodny i szeroki dostęp do wielu dóbr i usług, ale również tam występują dysproporcje społeczne. Wiele ludzi na świecie żyje w skrajnej nędzy. Istnieje sporo czynników, które wpływają na poziom rozwoju społeczno‑gospodarczego.
Czynniki wpływające na rozwój społeczno‑gospodarczy - opisy do rozwinięcia
- warunki klimatyczne,
- jakość gleb,
- dostęp do surowców mineralnych., Ekonomiczne - dostęp do środków pozwalające na prowadzenie inwestycji w państwie,
- dostęp do siły roboczej., Historyczne - niewolnictwo i kolonializm,
- podsycanie waśni plemiennych., Polityczne - konflikty i wojny domowe,
- różnica między gospodarką centralnie sterowaną i rynkową., Kulturowe - poziom wykształcenia ludności,
- religie,
- podatność społeczeństwa na reformy i zmiany w państwie.
Podział państw ze względu na poziom rozwoju społeczno‑gospodarczego jest trudny, ponieważ nie ma idealnych wskaźników pozwalających odzwierciedlić rzeczywiste sytuacje w krajach. Jednak w celu zobrazowania poziomu rozwoju państw stosuje się różnorodne wskaźniki i mierniki, które można podzielić na trzy grupy: gospodarcze (np. produkt krajowy brutto – PKB, stopa bezrobocia, struktura zatrudnienia ludności), społeczne (np. odsetek analfabetyzmu, wskaźnik urbanizacji) i demograficzne (np. przyrost naturalny, struktura wiekowa ludności, wskaźnik urodzeń).
Cechy państw o różnym poziomie rozwoju
Cechy państw o różnym poziomie rozwoju można dostrzec niemal na każdym kroku w gospodarce, strukturze społeczeństwa, jak i codziennym życiu mieszkańców. Każda z tych grup cech pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego świat jest tak bardzo zróżnicowany i jakie wyzwania stoją przed poszczególnymi krajami.
Cechy państwo - opisy do rozwinięcia
Wśród cech gospodarczych wyróżnia się m.in. strukturę PKB. Im wyższy poziom rozwoju kraju, tym większy udział usług i mniejszy udział rolnictwa w wytwarzaniu PKB. Przemysł odgrywa ważną rolę w krajach średnio rozwiniętych, a w krajach słabo rozwiniętych występuje przeważnie górnictwo (jeżeli kraj jest bogaty w złoża surowców). Kraje o niskim poziomie rozwoju eksportują przeważnie płody rolne lub wskazane wcześniej surowce mineralne, a stopień przetworzenia produktów jest proporcjonalny do poziomu rozwoju kraju. Zależność ta występuje także wtedy, gdy analizuje się odsetek nakładów na działalność badawczo‑rozwojową w tworzeniu PKB, jak również biorąc pod uwagę poziom i strukturę produkcji przemysłowej oraz wydajność, kapitałochłonność i poziom wykwalifikowania siły roboczej. W tym zakresie można także wyróżnić poziom rozwinięcia infrastruktury technicznej. Ponadto wraz ze wzrostem poziomu rozwoju kraju wzrasta zapotrzebowanie i zużycie energii elektrycznej, a także zmienia się ich struktura – w krajach wysoko rozwiniętych duże znaczenie odgrywają źródła alternatywne.
W krajach o różnym poziomie rozwoju obserwuje się wyraźne różnice w demograficznych wskaźnikach struktury ludności. Państwa słabo rozwinięte charakteryzują się wysokim przyrostem naturalnym, młodą strukturą wieku oraz wysokim współczynnikiem śmiertelności niemowląt. Wraz ze wzrostem poziomu rozwoju kraju przyrost naturalny maleje, populacja się starzeje, a średnia długość życia znacząco rośnie. Zmienia się również charakter urbanizacji – w krajach rozwijających się często występuje urbanizacja pozorna, czyli szybki wzrost liczby mieszkańców miast bez adekwatnego rozwoju infrastruktury miejskiej i miejsc pracy, prowadzący do powstawania dzielnic biedy.
Do ostatniej grupy zalicza się cechy społeczne. Poziom rozwoju kraju jest wprost proporcjonalny do kaloryczności posiłków, liczby lekarzy czy choćby liczby telefonów i liczby użytkowników internetu w przeliczeniu na liczbę mieszkańców. Jest natomiast odwrotnie proporcjonalny do poziomu analfabetyzmu.
Według najnowszych danych UNESCO i Banku Światowego za rok 2024, wskaźnik analfabetyzmu na świecie nadal pozostaje poważnym problemem i obejmuje około 12,9% dorosłej populacji, co przekłada się na ponad 750 milionów osób powyżej 15 roku życia, które nie potrafią czytać i pisać ze zrozumieniem. Najwyższe wartości tego wskaźnika notuje się w krajach Afryki Subsaharyjskiej oraz regionach południowej i południowo‑zachodniej Azji, gdzie często przekracza on 40%, a nawet 60%. Głównymi przyczynami pozostają bieda, która ogranicza dostęp do edukacji, a także czynniki kulturowe i społeczne, zwłaszcza w odniesieniu do edukacji kobiet. Mimo globalnego postępu, problem analfabetyzmu funkcjonalnego oraz wtórnego wciąż dotyka znaczną część populacji, co stanowi poważne wyzwanie dla rozwoju społecznego i gospodarczego tych regionów.
Przeczytaj, aby lepiej zrozumieć
Cechy państw o różnym poziomie rozwoju można dostrzec niemal na każdym kroku, w sklepach, na ulicach, w szkołach. Zamiast patrzeć tylko na suche liczby, zobaczmy, jak różni się codzienność w trzech grupach państw.
1. Kraje słabo rozwinięte (głównie Afryka Subsaharyjska, np. Niger, Czad)- Gospodarka: Brakuje nowoczesnych maszyn i fabryk. Społeczeństwo: Bardzo wielu ludzi nie potrafi czytać ani pisać (wysoki analfabetyzm). Rodzi się bardzo dużo dzieci, ale opieka medyczna jest słaba, przez co ludzie żyją krócej. Życie codzienne: Większość zarobków wydaje się na jedzenie. Dostęp do bieżącej wody, prądu czy internetu w wielu miejscach wciąż jest luksusem.
2. Kraje średnio rozwinięte (kraje w trakcie transformacji, np. Indie, Wietnam, Egipt) - Gospodarka: To „fabryki świata”. Buduje się tu mnóstwo dróg, linii kolejowych i hal produkcyjnych. Kraj szybko się uprzemysławia. Społeczeństwo: Poziom edukacji szybko rośnie. Powstaje tzw. klasa średnia – ludzie, którzy zarabiają wystarczająco, by odkładać pieniądze na lodówkę, samochód czy wakacje. Życie codzienne: Miasta błyskawicznie rosną, bo ludzie uciekają ze wsi do pracy w przemyśle i budownictwie. Obok starych dzielnic wyrastają nowoczesne biurowce.
3. Kraje wysoko rozwinięte (np. USA, Niemcy, Japonia, ) - Gospodarka: Opiera się na wiedzy i nowoczesnych technologiach. Dominują laboratoria, centra finansowe i IT. Społeczeństwo: Ludzie uczą się bardzo długo (często do 25. roku życia i później). Społeczeństwo jest zamożne, żyje długo i zdrowo, ale rodzi się mało dzieci. Życie codzienne: Lodówka podłączona do wi‑fi, zakupy przez aplikację i powszechny dostęp do świetnej jakości usług (od fryzjera po prywatną opiekę medyczną) to tutaj norma.
Państwo | PKB na 1 mieszk. 2024 r. |
|---|---|
Luksemburg | 128 678 |
Irlandia | 103 888 |
Szwajcaria | 99 565 |
Norwegia | 87 925 |
Singapur | 84 734 |
Stany Zjednoczone | 82 769 |
Dania | 68 454 |
Holandia | 64 572 |
Szwecja | 55 517 |
Węgry | 22 142 |
Polska | 22 057 |
Chorwacja | 21 866 |
Rumunia | 18 404 |
Chile | 17 068 |
Świat | 14 210 |
Argentyna | 14 188 |
Rosja | 13 817 |
Chiny | 12 614 |
Brazylia | 10 295 |
Sudan Południowy | 455 |
Indeks dolny Źródło: Wartości wg World Bank, październik 2024, Englishsquare.pl sp. z o.o., CC BY‑SA 3.0. Indeks dolny koniecŹródło: Wartości wg World Bank, październik 2024, Englishsquare.pl sp. z o.o., CC BY‑SA 3.0.
Udział sektorów gospodarki w tworzeniu PKB a poziom rozwinięcia krajów
Zróżnicowanie rozwoju we współczesnym świecie znajduje odzwierciedlenie w dzieleniu krajów na wysoko, średnio i słabo rozwinięte. O poziomie rozwoju gospodarczego oprócz wartości PKB informuje również procentowy udział w tworzeniu PKB przez poszczególne sektory gospodarki. Szczególnie istotny jest tu udział sektora I i III w tworzeniu PKB. Zależność ta wynika z prawidłowości rozwoju gospodarczego.
Gospodarkę narodową państw można podzielić najprościej na trzy sektory:
sektor I – rolnictwo, rybactwo, rybołówstwo, leśnictwo i łowiectwo,
sektor II – przemysł wydobywczy, przetwórczy i budownictwo,
sektor III – usługi.
W tradycyjnym ujęciu najbiedniejsze kraje świata charakteryzują się bardzo dużym udziałem rolnictwa w tworzeniu PKB. Jednak w ostatnich latach zauważalny jest wzrost znaczenia sektora usług, choć w krajach rozwijających się są to przede wszystkim usługi podstawowe, takie jak handel detaliczny, transport czy podstawowa obsługa konsumentów. Różnią się one jakością i zakresem od zaawansowanych usług dla biznesu czy technologicznych, które dominują w gospodarkach wysoko rozwiniętych. Ten dynamiczny rozwój sektora usług w krajach o niższym poziomie rozwoju jest istotnym czynnikiem transformacji gospodarczej i stopniowego zmniejszania zależności od rolnictwa.
Na podstawie poniższego wykresu i mapy porównaj udział I sektora gospodarki w strukturze tworzenia PKB Polski i innych państw świata. Korzystając z wcześniej zdobytej wiedzy, wyjaśnij przyczyny tego zróżnicowania.
Na podstawie opisu wykresu i mapy porównaj udział I sektora gospodarki w strukturze tworzenia PKB Polski i innych państw świata. Korzystając z wcześniej zdobytej wiedzy, wyjaśnij przyczyny tego zróżnicowania.
Na podstawie poniższego wykresu i mapy porównaj udział II sektora gospodarki w strukturze tworzenia PKB Polski i innych państw świata. Korzystając z wcześniej zdobytej wiedzy, wyjaśnij przyczyny tego zróżnicowania.
Na podstawie opisu wykresu i mapy porównaj udział II sektora gospodarki w strukturze tworzenia PKB Polski i innych państw świata. Korzystając z wcześniej zdobytej wiedzy, wyjaśnij przyczyny tego zróżnicowania.
Na podstawie poniższego wykresu i mapy porównaj udział III sektora gospodarki w strukturze tworzenia PKB Polski i innych państw świata. Korzystając z wcześniej zdobytej wiedzy, wyjaśnij przyczyny tego zróżnicowania.
Na podstawie opisu wykresu i mapy porównaj udział III sektora gospodarki w strukturze tworzenia PKB Polski i innych państw świata. Korzystając z wcześniej zdobytej wiedzy, wyjaśnij przyczyny tego zróżnicowania.
